په ننګرهار کې د ایران قونسل: د افغان سوداګرو لپاره به ویزې اسانه او چټکې شي

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه کړای شوي دي.

په راپور کې راغلي، د دغه کسانو له ډلې ۳۸۷ کډوال د سپین بولدک له لارې، ۶۳۲ کډوال د تورخم، ۱۷۹ د بهرامچې، ۱۰۱ د اسلام‌کلا او ۲۸۰ کډوال د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. د یاد کمېسیون په راپور کې راغلي، چې ستنو شویو کډوالو ته اړین خدمات برابر شوي دي.

د تازه راپورونو له مخې؛ په پاکستان او ایران کې افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي. دواړه هېوادونو د افغانانو د کډوالۍ د محدودولو لپاره اقدامات پراخ کړي او د افغانانو د نیولو او جبري ستنولو لړۍ یې چټکه کړې ده. په دغه دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده هم شکایت کوي او وایي، چې غیرانساني چلند ورسره کېږي.

هغه دارنګه په کابل کې د طب، ټېکنالوژۍ او مصنوعي ځیرکتیا په برخو کې د ازاد پوهنتون څانګې د پراختیا غوښتنه هم کړې. په دغه لیدنه کې دواړو لوریو د افغانستان او ایران ترمنځ د لوړو زده‌کړو په برخه کې د همکارۍ پراختیا او دوه اړخیزو اړیکو پر اهمیت ټینګار وکړ.

ندامحمد ندیم په دغه لېدنه کې د افغانستان د ښوونیزو اړتیاوو په اړه ویلي:« موږ غواړو د اسلامي ازاد پوهنتون سره علمي او پوهنتوني همکارۍ لا پراخې شي او د ګډو علمي پروژو لپاره زمینه برابره شي.»

ښاغلي ولایتي هم د شته امکاناتو په چوکاټ کې د همکارۍ وړاندیز وکړ او څرګنده یې کړه، چې ایران د افغانستان د لوړو زده‌کړو په پرمختګ کې د ملاتړ لپاره ژمن دی. هغه وویل: «ایران د اسلامي انقلاب له لومړۍ ورځې راهیسې د افغان ولس ترڅنګ ولاړ دی او نن هم د دغه هېواد د پرمختګ او خپلواکۍ ملاتړ کوي.»

هغه زیاته کړه، چې پوهنتون یې چمتو دی نوې تخصصي او لوړې تخصصي څانګې رامنځته کړي.

په ورته وخت کې د ایران د علومو وزیر د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر ته په لیدنه کې د نجونو د زده‌کړو د محدودیت د ټولنیزو پایلو په اړه خبرداری ورکړ او د حضوري او انلاین زده‌کړو له لارې د افغان ښځو د تعلیم د ملاتړ وړاندیز یې وکړ.

هغه ویلي، تېر کال په دغه ولایت کې د استوګنې جواز لرونکو افغانانو شمېر شاوخوا ۴۰۰زره وو؛ خو اوس دغه شمېره ۳۰۰زرو ته راټیټه شوې ده. هغه وایي:« اوس‌مهال ۳۰۰زره افغانان چې د استوګنې جوازونه، د پلان جوړونې کارت، معتبر پاسپورټ او د پانګونې ځانګړې استوګنې جوازونه لري؛ په دغه ولایت کې مېشت دي.»

له بل پلوه د ایران د خراسان رضوي ولایت امنیتي مرستیال امیرالله شمقدري د دوشنبې په ورځ (د لېندۍ ۱۶مه) ویلي، چې په وروستیو میاشتو کې نږدې یو مېلیون او ۸۰۰زره افغان کډوال د دوغارون-اسلام‌کلا له پولې افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

هغه د ایران-اسراییل ۱۲ ورځنۍ جګړې ته په اشارې ویلي، چې له یادې جګړې وروسته د افغان کډوالو د اېستلو بهیر چټک شوی او په ایران کې د بې‌اسناده افغان کډوالو شمېر راکم شوی دی.

هغه ویلي، دغه قانون د افغان کډوالو د بیا ځای پر ځای کولو، د همغږۍ مسوولیت او د کانګرس لپاره د معلوماتو د شفافیت لپاره مهم ګڼل کېده. وانډیور وایي: «د دوامداره هرکلي قانون حذفول د امریکا له‌خوا د مسوولیت نه منلو په معنا ده او د هغه افغان ملاتړو لپاره لوی شاتګ دی، چې لا هم د امریکا د ملاتړ په تمه دي.»

نوموړي زیاته کړې، دغه پرېکړه د کډوالۍ هغه سیسټم کمزوری کوي چې لا له وړاندې له فشار سره مخ و. وانډیور وایي، دغه قانون د روانې ډسمبر میاشتې په ۵مه، د کانګرس د مشرانو له‌خوا په پټه د ملي دفاع له قانونه حذف شو.

په امریکا کې د کډوالو لپاره هر ډول پروګرامونه وروسته له هغې له خنډ او ځنډ سره مخ شول، چې په واشنګټن کې یو افغان د ملي ګارډ پر دوو عسکرو برید وکړ.

د یاد کس کورنۍ او وکیل د امنیتي لاملونو له کبله د هغه د نوم له ښودلو ډډه کړې ده. د دوی له‌خوا وړاندې شوې قضیه ښيي، چې دغه کس د طالبانو له‌خوا د جبري اېستنې او د مرګ ګواښ ترلاسه کولو وروسته د افغانستان پرېښودو ته اړ شو او امریکا ته ولاړ.

دغه پناه‌غوښتونکی شپږ میاشتې د نیویارک د کډوالو ادارې په بندخونې کې پاتې شوی او وروسته یې د مشروطې ازادۍ اجازه ترلاسه کړه؛ خو تازه هغه د امریکا په یوې رسمي اداره کې د عادي مراجعې پر مهال ونیول شو.

دغه کس په واشنګټن کې د یوه افغان له‌خوا د ملي ګارډ پر دوو عسکرو تر برید او د افغان کډوالو په اړه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له پرېکړې وروسته ونیول شو. د کډوالو د حقونو مدافعین وايي، تر یادې پېښې وروسته ګڼ افغان پناه‌غوښتونکي او کډوال د نیولو او اېستلو له ګواښ سره مخ دي.