په امریکا کې یو افغان پناه‌غوښتونکی د اېستلو له ګواښ سره مخ دی

دغه څېړنه په خورا اندېښمنوونکې ډول څرګندوي، چې په ترکیه کې مېشت افغان ځوانان د اسنادو د ځنډ، لغوه کېدو او بشردوستانه مرستو د کمښت له امله له زده‌‌کړو، روغتیا، کار، سرپناه او قانوني ملاتړ څخه په پراخه کچه بې‌برخې کېږي؛ یو ناڅرګنده قانوني حالت چې د دوی د ادغام او راتلونکي لپاره ستر ګواښ بلل شوی.

دغه څېړنه د افغان ځوانانو د شپږو ډله‌ییزو مرکو پر بنسټ شوې، چې له دې ډلې ۲۴ سلنه مرکه کېدونکي نارینه او ۷۶ سلنه یې ښځې وې. همداراز ۵۸ سلنه کسان له ۱۵ تر ۳۰ کلونو پورې او ۴۲ سلنه د ۳۱ تر ۴۵ کلونو پورې عمر لرونکي وو.

په راپور کې راغلي، چې ډېری افغان کډوال د خپلو هویتي اسنادو د ځنډ یا لغوه کېدو له امله په یوه ناروښانه قانوني وضعیت کې ژوند کوي؛ هغه وضعیت چې د دوی د ژوند پر ټولو اړخونو مستقیم اغېز لري.

د یادې څېړنې له مخې؛ ناروښانه قانوني حالت د افغان ځوانانو د روغتیايي خدمتونو، زده‌‌کړو، کار، سرپناه، ټولنیزو مرستو او قانوني ملاتړ د ترلاسه کولو وړتیا په جدي ډول محدوده کړې او د هغوی د زیانمنېدو کچه یې خورا لوړه کړې ده.

په راپور کې ټینګار شوی، چې همدغه ناروښانه قانوني وضعیت د افغان ځوانانو د ټولنیز او اقتصادي ادغام تر ټولو ستر خنډ بلل کېږي. په ترکیه کې شاوخوا ۳ لکه افغان کډوال مېشت دي، چې ګڼ شمېر یې د اقامت له بشپړو اسنادو پرته ژوند کوي.

د څېړنې موندنې ښیي، چې ډېری افغانان په ترکیه کې یوازې نارسمي، کمې تنخوا لرونکې او بې‌ثباته دندو ته لاسرسی لري. راپور زیاتوي، چې ټولنیز تبعیض، اداري فشارونه، د ناقانونه اقامت له امله نیونې او د احتمالي اېستلو وېره د افغان ځوانانو رواني امنیت له سختو ننګونو سره مخ کړی.

سربېره پر دې، په راپور کې راغلي چې په ۲۰۲۴ کال کې هغه جرمونه چې پکې یو کډوال ښکېل وي، شاوخوا درې سلنه کم شوي دي.

د «ولت» ورځپاڼې د راپور له مخې، د جرمونو د کمېدو علت په جرمني کې د کانابیس یا چرس قانوني کول بلل شوي دي. خو بیا هم د کډوالو ونډه د هغوی د نفوس له اندازې او د الماني وګړو له نفوس سره په پرتله لوړه ده.

د پولیسو په راپور کې راغلي، چې د تاوتریخوالي په جرمونو کې د هرو سلو زرو المانیانو په منځ کې د ۱۶۳ کسانو دوسیې ثبت شوي دي، خو دا شمېر د سوریایانو لپاره ۱۷۴۰ او د افغانانو لپاره ۱۷۲۲ ته رسېږي.

له ټولې ۳.۱ میلیونه جنايي پېښو څخه چې پولیسو ثبت کړي، په ۳۳۱ زره او ۳۰۸ دوسیو کې چې شاوخوا یولس سلنه کېږي، لږ تر لږه یو نوی راغلی کډوال پکې ښکېل دی.

دغه کډوال هغه کسان دي چې د اوسېدو وضعیت یې نامعلوم دی او په دې کې هغه پناه‌غوښتونکي نه شاملېږي چې عادي اقامت لري او همدا راز د کډوالۍ د مخینې لرونکي المانیان، مسلکي کارکوونکي او بهرني محصلین پکې نه راځي.

د راپور له مخې، د جنسي او نشه‌یي توکو په جرمونو کې د افغان او سوریایي تورنو کسانو ونډه د هغوی د عمومي کډوالو د برخې په پرتله لوړه ده. په ورته ‌مهال، د اوکرایني وګړیو ونډه د تورنو په ډله کې د هغوی د نفوس له اندازې کمه ده.

د «ولت» د لیکنې له مخې، د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر ډبرینت ویلي، هغه کسان چې کار کوي او قوانین مراعتوي «د پاتې کېدو حق لري»، خو هغه کسان چې د امنیتي ګواښ په توګه ګڼل کېږي «د پاتې کېدو حق نه لري» او له همدې امله د دغو کسانو د بېرته لېږلو پروګرام به هغو هېوادونو ته لکه افغانستان او سوریې ته دوام وکړي.

جرمني په اروپا کې هغه هېواد دی، چې تر ټولو ډېر افغان او سوریایي کډوال په کې اوسېږي.

د دغې کارخونې مسوول نقیب‌الله احساس وايي، دوی له سويابينو، زغر، لمرګلي، کنوله او نورو بوټو څخه تېل او غوړي توليدوي او خام مواد يې په کور دننه برابرېږي.

نوموړی وايي، له دې سربېره د چرګانو صنعتي فابريکو ته هم خام مواد برابروي او اړتيا نشته چې له ګاونډيو هېوادونو وارد شي او همداراز یې ژمنه وکړه، چې راتلونکي کال ته به لس زره بزګرانو ته د سويابينو اصلاحي شوي تخم او کيمياوي سرو زمينه هم برابره کړي.

د ننګرهار ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د دوشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وویل، د دغه ولایت لپاره د طالبانو د کرنې رييس محمد ولي محسن د تېلي نباتاتو زياتوالي، تخنيکي او نورو برخو کې د همکارۍ ډاډ ورکړ او همداراز یې ژمنه وکړه، چې د بزګرانو او مالدارانو پياوړتيا لپاره به تمويل کوونکي پيدا کړي، څو د خوړو، کرنې، مالدارۍ او د دې برخې محصولاتو په برخه کې هېواد پرځان بسيا شي.

د یادونې وړ ده، چې دمګړی په دغې کارخونه کې سل کسان په مستقيم او زرګونه نور په غېر مستقيم ډول کار کوي.

طالبانو په یاده شل کلنه دوره کې د جمهوري نظام او بهرنیو ځواکونو د تاسیساتو د ورانولو او همداراز د نظامي کاروانونو د ډب کولو په موخه په لاس جوړو شویو بوشکه‌يي ماینونو ډېره استفاده کوله او لا هم د هېواد په هره سیمه کې دغه ماینونه پاتې دي او کله نا کله د سیمې خلک یې قربانیان وي.

د راپورونو له‌مخې، د ماین پاکۍ موسسې هم په ډېرو لوړو قراردادونو سره د طالبانو دغه د ژېړو بوشکو ماینونه کشف او بیا یې شنډوي.

تازه د طالبانو له پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ادارې ویلي، چې د ماین پاکۍ له یوې موسسې سره یې په همکارۍ د میدان وردګو په جلریز ولسوالۍ کې ۸ بوشکه‌يي ماینونه کشف او شنډ کړي دي.

دغې ادارې د دوشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي: «د ماینونو او ناچاوده توکو د خطرونو د کموالي په موخه د میدان وردګو ولایت له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ریاست د ایریا ماین پاکۍ موسسې په همکارۍ د ولایت په سطحه ګرځنده تخنیکي ټیمونه موظف کړي، څو په پاتی سيمو کې د چاودېدونکو توکو له امله د احتمالي پېښو رامنځته کېدو خطرونو کم کړي.»

له دې سره سم، د دوشنبې په ورځ د ماین پاکۍ یوې بلې موسسې د ارزګان د مرکز ترینکوټ د دیکلنګي سیمه کې دوه نور ورته بوشکه‌يي ماینونه کشف او شنډ کړي دي.

په ورته وخت کې د لوګر د مرکز په ابچکان او بیدک کلیو کې هم ناچاوده ورته توکي کشف او شنډ کړای شوي دي.

د طالبانو یادې ادارې له ولس څخه غوښتي، چې د هر ډول مشکوک يا چاودېدونکو توکو د لیدو په صورت کې ژر تر ژره اړوندو مسوولینو ته خبر ورکړي، څو اړین اقدامات ترسره شي.

دغه راپور خبرداری ورکوي، چې دا وضعیت کولای شي په پرله‌پسې شپږم کال کې د بېلابېلو کرنیزو فصلونو په ځانګړي ډول د غنمو د کموالي لامل شي.

په افغانستان کې د سوېل ختیځ او سوېل په سیمو کې د باران کچه د منځنۍ اندازې په پرتله تر ټولو ډېره ټیټه ده. یوازې په سوېل ختیځ کې دوه ولایتونه د منځنۍ کچې ته نږدې باران لري.

د راپور له مخې، دا معلومات د ناسا، د امریکا د ملي سمندري او اتموسفیر ادارې (NOAA) او د کلفورنیا پوهنتون د اقلیم د بدلون د تحلیل مرکز د معلوماتو پر بنسټ چمتو شوي دي. راپور ښيي، چې د اکټوبر له میاشتې تر نومبر پورې په ډېرو ولایتونو کې د کښت لپاره کافي رطوبت نه شته او وضعیت د مناسب پیل لپاره مناسب نه دی.

کارپوهان وايي، چې اوسني شرایط د «سړې ال نینا» سره تړاو لري، دا هغه هوایي پېښه ده، چې معمولا په افغانستان او منځني اسیا هېوادونو کې د باران د کمښت لامل کېږي.

وړاندوینې ښیي، چې دا وضعیت به تر فبروري میاشتې پورې دوام وکړي او بیا به عادي حالت ته راشي.

د راپور له مخې، د اکټوبر او نومبر میاشتو کې د باران کچه د منځنۍ اندازې څخه ټیټه ده، چې د تېرو میاشتو د خاورې ټیټ رطوبت سره یوځای د ژمي د باراني غنمو د کرنې پر بهیر اغېزه کړې ده. برعکس، د ژمي اوبو لرونکې غنمو لپاره بیا وضعیت ښه دی او تمه کېږي چې د ژمي اوبو لرونکې غنمو د کرنې ساحه به شاوخوا په منځنۍ کچه وي.

د دغه بنسټ په وینا، دوامداره وچکالي کولی شي د میلیونونو خلکو د خوړو خوندیتوب باندې نور فشار هم راوړي.

راپور ټینګار کوي، چې د خلکو د ژوند لپاره د سخت زیان د مخنیوي په موخه اړینه ده چې په راتلونکو میاشتو کې د باران کچه په دقت سره وڅارل شي او په زیان‌منونکو سیمو کې د مرستې لپاره پلان جوړ شي.

افغانستان یو داسې هېواد دی، چې اقتصاد یې په پراخه کچه په کرنې او کلنيو بارانونو پورې تړلی دی.