په جلا وطنۍ کې د افغانستان د ازادو رسنیو د ملاتړ بنسټ (نی) د بېپولې خبریالانو د تازه راپور په حواله ویلي، چې افغانستان د نړۍ د خبریالانو تر ټولو لوی زندان ګرځېدلی دی. دغه اداره خبرداری ورکوي، چې طالبان په کور دننه رسنۍ د خپلې تبلیغاتي وسیلې په توګه کاروي.
د بېپولې خبریالانو سازمان د سېشنبې په ورځ په نړۍ کې د رسنیو د ازادۍ کلنی راپور خپور کړ، چې پهکې یې په افغانستان، چین، روسیې او منځني ختیځ کې د خبریالانو سخت وضعیت څېړلی دی.
نی زیاته کړې: «افغانستان نن د خپلو خلکو په ځانګړي توګه د خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو لپاره په یوه لوی زندان بدل شوی؛ داسې زندان چې چت نه لري، خو دومره لوړ دېوالونه لري چې هېڅ ډول د وتلو لار نه شته.»
دغه بنسټ ټینګار کوي: «په نړۍ کې هېڅ سیمه او هېڅ هېواد د افغانستان په اندازه د خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو لپاره خطرناک او وژونکی نه دی.»
نی زیاتوي، چې په افغانستان کې پاتې خبریالان هڅه کوي له دې «ستر زندان» څخه ځان وباسي، خو نه توان لري او نه ورته د وتلو اجازه ورکول کېږي.
د دې ادارې په وینا، د بیان ازادي په افغانستان کې عملاً له منځه تللې ده.
نی وایي، چې طالبان په داخل کې له خبریالانو او رسنیو یوازې د خپلو تبلیغاتي موخو او ټولییزو ګټو لپاره استفاده کوي.
دغه اداره د نړۍوالو سازمانونو چوپتیا یا بېپامۍ ته په نیوکه کې وايي، چې دا کار په غېرمستقیم ډول طالبانو ته «مشروعیت» ورکوي.
دا په داسې حال کې ده، چې اوسمهال د طالبانو په زندانونو کې شاوخوا لس خبریالان بندیان دي.
نی له بېپولې خبریالانو سازمان او نورو نړۍوالو ادارو چې د بیان د ازادۍ ملاتړ کوي غوښتنه وکړه، چې په سیمهییزو او نړۍوالو راپورونو کې دې د افغانستان وضعیت هېر نهکړي او په بشپړ ډول دې د رسنیو سیسټماټیک ځپل ښکاره کړي.
د بې پولې خبریالانو سازمان د خپل کلني راپور په خپرولو سره ویلي، چې په افغانستان کې ژورنالیزم د طالبانو تر واک لاندې د سخت سانسور له امله ځپل شوی دی. د دې ادارې په وینا، له هغه مهاله چې طالبان بېرته واک ته رسېدلي، له ۱۶۵ ډېر رسنیز فعالان نیول شوي دي، چې یوازې په ۲۰۲۵ کال کې ۲۵ تنه نیول شوي دي.
په هلمند کې د طالبانو د والي دفتر د سېشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۸مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د ناوړه دودونو د مخنیوي په اړه یې د ښار په بېلابېلو برخو کې د خلکو د پوهاوي لپاره د خپل مشر هبتالله اخوندزاده ۱۷مه ګڼه فرمان نصب کړی.
طالبانو ویلي، په فرمان کې له خلکو غوښتل شوي، چې «د شرعي احکامو» په رڼا کې ژوند وکړي او د سیمهییزو ناوړه دودونو څخه لاس واخلي.
د هبتالله په دې فرمان کې راغلي: «خلک باید د خوښیو، غم، حج او عمرې په مراسمو کې د اسلامي او شرعي احکامو اړوند کړنې ترسره کړي.»
په لښکرګاه کې د هبتالله په نوم په یوه شعار کې لیکل شوي: «د واده زلمی به د واده مراسم په امارتي موټرو کې نه ترسره کوي.»
پر یوې بله لویه لوحه کې لیکل شوي: «په زور، ګواښ او ډزو سره نکاح نه کېږي، بلکې دا جرم دی او مجرم به محاکمو ته معرفي کېږي.»
په هلمند کې د طالبانو د مشر د همدې فرمان د عملي کولو لپاره د دغه ډلې ولایتي ادارې ځانګړې کمېټه جوړه کړې او د دوی په خبره، چې د خپل لوی مشر ځانګړي فرمانونه یې په چاپي بڼه خپلو کارکوونکو او ولسونو ته د پوهاوي لپاره هم ورکړي.
طالبان تر ډېره د خوښيو او غم مراسمو کې پر خلکو د بېځایه لګښتونو پر مخنيوي ټینګار کوي، خو خپله د دغه ډلې غړي د خپل لوی مشر خبرې نه عملي کوي.
په ټولنیزو رسنیو کې تر ډېره پر دې ډله نیوکې کېږي، چې د خوښیو په مراسمو او ان د کور د شخصي اړتیاوو د پوره کولو لپاره هم له نظامي موټرو ګټه اخلي.
د یادولو ده، چې یادې ډلې تر دې وړاندې هم په یو شمېر نورو ولایتونو کې د خپل مشر د فرمانونو ځینې برخې پر بیلبورډونو خپرې کړې دي.