امیر خان متقي: هیڅ افغان له افغانستان څخه بهر نظامي فعالیت نه شي ترسره کولای

طاهر اندرابي، چې د پنجشنبې په ورځ د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په اونیزه خبري غونډه کې خبرې کولې، وویل، «پاکستان د هر هغه دریځ هرکلی کوي چې د ترهګرۍ ضد دریځ ولري، خو د پرېکړه‌لیک ارزونه به د هغې د نسخې تر ترلاسه کولو وروسته ممکنه وي».

د طالبانو نږدې زرو تنو دیني عالمانو د لیندۍ پر نولسمه په کابل کې په یو پرېکړه‌لیک کې ټینګار وکړ چې هېڅ افغان وګړی باید د هېواد له پولو دباندې په جګړو کې برخه وانخلي.

په پرېکړه‌لیک کې ویل شوي، «طالبان باید د هغو کسانو مخه ونیسي چې د جګړې لپاره له افغانستان نه بهر ته ځي».

پاکستان له اوږدې مودې ادعا کوي چې د تحریک طالبان پاکستان ډلې جنګیالي له افغانستان نه د دغه هېواد پولیس او پوځ په نښه کوي او له طالبانو یې غوښتي چې د دغو بریدونو د مخنیوي لپاره عملي ګامونه واخلي. خو طالبان دا اعاوې په مکرر ډول ردوي.

پاکستان تر دې وړاندې له طالبانو سره د استانبول او دوحې د خبرو په جریان کې غوښتنه کړې وه چې دټي ټي پيد بریدونو د مخنیوي لپاره دې لیکلی تضمین ور کړي.

د طالبانو د ملاتړو دیني عالمانو په پرېکړه‌لیک کې د طالبانو امارت د «شرعي نظام» په توګه یاد شوی او اطاعت، ملاتړ او دفاع یې د افغانانو «وجیبه» ګڼلې ده.

په پرېکړه‌لیک کې راغلي چې مسلمانان د شرعي نظام په ساتنه مکلف دي او دیني عالمان باید د اوسني نظام په ملاتړ مشورې وړاندې کړي.

د پرېکړه لیک په متن کې ټینګار شوی چې د بهرني تېري په صورت کې د نظام او خاورې دفاع «فرض عین» ګڼل کېږي او دا عمل «مقدس جهاد» دی.

دا لومړی ځل دی چې طالبان دا ډول یوه پرېکړه لیک، یا غیر رسمي فتوا خپروي.

اوچا وایي دا مرسته به د وچکالۍ، بې‌ځایه کېدو او ورځني اقتصادي فشارونو سره د مبارزې په برخه کې د میلیونونو افغانانو لپاره د ژوند ژغورونکي ملاتړ په توګه وکارول شي.

د اوچا په وینا، افغانستان لا هم د نړۍ له هغو هېوادونو څخه دی چې بشري اړتیاوې پکې خورا لوړې دي، او میلیونونه کسان د خوړو کموالي، د اوبو نشتوالي او اقتصادي کړکیچ له امله له سختو شرایطو سره مخ دي.

د دغه ادارې په څرګندونو کې راغلي چې د مرکزي بیړني مرستندویه صندوق دا تازه مرستې به د بېړنیو خوراکي توکو، روغتیايي خدماتو، اوبو، سرپناه او نورو اساسي اړتیاوو په برابرولو کې لګول کېږي.

اوچا ټینګار کوي چې د دوامدارو نړیوالو مرستو پرته به د افغانستان بشري وضعیت نور هم خراب شي، او د مرستندویه پروګرامونو د دوام لپاره پراخ نړیوال ملاتړ اړین دی.

د طالبانو د کډوالو وزارت پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي، چې د روانې لېندۍ میاشتې په ۱۸ ورځو کې ۱۴۶۱۵۲ تنه افغان کډوال بېرته افغانستان ته راستانه کړل شوي دي.

یا وزارت ویلي، چې له دې ډلې له پاکستان څخه ۷۷۰۵۲ تنه، له ایران څخه ۶۸۲۷۷ تنه او له ترکیې څخه ۸۳۴ راستانه کړل شوي دي.

د تازه راپورونو له مخې، په پاکستان او ایران کې افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي. دواړه هېوادونو د افغانانو د کډوالۍ د محدودولو لپاره اقدامات پراخ کړي او د افغانانو د نیولو او جبري ستنولو لړۍ یې چټکه کړې ده. په دغه دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده هم شکایت کوي او وایي، چې غیرانساني چلند ورسره کېږي.

یاد وزارت په دوو جلا خبرپاڼو کې ویلي، چې د کندوز په علي اباد ولسوالۍ کې یې دوه کسان ۱۹۴ کیلوګرامه نشه يي توکو په تور نیولي او همدارنګه ۲۷ کسان یې بیا په کابل کې د نشه يي توکو د قاچاق او خرڅلاو په تور نیولي دي.

د طالبانو د کورنو چارو وزارت زیاته کړې، چې په هرات او بغلان ولایتونو کې یې هم دوه کسان د ۲۹ او ۳۵ کیلوګرامه نشه يي توکو د قاچاق په تور نیولي دي.

طالبانو ویلي، چې د نشه يي توکو د قاچاق په تور نیول شوي کسان به تر لومړنیو پلټونو وروسته طالب قضايي او عدلي ادارو ته وسپاري.

دغه پېښې د تېر کال د ورته مودې پرتله د ۱۴.۷ سلنه زیاتوالی ښيي.

ملګري ملتونه وایي، د طالبانو مخالفو وسله‌والو جریانونو په دغه درېیو میاشتو کې په ټولیز ډول د ۴۱ امنیتي پېښو مسوولیت منلی چې له دې ډلې ۱۹ پېښې تایید شوې دي. د راپور له مخې؛ دغه جریانونو کې د افغانستان ازادۍ جبهه، د ملي مقاومت جبهه، د ملي نبرد جبهه، د ملي بسیج جبهه، د افغانستان د اسلامي ازادۍ جبهه او د افغانستان د ازادۍ غورځنګ شامل دي.

ملګرو ملتونو دا نه‌ده په داګه کړې، چې د کومو جبهو ادعا شوي بریدونه یې تایید کړي دي. سره له دې په راپور کې راغلي، د طالبانو مخالف پوځي ځواکونه تر اوسه نه‌دي توانېدلي چې د طالبانو واکمنۍ ته «جدي ننګونه» پیدا کړي.

د داعش خراسان د بریدونو کموالی

په راپور کې د ملګرو ملتونو له حوالې راغلي، چې د روان کال د اګسټ له لومړۍ څخه د اکټوبر تر پای پورې په افغانستان کې د داعش خراسان بریدونه د شمېر او پراختیا له مخې کم شوي دي. د راپور له مخې؛ د اګسټ په ۱۲مه داعش خراسان ډلې ادعا وکړه، دوه جنګیالي یې چې د غلا په تور نیول شوي وو؛ له کندوز زندانه اېستل شوي او وژل شوي دي.

راپور زیاتوي، چې د اګست په ۱۳مه طالبانو د داعش خراسان قوماندان وواژه او د اګست په ۱۵مه داعش بیا ادعا وکړه چې په ننګرهار کې یې یو سړی د طالبانو لپاره د جاسوسۍ په تور اعدام کړی دی.

پر ډیورنډ کرښې نښتې

ملګرو ملتونو ویلي، چې د اګست له لومړۍ نېټې څخه د اکټوبر تر پایه پورې د افغانستان په پولو او ډیورنډ کرښه له پاکستان، ایران او تاجکستان سره څو پېښې رامنځته شوې دي. د راپور پر بنسټ؛ د اګست په ۱۳مه په ننګرهار کې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ د یادې ډلې له لوري د امنیتي پوستو د جوړولو پر سر نښته وشوه. هم‌مهاله پاکستاني ځواکونو پر کونړ توغندي وېشتي.

همدا راز (د اګسټ په ۶مه) د طالبانو سرحدي پولیسو له پاکستاني ځواکونو سره د یوې پوستې جوړولو له کبله نښته وکړه. راپور کې ویل شوي، چې د اګست په ۲۵مه او د اکټوبر په ۲۴مه د طالبانو او د تاجکستان د سرحدي پولیسو تر منځ په بدخشان کې ډزې تبادله شوې.

راپور وايي، د اګست په ۲۹مه په کونړ کې دوه جلا پېښې وشوې چې په یوه کې یې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ ډزې تبادله شوې او مالي زیانونه یې واړول. په دویمه پېښه کې له پاکستان نه پر کونړ توغندي وویشتل شول.

په راپور کې راغلي، چې د اګست په ۳۰مه د طالبانو او ایران د سرحدي ځواکونو ترمنځ پر یو بل ډزې شوې. لامل یې د ایراني ځواکونو له لوري ایران ته د اوښتونکو افغانانو وهل ډبول یاد شوي دي.

د راپور له مخې؛ د سپتمبر په ۵مه، ۱۴مه او ۱۶مه په کونړ کې د پاکستان له لوري د هاوان او سپکو وسلو ډزې شوې، چې د یوه ملکي وګړي کور یې ویجاړ کړی او په‌کې څاروي هم تلف شوي دي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ نښتې

ملګرو ملتونو په خپل راپور کې لیکلي، پاکستان لا هم ادعا کوي چې افغان طالبانو په خپله خاوره کې د پاکستاني طالبانو غورځنګ «ټي‌ټي‌پي» ته پناه ځایونه ورکړي؛ خو پر کابل واکمن طالبان بیا دغه ادعا ردوي.

د یوناما د چارسمبالې په وینا؛ د اګست له لومړۍ نېټې څخه د اکټوبر تر پایه پورې په افغانستان کې ګڼ هوايي بریدونه او د بې‌پیلوټه الوتکو فعالیتونه ثبت شوي. د راپور له مخې؛ جاسوسي ډرونونه په غزني، هلمند، کابل، کندهار، خوست، لوګر، ننګرهار، پکتیا او پروان کې لیدل شوي دي.

راپور زیاتوي، د اګست پر ۱۱مه په نورستان او د اګسټ په ۲۷مه په خوست، کونړ او ننګرهار کې هوايي بریدونه شوي چې د TTP د اډو په توګه یادې سیمې یې په نښه کړې او مرګ‌ژوبله یې رامنځته کړې ده. د راپور له مخې؛ د سپټمبر په ۱۴مه په خوست، د سپتمبر په ۱۷مه په پکتیکا او پکتیا، د سپتمبر په ۲۳مه په کندهار او د سپتمبر په ۳۰مه په کندوز کې د ډرون پراخ فعالیتونه لیدل شوي.

ملګرو ملتونو ویلي، چې د اکټوبر په ۹مه یو هوايي برید د «ټي‌ټي‌پي» مشر نور ولي محسود په کابل کې په نښه کړی؛ خو ویل کېږي چې ژوندی پاتې شوی دی. د حافظ ګل بهادر اړوندې ډلې یو غړی د اکټوبر په ۱۰مه په پکتیکا کې په هوايي برید کې په نښه شو.

راپور زیاتوي، چې د طالبانو د دفاع وزارت د عملیاتو له پیل وروسته د اکټوبر له ۱۰مې تر ۱۸مې پورې په ډیورنډ کرښه پرتو ولایتونو کې څو نښتې او هوايي بریدونه رامنځته شول، چې په‌کې د اکټوبر پر ۱۵مه په کابل کې د دوو راکټي بریدونو پېښې هم شاملې دي چې مرګ‌ژوبله یې اړولې وه.

د طالبانو او پاکستان نښتو کې پراخ تلفات

جورجیوت ګانیون په خپل نوي راپور کې ویلي، چې د اکټوبر له ۱۰مې تر ۱۷مې پورې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ په نښتو کې لږ تر لږه ۵۰ ملکي کسان وژل شوي او ۴۵۳ نور ټپیان شوي دي. راپور زیاتوي، چې ډېری تلفات د سپین بولدک او کابل په یو شمېر سیمو کې د هوايي بریدونو او پر ډیورنډ کرښه د جګړو له امله رامنځته شوي.

د راپور له مخې؛ د طالبانو استخباراتو یوناما ته په لیکلې بڼه ویلي، چې د اکټوبر ۱۵مې بریدونو «ګڼ ملکي تلفات» رامنځته کړي او پاکستان له مخکیني توافق څخه سرغړونه کړې ده.

د ملګرو ملتونو پر کارکوونکو محدودیتونه او امنیتي پېښې

ملګرو ملتونو ویلي، چې په دې موده کې یې ۶۳ امنیتي پېښې ثبت کړې چې په مستقیم ډول یې د دوی پر کارکوونکو اغېز کړی دی. راپور زیاتوي، چې د طالبانو د مشر د سخت حکم له پلي کېدو وروسته، چې له مخې یې ښځینه افغان کارکوونکې د ملګرو ملتونو دفترونو ته نه پرېښودل کېږي، محدودیتونه نور هم زیات شوي دي.

د یوناما چارسمبالې لیکلي، چې د طالبانو د دفاع وزارت ځواکونه کابل کې «د ملګرو ملتونو د عملیاتو مرکز» مخې ته ځای پر ځای شوي؛ ترڅو د افغان ښځینه کارکوونکو د ورتګ مخه ونیسي او ورته اقدامات د کابل په نورو دفترونو کې یې هم ترسره شوي دي.