امرالله صالح وايي چې قطر د افغانستان په سوله کې هیڅ رول نه دی لوبولی

د یاد وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې لیدنه کې دواړه لوریو د اورګاډي پټلۍ د پروژو پرمختګ، د سوداګرۍ اسانتیا او د ترانسپورتي شبکې د پیاوړتیا پر اهمیت ټینګار کړی. په خبرپاڼه کې راغلي، توکوموف د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکارۍ او د اوسپنې پټلۍ د پروژو پرمخ وړلو ملاتړ څرګند کړ.

ښاغلي صاحب‌زاده وویل، چې د قزاقستان سره د همکارۍ پروژه نه یوازې د سوداګرۍ لپاره فرصتونه رامنځته کوي؛ بلکې د ترانسپورتي شبکې د عصري کولو او د بار وړلو د ظرفیت لوړولو په برخه کې به هم اړینه مرسته وکړي.

هغه همداراز د افغانستان په ترانسپورتي سکتور کې د شته ستونزو یادونه وکړه، چې د سړکونو خراب حالت، د بار وړلو محدود ظرفیتونه او د وارداتي او صادراتي توکو د رسولو ستونزې یې د اقتصادي پرمختګ خنډ لاملونه دي.

په پای کې دواړو لوریو ټینګار وکړ، چې د افغانستان د ترانسپورتي سکتور د پراختیا لپاره سیمه‌ییزه همکارۍ حیاتي دي؛ څو وکولای شي په سوداګرۍ او اقتصادي پرمختګ کې مثبت بدلونونه راولي.

هغه وایي:« زلزله ځپلې کورنۍ پراخې او بېړنۍ مرستې ته اړتیا لري؛ ترڅو خپل ماشومان د سړې هوا څخه خوندي او ګرم وساتي.» نوموړی زیاتوي، په دغه زلزله ځپلو سیمو کې ماشومان تودو جامو او کمپلو ته اړتیا لري.
د نوموړي په وینا؛ د وروستۍ زلزلې له امله د ګڼو کورونو چتونه پرېوتي او زلزله ځپلې کورنۍ د سرپناه ستونزې لري.

تر دې وړاندې د روغتیا نړۍوال سازمان هم راپور ورکړی و، چې د افغانستان په شمال کې وروستۍ زلزلې په ځانګړي ډول په سمنګان ولایت کې پراخ زیانونه اړولي او زېربناوې یې زیانمنې کړې دي. د دغه سازمان په وینا؛ په زلزله ځپلو سیمو کې ۱۳۱۹ کورونه ویجاړ شوي دي.

د افغانستان په شمال کې وروستۍ زورورې زلزلې په بلخ ولایت کې ۱۲کسان مړه او ۶۳۵ټپیان کړي او دارنګه په سمنګان ولایت کې یې ۱۳کسان مړه او ۴۲۱نور ټپیان کړي دي.

د کډوالۍ نړۍوالې ادارې هم تر دې وړاندې ویلي و، د افغانستان په شمالي ولایتونو کې زلزلې شاوخوا ۲۲۰زره خلک اغېزمن کړي چې په‌کې داخلي بې‌ځایه شوي او تازه ستانه شوي کډوال هم شامل دي. یادې ادارې خبرداری ورکړی، چې د ژمي په رارسېدو ډېری خلک لا هم خوندي پناه ځایونه نه‌لري او بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه کړای شوي دي.

په راپور کې راغلي، د دغه کسانو له ډلې ۳۸۷ کډوال د سپین بولدک له لارې، ۶۳۲ کډوال د تورخم، ۱۷۹ د بهرامچې، ۱۰۱ د اسلام‌کلا او ۲۸۰ کډوال د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. د یاد کمېسیون په راپور کې راغلي، چې ستنو شویو کډوالو ته اړین خدمات برابر شوي دي.

د تازه راپورونو له مخې؛ په پاکستان او ایران کې افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي. دواړه هېوادونو د افغانانو د کډوالۍ د محدودولو لپاره اقدامات پراخ کړي او د افغانانو د نیولو او جبري ستنولو لړۍ یې چټکه کړې ده. په دغه دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده هم شکایت کوي او وایي، چې غیرانساني چلند ورسره کېږي.

هغه دارنګه په کابل کې د طب، ټېکنالوژۍ او مصنوعي ځیرکتیا په برخو کې د ازاد پوهنتون څانګې د پراختیا غوښتنه هم کړې. په دغه لیدنه کې دواړو لوریو د افغانستان او ایران ترمنځ د لوړو زده‌کړو په برخه کې د همکارۍ پراختیا او دوه اړخیزو اړیکو پر اهمیت ټینګار وکړ.

ندامحمد ندیم په دغه لېدنه کې د افغانستان د ښوونیزو اړتیاوو په اړه ویلي:« موږ غواړو د اسلامي ازاد پوهنتون سره علمي او پوهنتوني همکارۍ لا پراخې شي او د ګډو علمي پروژو لپاره زمینه برابره شي.»

ښاغلي ولایتي هم د شته امکاناتو په چوکاټ کې د همکارۍ وړاندیز وکړ او څرګنده یې کړه، چې ایران د افغانستان د لوړو زده‌کړو په پرمختګ کې د ملاتړ لپاره ژمن دی. هغه وویل: «ایران د اسلامي انقلاب له لومړۍ ورځې راهیسې د افغان ولس ترڅنګ ولاړ دی او نن هم د دغه هېواد د پرمختګ او خپلواکۍ ملاتړ کوي.»

هغه زیاته کړه، چې پوهنتون یې چمتو دی نوې تخصصي او لوړې تخصصي څانګې رامنځته کړي.

په ورته وخت کې د ایران د علومو وزیر د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر ته په لیدنه کې د نجونو د زده‌کړو د محدودیت د ټولنیزو پایلو په اړه خبرداری ورکړ او د حضوري او انلاین زده‌کړو له لارې د افغان ښځو د تعلیم د ملاتړ وړاندیز یې وکړ.

هغه ویلي، تېر کال په دغه ولایت کې د استوګنې جواز لرونکو افغانانو شمېر شاوخوا ۴۰۰زره وو؛ خو اوس دغه شمېره ۳۰۰زرو ته راټیټه شوې ده. هغه وایي:« اوس‌مهال ۳۰۰زره افغانان چې د استوګنې جوازونه، د پلان جوړونې کارت، معتبر پاسپورټ او د پانګونې ځانګړې استوګنې جوازونه لري؛ په دغه ولایت کې مېشت دي.»

له بل پلوه د ایران د خراسان رضوي ولایت امنیتي مرستیال امیرالله شمقدري د دوشنبې په ورځ (د لېندۍ ۱۶مه) ویلي، چې په وروستیو میاشتو کې نږدې یو مېلیون او ۸۰۰زره افغان کډوال د دوغارون-اسلام‌کلا له پولې افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

هغه د ایران-اسراییل ۱۲ ورځنۍ جګړې ته په اشارې ویلي، چې له یادې جګړې وروسته د افغان کډوالو د اېستلو بهیر چټک شوی او په ایران کې د بې‌اسناده افغان کډوالو شمېر راکم شوی دی.