حامد کرزی: په نړیوالو میراثونو کې د افغانستان د بهزاد میناتورۍ سبک شاملول لوی ویاړ دی

د جرمني اې ار ډي ټلویزیون خبر ورکړی، چې په پاکستان کې برلین ته د تګ په تمه منتظرو افغان محلي همکارانو ته پیغام ورکړل شوی، چې د پراخو څیړنو په پایله کې دا روښانه شوې، چې د پخواني ګومان خلاف جرمني ته د داخېلدو لپاره هیڅ توجیهي بنسټ نه لیدل کیږي.

دغو افغانانو ته په یوه لیک کې، چې یوه اونۍ وړاندې ورلیږل شوی، ویل شوي، « موږ له تاسې په درنښت غواړو چې تر سې شنبې، د ډسمبر نهمې (پرون) پورې هوټل پرېږدئ».

په اسلام اباد کې ډېری میشت افغانان د جرمني د نړیوالې پراختیا ادارې په مرستو اوسېدل، خو د کابل لوفټ‌بروکې مرستندویې ادارې په وینا، په تېرو دوو اونیو کې د جرمني۱۲۳ ځايي همکارانو او د هغوی کورنیو ته منفي ځواب ورکړل شوی دی.

دا د هغو کسانو له نیمایي زیات دي چې د منلو ژمنه ورسره شوې وه او لا هم په پاکستان کې د جرمني ویزې ته انتظار وو.

ابراهیم نوري یو له هغو کسانو څخه دی، چې په اسلام اباد کې د جرمني ویزې ته انتظار دی.

هغه اې ار ډي ته وویل، چې ۱۱ کاله یې د پولیسو د سواد زده‌کړې په یوه پروګرام کې کار کړی و چې جرمني اداره کاوه.

له طالبانو وروسته د ده او کورنۍ ژوند ګواښل کېده، څو ځله یې تېښته کړې، خو په پای کې پاکستان ته تللی، خو اوس د منلو له لیکونو سره سره، د جرمني ویزه نه ده ورکړل شوې.

د نومبر په پای کې د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبریندټ افغان ځايي همکارانو ته هیله ورکړې وه چې ډېر ژر به ویزې ترلاسه کړي، خو اوس دا ژمنې پرځای پاتې دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وايي چې په پاکستان کې یې د ځايي همکارانو پاتې پروسې په وروستیو اونیو کې ترسره کړې دي، خو شخصي مرکې لا ټولې نه دي بشپړې شوې او هر وخت ممکن داسې معلومات رامنځته شي چې د منلو ژمنه لغوه کړي.

خو حکومت دا نه وايي چې دا کسان ولې رد شول، حتا نوري او کورنۍ یې هم هېڅ دلیل نه دی ترلاسه کړی.

د حکومت د بشر حقونو استازي وايي چې باید یوازې ځايي همکاران نه، بلکې ټول هغه نږدې ۲۰۰۰ افغانان چې د منلو رسمي ژمنه لري، جرمني ته ولېږدول شي.

یادې قول اردو د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د طالبانو د ۲۱۵ قول اردو د قوماندان محمد ایوب خالد په مشرۍ پلاوي د رباط جعلي په سیمه کې د ایران سره پر پوله او ډیورنډ کرښه د طالبانو له امنیتي پوستو لېدنه کړې ده.

خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د طالبانو د ۲۰۱۵ قول اردو قوماندان په یاده سیمه کې د مېشتو طالب جنګیالیو ستونزې اوریدلې دي او د حل په برخه کې یې د همکارۍ ډاد ورکړی دی.

یادو طالب مسوولانو پر داسې مهال د افغانستان او ایران له پولې او ډیورنډ کرښې لېدنه کړې، چې په دې وروستیو کې د ایراني‌ ځواکونو په ډزو کې ۱۱ افغانان ووژل شول او له پاکستان سره د احتمالي نښتو له امله طالبانو پر ډیورنډ کرښه خپل اضافه جنګیالي ځای پر ځای کړي ډي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه کړای شوي دي.

په راپور کې راغلي، د دغه کسانو له ډلې ۱۶۱۹ کډوال د سپین بولدک له لارې، ۱۱۲۳ کډوال د تورخم، ۲۰۹ د بهرامچې، ۱۳۵ د اسلام‌کلا او ۲۷۲ کډوال د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. د یاد کمېسیون په راپور کې راغلي، چې ستنو شویو کډوالو ته اړین خدمات برابر شوي دي.

د تازه راپورونو له مخې؛ په پاکستان او ایران کې افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي. دواړه هېوادونو د افغانانو کډوالو د نیولو او جبري ستنولو لړۍ چټکه کړې ده. په دغه دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده هم شکایت کوي او وایي، چې غیرانساني چلند ورسره کېږي. په پاکستان کې مېشت افغان کډوال وایي، چې پولیس د دروازو نه خلاصولو سره د افغانانو د کورونو دروازې ماتوي.

بېنېټ پر اېکس پاڼه کاږلي: «بشري حقونه د ملګرو ملتونو په اصلي اصولو کې شامل شوي؛ ترڅو سوله، برابري او انساني کرامت خوندي کړي او د هغو ظلمونو مخه ونیسي، چې ډېری خلک او په ځانګړي ډول افغانان یې نن ورځ تجربه کوي.»

هغه زیاته کړې، په دې ورځ باید نړۍ ته یادونه وشي چې حقونه نړۍوال، نه ختمېدونکي او د نه معاملې وړ دي او هېڅکله باید ظلم او بې‌عدالتي عادي ونه ګڼل شي.

بېنېټ ټینګار کړی، د بشري حقونو رعایت د ټولنې د عدالت، سولې او ټیکاو لپاره بنسټیز شرط دی او نړۍوالې ټولنې ته باید دنده ورکړل شي چې په هر ځای کې د بشري حقونو د سرغړونې مخه ونیسي.

په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د خلکو د بشري حقونو وضعیت سخت محدود شوی، ښځې او نجونې له زده‌کړو او کار څخه بې‌برخې شوې او په عامه ژوند کې د دوی ګډون له سختو محدودیتونو سره مخ دی.

نړۍوالو ادارو، په ځانګړي ډول ملګرو ملتونو او د بشري حقونو بنسټونو د دغه محدودیتونو په اړه په وار، وار خبرداری ورکړی او د ښځو د حقونو د خوندي کولو غوښتنه یې کړې ده.

همدارنګه، په افغانستان کې د بشري فعالانو، خبریالانو او د پخواني حکومت د کارکوونکو پر وړاندې د تاوتریخوالي او جبري راستنولو پېښې هم دوام لري. په نړۍواله کچه، د بشري حقونو نړۍواله ټولنه او ملګري ملتونه ټینګار کوي، چې د بشري حقونو رعایت نه یوازې د قانوني او اخلاقي مسوولیت له مخې اړین دی؛ بلکې د سولې، ټیکاو او ټولنیز پرمختګ لپاره هم حیاتي دی.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د نجونو زده‌کړې لاهم بندې دي او د بشري حقونو وضعیت په بېلابېلو برخو کې د اندېښنې وړ دی. په قطر کې د طالبانو د سفارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې سهیل شاهین د دوشنبې په ورځ په دوحه کې د ملګرو ملتونو د ماشومانو او وسله‌والو شخړو په چارو کې د سرمنشي ځانګړې استازې ونیسا فریزر سره لیدلي او د نړۍوالې ټولنې او طالبانو ترمنځ پر اړیکو، د بشري مرستو روان وضعیت، د ماشومانو حقونه، زده‌کړو او نورو اړوندو موضوعاتو خبرې کړې دي.

شاهین د ملګرو ملتونو د استازې سره په خبرو کې ویلي: «موږ د نړۍوالې ټولنې سره د اړیکو د پراختیا او همکارۍ لپاره ژمن یو، په ځانګړي ډول په هغو برخو کې چې د ماشومانو، زده‌کړې او بشري مرستو اړیکې لري.»

سره له دې چې د طالبانو حکومت هڅه کوي نړۍوالو استازو ته د همکارۍ پیغام ورکړي؛ خو په هېواد کې د نجونو زده‌کړې تر لوړو زده‌کړو پورې بندې دي او ښځې د کار او ټولنیز ژوند له ډېرو فرصتونو محرومې دي.

خبرپاڼه زیاتوي، سهیل شاهین د برېتانیا له ځانګړي استازي ریچارد لینزي سره هم وکتل او دواړه خواوو د دوه اړخیزو اړیکو پر پیاوړتیا، د افغانانو لپاره د قونسلي خدماتو، د بشري مرستو او زده‌کړو په اړه خبرې کړې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، په دې لیدنه کې د دواړو لوریو ترمنځ ټینګار وشو چې د افغانستان د خلکو لپاره د بشري مرستو برابرول، د زده‌کړو فرصتونو پراخول او د قونسلي خدماتو ښه کول د همکارۍ لومړیتوبونه دي.