اسټرالیا طالبانو باندې د بندیزونو خپلواک چوکاټ جوړ کړ

منیژه باختري وایي، په تېرو څلورو کلونو کې یې د اروپا د امنیت او همکارۍ سازمان، د ملګرو ملتونو په ویانا دفتر او نورو نړۍوالو غونډو کې دا حقیقت څو ځله تکرار کړی دی چې ښځې او نجونې په افغانستان کې له پراخه، سیسټماټيک او پلان شوي فشار سره مخ دي.

هغې ټینګار کړی، سره له دې چې د نړۍوالې ټولنې له خوا د ملاتړ بیانیې، قطع‌نامې او اخلاقي غصه موجوده ده، خو د افغان ښځو ورځنی ژوند لا هم نه دی بدل شوی او اوس بېړني اقدام ته اړتیا شته، نه یوازې د وضعیت د بیا تکرار.

نوموړې لیکلي:«ښځې او نجونې د ثانوي او لوړو زده‌کړو څخه محرومې دي، له ټولنیز ژوند لرې شوي، له کاره منع شوې، د سفر اجازه نه لري، مجبورې دي چوپ پاتې شي، نیول کېږي او یوازې د کرامت لرونکي ژوند لپاره مجازاتېږي. دا یوازې جلا سرغړونې نه دي، بلکې جنسي تبعیض یا اپارتایډ جوړوي، چې د نړیوالې ټولنې رسمیت پېژندنې او اقدام ته اړتیا لري».

هغه په پای کې له اروپایي هېوادونو غوښتي چې د ټولو موجودو میکانیزمونو، په شمول د ICC، ICJ او د نړۍوالو حقوقي نظامونو څخه استفاده وکړي او د افغان ښځو وضعیت د اپارتایډ په توګه په رسمیت وپیژني او د دې په وړاندې اقدام وکړي.

محمد اشرف حیدري په اېکس د امریکا د ۲۰۲۵ د ملي امنیت ستراتیژۍ پر محتوا تبصره کړې او ویلي دي چې دغه سند د سړې جګړې وروسته د واشنګټن له عمومي بهیر څخه ډېر بدلون نه لري، بلکې د هغه په وینا، د «تیري ‌محور واقعیت‌پال» او «امریکا‌محوره سیاست» روحیې دوام ښيي.

حیدري په خپل پوسټ کې لیکلي:«د ۲۰۲۵ ملي امنیت ستراتیژي په کار کې د امریکا نسبي ځواک د اقتصادي او نظامي فشار له لارو غښتلی کوي، خو په لویو، اوږدو او لګښتي نظامي مداخلاتو کې د ګډون له تکراره ډډه کوي».

هغه زیاتوي چې دغه ستراتیژي د امریکا لپاره داسې چاپېریال برابروي چې د سیمې له کلیدي هېوادونو سره په ګډه د افغانستان د ثبات لپاره ګټور ګامونه واخلي.

د حیدري په خبره، دا به د امریکا، د سیمې هېوادونو او افغانستان لپاره «یو درې اړخیز بری» وي.

نوموړي ټینګار کړی چې امریکا باید د خپلو ملي ګټو د ساتنې لپاره بیا افغانستان ته ستراتیژیکه پاملرنه کړي.

حیدري وايي دا کار به د ترهګرۍ ضد هڅې پیاوړې کړي، سیمه‌ییز اقتصادي دهلیزونه به خوندي کړي او د جیوپولټیک رقابتونو په مدیریت کې د واشنګټن لاس به هم پیاوړی کړي.

دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې امریکا په خپل تازه امنیتي سند کې افغانستان په نوم نه‌دی یاد کړی او تمرکز یې د چین، روسیې، هند، جاپان او سویلي کوریا په څېر ستر اقتصادي او جیوپولټیک هېوادونو ته اوښتی دی.

په سند کې د افغانستان امنیتي وضعیت، اقتصادي اړتیاوې او سیمه‌ییز اهمیت ته هېڅ ځانګړې اشاره نه‌ده شوې.

د دغې ادارې مشر وویل: «د کار اجازې د اعتبار د مودې کمول دا ډاډ رامنځته کوي هغه کسان چې په امریکا کې د کار اراده لري، د عامه امنیت لپاره ګواښ نه شي او د امریکا ضد نظریات ونه لري».

دغه نوې تګلاره به پر هغو بهرنیانو پلي کېږي چې «په امریکا کې یې پناه اخیستې، د پناه غوښتنې دوسیې یې روانې دي، د ایستلو (deportation) د مخنیوي حکم لري، یا د قانوني استوګنې د حالت بدلون (Adjustment of Status) غوښتونکي دي».

دغه پرېکړه هم‌مهاله د امریکا د خزانې وزارت له هغو نویو لارښونو سره اعلان شوې چې د ډونالډ ټرمپ د حکومت د سختو مهاجرتي پالیسيو د پلي کېدو په لړ کې صادریږي. دا اقدامات په واشنګټن کې پر ملي ګارډ تر برید وروسته ګړندي شوي دي.

له بلې خوا، د امریکا ستره محکمه د هغه طرحې ارزونه کوي چې د ټرمپ حکومت له مخې د زیږون پر بنسټ پر تابعیت د بندیز لګول غواړي. د امریکا د اساسي قانون له مخې، هر څوک چې د دغه هېواد په خاوره کې وزېږي، د امریکا تبعه ګڼل کېږي.

ډونالډ ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ ورځ د همدې موضوع په تړاو د تابعیت د لغوه کولو اجرایي فرمان هم صادر کړی و.

د طالبانو د احصايې او معلوماتو ادارې مشر عبدالقهار حاجي رییس د جمعې په ورځ (د لیندۍ ۱۴مه) ویلي، چې یو شمېر هېوادونو ته به د افغان کډوالو د هویت ستونزې د حل په موخه کاري ډلې ولیږي.

نوموړي دا ونه‌ویل، چې په دې برخه کې به کومو هېوادونو ته کاري ډلې واستوي.

حاجي رییس زیاته کړه: «له هېواد څخه بهر چې کوم افغانان دي لکه امارات او ایران ته چې مو ګروپونه لېږلي هغو هیوادونو ته به هم خپل ټیمونه واستوو څو هلته هیوادوالو ته خدمات وړاندي کړو.»

په نورو هېوادونو کې افغان کډوال او پناه غوښتونکي د هویت او نورو ټولنیزو اسنادو کې د ستونزو له امله له ګڼو ننګونو سره مخ دي.

په کابل کې د طالبانو د ټرافیک ادارې د تامیناتو مشر حکمت‌الله سمیر د جمعې په ورځ (د لیندۍ ۱۴مه) ویلي، د کابل- کندهار پر لویه لاره د غزني په مرکز کې د یوه ټېلر او بس موټر د ټکر له امله ۹ تنه ټپيان شوي، په یوې بلې ورته پېښه کې ۷ کسان ټپيان او په بدخشان کې د یو موټر د چپه کېدو په پېښه کې ۴ تنه مړه شوي دي.

نوموړي ویلي، چې پر لویو لارو د ټرافیک قوانینو د تطبیق او د دوامداره څار له امله تر پخوا په ټرافیکي پېښو کې کمښت راغلی دی.

خو د هېواد د لویو لارو موټر چلوونکي تنګ سړکونه، پر لارو د ټرافیکي نښو نښانو نشتوالی او ګڼه ګوڼه د ټرافیکي پيښو لاملونه ګڼي، خو مسافر بیا د موټر چلوونکو بې احتیاطي د ورته پېښو د رامنځته کېدو اصلي لامل ګڼي.