ملګري ملتونه افغان راستنېدونکو ته د کوچنيو کاروبارونو لپاره پورونه ورکوي

ذبیح الله مجاهد رسنیو ته په یوه لېږل شوې غږیږ پیغام کې ویلي، چې طالبان په «اسلامي معیارونو» سره سم د ټولو خلکو د حقونو په ساتنه باندې مکلف دي.

نوموړي زیاته کړې:«هغه بشري حقونه چې تعریفونه يي په بېلا بېلو ټولونو او هېوادونو کې کېږي، افغانان مکلف نه دي چې هغه خپل حقوق وبولي. موږ هغه څه د بشر حق ګڼو چې هغه اسلامي شریعت انسانانو ته ورکړي دي. او دا ډول حقونه تامین دي او د لا تامین لپاره یې هڅه کوو.»

دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د ګڼو هېوادونو استازو په افغانستان کې پر ښځو او نجونو د ګڼو بندیزونو سربیره په عام محضر کې بدني سزاګاني او اعدامونو پر دوام خپلې اندیښنې شریکي کړي او افغانستان کې یې د بشري حقونو وضعیت د اندېښنې وړ بللی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي، له یوې دینې مدرسې څخه د طالبانو فراغت غونډې ته د وینا پرمهال ویلي، چې که څوک د افغانستان حریم نقض کړي او پر افغانستان تېرۍ ورکړي، «نو پر مسلمانانو جهاد فرض او هر وګړی باید د هېواد دفاع وکړي.»

امیرخان متقي یوځل بیا ژمنه کړې، چې د افغانستان خاوره به د چا په زیان نه استعمالیږي او که کومه ډله د افغانستان خاوره د بل پر ضد وکاروي «طالبان یې د لاس نیولو حق لري.»

امیرخان متقي ویلي، چې د یادې ډلې رهبرۍ چاته هم اجازه نه ده ورکړې، چې هغه دې په نورو هېوادونو کې نظامي فعالیتونه ترسره کړي، نو که څوک له دې سرغړونه کوي، او یا هر افغان چې له دې سرغړونه کوي د عماوو د پریکړې له مخې، اسلامي نظام حق لرې چې په وړاندې یې اجرات وکړي.»

متقي د خپلې وینا پرمهال په مشخص ډول د کوم هېواد یا ډلې له نوم څخه یادونه نه ده کړي.

امیرخان متقي دا څرګندونې پر داسې مهال کړې، چې تېره ورځ طالب علماوو په کابل کې د یوې غونډې پرمهال د یو پرېکړه لیک په صادرولو سره ویلي، چې «له نظام څخه دفاع مقدس جهاد او فرض عین ګڼل کېږي.»

په پرېکړه لیک کې په ښکاره ډول د پاکستان نوم نه دی یاد شوې، خو ویل شوي چې د هېواد د خاورې، ارزښتونو او شرعي نظام دفاع د هر افغان لپاره لازمه او ضروري ده او همداشان ټینګار شوی چې که هر هېواد د افغانستان پر خاوره تېری وکړي یا د مسلمانانو په حریم کې لاس وهنه وکړي، په مقابل کې یې جګړه او دفاع د ټولو افغانانو لپاره فرض عین ګڼل کېږي.

طاهر اندرابي، چې د پنجشنبې په ورځ د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په اونیزه خبري غونډه کې خبرې کولې، وویل، «پاکستان د هر هغه دریځ هرکلی کوي چې د ترهګرۍ ضد دریځ ولري، خو د پرېکړه‌لیک ارزونه به د هغې د نسخې تر ترلاسه کولو وروسته ممکنه وي».

د طالبانو نږدې زرو تنو دیني عالمانو د لیندۍ پر نولسمه په کابل کې په یو پرېکړه‌لیک کې ټینګار وکړ چې هېڅ افغان وګړی باید د هېواد له پولو دباندې په جګړو کې برخه وانخلي.

په پرېکړه‌لیک کې ویل شوي، «طالبان باید د هغو کسانو مخه ونیسي چې د جګړې لپاره له افغانستان نه بهر ته ځي».

پاکستان له اوږدې مودې ادعا کوي چې د تحریک طالبان پاکستان ډلې جنګیالي له افغانستان نه د دغه هېواد پولیس او پوځ په نښه کوي او له طالبانو یې غوښتي چې د دغو بریدونو د مخنیوي لپاره عملي ګامونه واخلي. خو طالبان دا اعاوې په مکرر ډول ردوي.

پاکستان تر دې وړاندې له طالبانو سره د استانبول او دوحې د خبرو په جریان کې غوښتنه کړې وه چې دټي ټي پيد بریدونو د مخنیوي لپاره دې لیکلی تضمین ور کړي.

د طالبانو د ملاتړو دیني عالمانو په پرېکړه‌لیک کې د طالبانو امارت د «شرعي نظام» په توګه یاد شوی او اطاعت، ملاتړ او دفاع یې د افغانانو «وجیبه» ګڼلې ده.

په پرېکړه‌لیک کې راغلي چې مسلمانان د شرعي نظام په ساتنه مکلف دي او دیني عالمان باید د اوسني نظام په ملاتړ مشورې وړاندې کړي.

د پرېکړه لیک په متن کې ټینګار شوی چې د بهرني تېري په صورت کې د نظام او خاورې دفاع «فرض عین» ګڼل کېږي او دا عمل «مقدس جهاد» دی.

دا لومړی ځل دی چې طالبان دا ډول یوه پرېکړه لیک، یا غیر رسمي فتوا خپروي.

اوچا وایي دا مرسته به د وچکالۍ، بې‌ځایه کېدو او ورځني اقتصادي فشارونو سره د مبارزې په برخه کې د میلیونونو افغانانو لپاره د ژوند ژغورونکي ملاتړ په توګه وکارول شي.

د اوچا په وینا، افغانستان لا هم د نړۍ له هغو هېوادونو څخه دی چې بشري اړتیاوې پکې خورا لوړې دي، او میلیونونه کسان د خوړو کموالي، د اوبو نشتوالي او اقتصادي کړکیچ له امله له سختو شرایطو سره مخ دي.

د دغه ادارې په څرګندونو کې راغلي چې د مرکزي بیړني مرستندویه صندوق دا تازه مرستې به د بېړنیو خوراکي توکو، روغتیايي خدماتو، اوبو، سرپناه او نورو اساسي اړتیاوو په برابرولو کې لګول کېږي.

اوچا ټینګار کوي چې د دوامدارو نړیوالو مرستو پرته به د افغانستان بشري وضعیت نور هم خراب شي، او د مرستندویه پروګرامونو د دوام لپاره پراخ نړیوال ملاتړ اړین دی.

د طالبانو د کډوالو وزارت پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي، چې د روانې لېندۍ میاشتې په ۱۸ ورځو کې ۱۴۶۱۵۲ تنه افغان کډوال بېرته افغانستان ته راستانه کړل شوي دي.

یا وزارت ویلي، چې له دې ډلې له پاکستان څخه ۷۷۰۵۲ تنه، له ایران څخه ۶۸۲۷۷ تنه او له ترکیې څخه ۸۳۴ راستانه کړل شوي دي.

د تازه راپورونو له مخې، په پاکستان او ایران کې افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي. دواړه هېوادونو د افغانانو د کډوالۍ د محدودولو لپاره اقدامات پراخ کړي او د افغانانو د نیولو او جبري ستنولو لړۍ یې چټکه کړې ده. په دغه دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده هم شکایت کوي او وایي، چې غیرانساني چلند ورسره کېږي.