ابراهیم صدر: نظامي مسوولین په رسمیاتو کې باید نظامي یونیفورم پر تن ولري

امریکايي چارواکي وايي، محمود شاه حبیبي له څه باندې درېیو کلونو راهیسې په افغانستان کې د طالبانو له لوري نیول شوی، خو طالبان د هغه نیول کېدل ردوي.

د محمود شاه حبیبي ورور وايي، «د امریکا له حکومت سره په تماس کې یو او دوی د فشارونو په راوړلو سره دا هڅه کوي، چې پر طالبانو یې ومني چې محمود شاه حبیبي له دوی سره بندي دی.»

نوموړی په دې تړاو د امریکا هڅو ته هیله‌مند دی او وايي، امریکا ورسره ژمنه کړې چې خپلو فشارونو راوستو ته به دوام ورکوي، څو مثبته پایله واخلي.

طالبانو په وروستي ځل د روان لمریز کال د تلې په ۶مه د «امیر امیري» په نوم یو امریکایی ازاد کړ، خو د افغاني الاصله امریکايي محمود شاه حبیبي برخلیک لا تر اوسه نه دی مشخص شوی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په هماغه ورځ په یوې اعلامیه کې ویلي و، چې دوی د اتباعو مسایلو ته له سیاسي زاویې نه ګوري او زیاتوي، چې د ډیپلوماسۍ له لارې د مسایلو د حل لپاره لارې چارې موندل کېدای شي.

د راپورونو له‌مخې، دمګړی د محمود شاه حبیبي په ګډون ۳ امریکايان له طالبانو سره بندیان دي، خو طالبانو لا تر اوسه په روښانه ټکو د محمود شاه حبیبي د نیونې او برخلیک په تړاو څه نه دي ویلي.

محمود شاه حبیبي چې یو افغان‌الاصله امریکایی دی، د ۲۰۲۲ کال په اګست کې د طالبانو د استخباراتو له‌ خوا په کابل کې د القاعدې د مشر اېمن الظواهري د استوګنې ځای په پېژندلو کې د مرستې په تور نیول شوی دی.

تر دې مخکې امریکايي چارواکو ویلي، طالبان دې پایلې ته رسېدلي چې د امریکایي یرغمل وګړو ساتل شتمني نه، بلکې د اوږو بار ګرځېدلی او همداراز یې د بندیانو مساله د امریکا او طالبانو د اړیکو پر وړاندې تر ټولو مهم خنډ بللی و.

پښتین د پښتنو پر جرګې ټینګار وکړ او ویې ویل، چې پخوا به جرګې په ځانګړو حالاتو کې کېدې، خو په اوس وخت کې افغان ملت وېشل شوی دی.

منظور پښتین همدارنګه زیاتوي: «افغان ملت له یو بل څخه بې‌باوره شوی دی او په داسې حالاتو کې د ولسونو راټولول او په ګډه ناسته د اعتماد فضا رامنځته کوي.»

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر وايي، چې د پښتنو دوښمن هڅه کړې ده چې پښتانه وځپي، په پښتنو سیمو کې پوځي عملیات وکړي او پښتانه لا سره ووېشي.

د هغه په خبره، په کوزه پښتونخوا کې د پاکستان پوځ نه غواړي رښتیني قوم‌پاله کسان راټول شي او د خپل وطن لپاره غږ پورته کړي.

پښتین وايي: «د تیراه د پېښې غږ پنجابي پوځ په توپونو او عملیاتو بند کړ، مګر په لندن کې یو شمېر پښتنو دا غږ پورته کړ.»

هغه زیاتوي، چې د پاکستان پوځ په پښتونخوا او افغانستان کې بمبار کوي او د هغوی لپاره ټول پښتانه یو ډول دي.

پښتین وویل: «زموږ دوښمن چې د عیش او عشرت په خاطر متحد پاتې کېدای شي، نو موږ افغانان څنګه د خپلو کورنیو، اولادونو او ژوند لپاره سره نه شو راټولېدلی.»

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر دغه راز وایي، چې د پښتون ژغورنې غورځنګ غړي په پنجاب، سند او یو شمېر نورو زندانونو کې پراته دي او اړتیا ده، چې افغان ملت نور غلی پاتې نه شي.

هغه له پښتنو ګیله وکړه: «باور وکړئ چې په باجوړ کې ماشومان او ښځې شهیدانې کړي بل هېڅ پښتون پرې نه راپورته کېږي، ولې دومره تقسیم یو؟ ولې دا ملت موږ خپل نه شمارو؟ »

نوموړی وايي، چې پښتانه ملي مبارزه وقفه‌يي کوي خو دا مبارزه وقفه‌يي بې‌پایلې ده او اړتیا ده چې مبارزه دایمي او هره ورځ وشي.

هغه زیاتوي: «فرهنګي خلک باید د ملي یووالي لپاره ویډیويي پیغامونه زیات کړي او تسلسل مراعت کړي.»

د یادونې وړ ده، چې دا مهال منظور پښتین د پاکستان د پوځ له ګواښونو په یوه نامعلوم ځای کې پناه اخیستې او وخت ناوخت خپلو څارونکو ته پیغامونه ورکوي.

محمد امین کریم د افغانستان انټرنشنل ددې پوښتنې په ځواب کې، چې د طالبانو ملاحظات څه ول، وویل چې طالبان وايي، باید د افغانستان سیاسیون له هیواد څخه بهر سفر و نه کړي نو همدا مشکل او ملاحظات لرې شول.

هغه زیاته کړه، چې نور باید ددې پوښتنې ځواب طالبان ورکړي.

ټاکل شوې حکمتیار یوه اونۍ په مالیزیا کې پاتې شي او په دې موده کې د خپلې درملنې ترڅنګ د مالیزیا له لومړي وزیر انور ابراهیم سره وګوري.

نوموړی زیاتوي، دا سفر د مالیزیا د ولسمشر انور ابراهیم په بلنه ترسره کېږي او نوموړی له تېرو څلوېښتو کالونو راهسې له حکمتیار سره اړیکې پالي.

د ګلبدین حکمتیار زوی حبیب‌الرحمان حکمتیار له دې وړاندې ویلي و، چې طالبان حکمتیار ته له خپلو ګوندي کسانو او نورو ولسي خلکو سره د لیدنو، فعالیتونو او ان د درملنې لپاره د بهرني سفر مخه نیسي.

حکمتیار نن دوبۍ او له هغه ځایه مالیزیا ته په سفر تللی دی.

په افغانستان کې دا څلورم کال دی، چې له شپږم ټولګي فارغېدونکې نجونې له یوه ناڅرګند راتلونکي سره مخ کیږي.

له ښوونځیو د فارغو شویو نجونو شمېر، چې د نورو زده کړو دروازې پرې تړل شوې، کال په کال لوړیږي او دې افغان نجونې له رواني ستونزو، نهیلۍ او بې برخلیکتوب سره مخ کړې دي.

امنه ایمان د پوهنې وزارت د پخواني معیین محمد اصف ننګ لور ده، چې سږکال له شپږم ټولګي فارغه شوې. داسې پړاو چې د ډېرو افغان نجونو لپاره د زده کړو وروستۍ دروازه ګڼل کیږي.

اصف ننګ لیکلی، چې لور یې په ارتقایی ټولګي کې شاته کړه چې له ښوونځي او د زده کړې له سپیڅلې چاپېریال محرومه نه شي.

نوموړی زیاتوي، « د ژوند دا مرحله به هم تېره شي ! منتها یو چاره به یی د زده کړو د دوام لپاره، د علیم ذات په مدد کوو، هڅه به وکړم چې معصومانه ارمانونه یی د وطن د نیکمرغه اینده لپاره خاوري نه شي».

د خوست پوهنتون پخوانی استاد نورالله ښاد د یوې بلې زده کوونکې عافیې پلار دی او د خوښي پرځای د خپلې لور د راتلونکي په تړاو فکرمند دی.

هغه پر خپل فیسبوک لیکلي، چې لور یې زده‌کړې پای ته ونه رسولې، بلکې طالبانو پرې پای ته رسولې دي.

نوموړي طالبان مخاطب کړي، « ملا صېبانو خدای ته وګورئ مه کوئ داسې، د الله په ذات قسم درته خورم چې د وطن لوڼې به بيا مکتب ته ځي او بيا به پوهنتون ته ځي. تاسې دې منځ منځ کې وقفه مه پکې راولئ؛ د لوڼو د ارمانونو قتل دی او تاريخ کې په بد نوم ثبتېږئ».

دا څلورم کال دی، چې د افغانستان نجونې له ښوونځیو او پوهنتونونو، او مېرمنې له کار او نورو حقونو په سیستماتیک ډول بې برخې کیږي.

د ملګرو ملتونو او بشري حقونو نړیوال سازمانونه وايي، چې په هیڅ بل هېواد کې پر نجونو دغسې پراخ بندیز نه دی لګېدلی او له طالبانو یې په مکرر ډول غوښتي، چې ښځو او نجونو ته د هغوی حقونه ورکړي، خو طالبانو تر اوسه په دې برخه کې له ځان نه هیڅ راز انعطاف نه دی ښودلی.

په داسې حال کې چې په سړو سیمو کې تعلیمي کال پای ته رسېږي، د افغانستان کورنۍ سږکال یوځل بیا له همغې تکراري صحنې سره مخ دي چې هغه د نجونو نهیلي او د هغوی ناڅرګند برخلیک دی.

د سازمان په وینا، د ۲۳ میلیارده ډالرو غوښتنه به میلیونونه خلک د عاجلو مرستو له چتر نه بهر کړي، ځکه د ملاتړ د کمښت له امله د ملګرو ملتونو ادارې یوازې ترټولو بیړنیو پېښو ته لومړیتوب ور کوي.

د بودیجوي کمښتونو ترڅنګ، د مرستندویه ادارو لپاره نورې ستونزې هم شته، لکه د شخړو په سیمو کې د کارکوونکو امنیت، او اړینو ځایونوته نه لاسرسی.

د ملګرو ملتونو د مرستو مشر ټام فلیچر خبریالانو ته وویل: « بالاخره دا کمښتونه دي چې موږ سختو، سختو او بې‌رحمه انتخابونو ته اړباسي».

تېر کال، ملګرو ملتونو د ۲۰۲۵ کال لپاره ۴۷ میلیارده ډالره وغوښتل، خو وروسته دا رقم په پراخه کچه کم شو، ځکه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ او ځینو لویدیزو هېوادونو لکه جرمني مرستې کمې کړې.

د نومبر میاشتې ارقام ښيي چې تر اوسه یوازې ۱۲میلیارده ډالر ترلاسه شوي، چې دا په تېرو ۱۰ کلونو کې تر ټولو لږه مرسته ده او یوازې د اړتیاوو یوه برخه پوره کوي.

د راتلونکي کال ۲۳ میلیارده ډالرو پلان کې ۸۷میلیونه هغه خلک د لومړیتوب په توګه ټاکل شوي، چې ژوند یې په خطر کې دی. په ورته وخت کې ویل شوي چې شاوخوا ۲۵۰میلیونه کسان عاجلې مرستې ته اړتیا لري.

د بودیجې تر ټولو لویه برخه، ۴میلیارده ډالر د فلسطین نیول شویو سیمو ته بیله شوې ده.

دویمه برخه د سوډان، او ورپسې د سوریې ده.