طالبان په هلمند او نیمروز ولایتونو کې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې نوې پوستې جوړوي

شهباز شریف نن جمعه (د لېندۍ ۲۱مه) د ترکمنستان په پلازمېنه عشق‌اباد کې د سولې نړۍوال کنفراس ته په وینا کې ټینګار کړی، چې د سیمې او نړۍ ټیکاو د ګډو هڅو غوښتنه کوي او د افغانستان اوسنی وضعیت د ټولو لپاره د اندېښنې وړ دی.

د سولې او باور په اړه نړۍواله ناسته د جمعې په ورځ (د لېندۍ ۲۱مه) د ترکمنستان په پلازمېنه عشق‌اباد کې جوړه شوه. په دغه ناسته کې د روسیې، ترکیې، تاجکستان، ازبکستان، ترکمنستان، ایران، پاکستان، قزاقستان، قرغزستان او نورو هېوادونو مشرانو ګډون کړی.

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې له تېرو دوو میاشتو راهیسې د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې خورا ترینګلې شوې دي. د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې هغه مهال ترینګلې شوې، چې پر کابل د پاکستان د هوايي بریدونو په غبرګون د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه نښتې وشوې.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ د دغه کړکېچ د حل لپاره تر دې دمه د قطر، ترکیې او سعودي عربستان هېوادونو منځګړیتوب کړی؛ خو د دواړو خواوو ترمنځ مذاکرات په وار، وار بې‌پایلې پای ته رسېدلي دي.

د طالبانو د امر بالمعروف وزارت هره پنجشنبه په خپل اوونیز راپور کې د کوډګرو د نیولو ادعا کوي. د طالبانو دغه وزارت تر دې پخوا هم په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې د کوډګرو د نیولو خبر ورکړی و.

د طالبانو له‌خوا د پنجشنبې په ورځ (د لېندۍ ۲۰مه) په خپور شوي اوونیز راپور کې راغلي، چې تېره اونۍ یې د مېرمنو د حقونو اړوند ۶۶ قضیې هم حل کړې دي. دا په داسې حال کې ده، چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا په وروستۍ ناسته کې د ښځو پر وړاندې د طالبانو ځپونکي اقدامات غندل شوي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت (یوناما) د بشري حقونو نړۍوالې ورځې په مناسبت په افغانستان کې د ټولو خلکو لپاره د بنسټیزو حقونو د ټینګښټ غوښتنه کړې او ټینګار یې کړی، چې د ښځو او نجونو حقونه د هېواد پرمختګ، سولې او بیارغونې لپاره حیاتي دي.

د طالبانو د امر بالمعروف په اوونیز راپور کې دا هم راغلي، چې تېره اونۍ یې ۲۲۷ رواني ناروغان د درملنې لپاره راټول کړي دي.

هغه د پاکستان او طالبانو ترمنځ کړکېچ ته په اشارې سره ویلي، چې د منځګړیتوب موضوع د یادې ناستې د اجنډا برخه نه‌ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د ایران د بهرنیو چارو وزارت تېره ورځ ویلي و چې په نږدې ورځو کې به تهران د افغانستان د وضعیت او سیمه‌ییزو تحولاتو په اړه د یوې مهمې ناستې کوربه وي. د یاد وزارت ویاند اسماعیل بقایي ویلي و، چې دغه ناسته د سیمې هېوادونو ترمنځ د همغږۍ پیاوړتیا او د ګډو ننګونو د کمولو په موخه پلان شوې ده.

اسماعیل بقایي د پنجشنبې په ورځ (د لېندۍ ۲۰مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره دا هم ویلي و، چې ایران له خپلو ګاونډیو هېوادونو او په ځانګړي ډول له پاکستان او افغانستان سره دوامداره اړیکې او سلا مشورې لري؛ څو په سیمه کې د سولې او ټیکاو د ټینګېدو لپاره ګډ کار وشي.

دغه ناسته داسې مهال جوړېږي، چې د افغان طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې خورا ترینګلې شوې دي.

یونېسف وایي، ۲۰۲۶ کال کې شاوخوا ۲۱.۹ مېلیونه افغانان چې ۱۱.۶مېلیونه یې ماشومان دي؛ بشري مرستو ته اړتیا لري. دغه شمېر د بې‌وزلۍ د پراخېدو، د بنسټیزو خدماتو د لاسرسي د کمېدو، د اقلیم د بدلون له امله د رامنځته کېدونکو پېښو پر وړاندې د خلکو د زیان‌ منلو او د خوندي فضا د نشتوالي څرګندې نښې دي. دغه اداره ټینګار کوي، چې په دې سختو شرایطو کې یې دوامداره او فعال حضور د ژوند ژغورونکو خدمتونو وړاندې کولو او د تر ټولو زیان‌منونکي قشر د خوندیتوب لپاره اړین دی.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې افغان ښځې او نجونې د حقونو له یو سیستماتیک، پراخ او دوامداره سرغړونې سره مخ دي. د نجونو د ثانوي زده‌کړو بندیز، له کاره منعه کول او ورځنیو سختو محدودیتونو د هغوی د خوندیتوب ګواښونه زیات کړي او د ټولنې اوږدمهاله مقاومت یې کمزوری کړی دی. یونېسف خبرداری ورکوي، چې د دغه محدودیتونو اغېزې به تر راتلونکو نسلونو پورې دوام وکړي.

د ملګرو ملتونو دغه بنسټ زیاتوي، چې د اوبو، روغتیا او حفظ الصحې په برخه کې د کافي پانګونې نشتوالی، د اقلیم پرله‌پسې بدلونونه او طبیعي پېښې د بشري مرستو اړتیاوې نورې هم زیاتې کړې او د ټولنو د ناورینونو پر وړاندې د مقابلې وړتیا یې کمزورې کړې ده.

یونېسف د بېړنیو اړتیاوو د پوره کولو او د ټولنو د مقاومت د پیاوړتیا لپاره ۹۴۹،۱ مېلیونه ډالرو بېړنۍ مرستې غوښتنه کړې ده. ټاکل شوې، چې دغه بودجه به ۱۲ مېلیونه کسان چې ۶،۵ مېلیونه یې ماشومان دي؛ د اساسي خدمتونو او ژوند ژغورونکو مرستو تر پوښښ لاندې راولي.

یونېسف ټینګار کوي، چې دغه ملاتړ یوازې د سملاسي اړتیاوو لپاره مهم نه‌دی؛ بلکې د افغانستان د ماشومانو د راتلونکې ودې، فرصتونو او توانمندۍ لپاره هم حیاتي ارزښت لري.

نورالدین عزیزي د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي راډیو ټلوېزیون سره په یوې مرکه کې ویلي، چې له ایران سره د سوداګریزې راکړې ورکړې لپاره د لاریو یا بار وړونکو موټرونو شمېر تر ۲زرو پورې ډېروي. د نوموړي په وینا؛ اوس‌مهال دغه سوداګریزې راکړې ورکړې یوازې د ۱۰۰لاریو پر مټ ترسره کېږي.

هغه زیاتوي: «د لګښتونو کمولو لپاره په ځلونو ایران ته تللي یو، د میلک بندر ته تللي یو او هلته مو د ایران د صنعت او سوداګرۍ وزیر سره په دې موضوعاتو بحث کړی دی». د عزیزي په خبره؛ د طالبانو حکومت غواړي د ایران د سمندرونو له لارې خپلې سوداګرۍ لا پراخې کړي. هم‌مهاله بیا پر کابل واکمنو طالبانو پر ډیورنډ کرښه د بندو دروازو له کبله پاکستان سره هر ډول سوداګري بنده اعلان کړې ده.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر له افغان سوداګرو غوښتي، چې پر پاکستان خپله تکیه ختمه کړي او د خپلې سوداګرۍ لپاره بدیلې لارې وګوري. د همدې سپارښتنو او بندیزونو له امله افغان سوداګرو ایران او د منځنۍ اسیا هېوادونو سره د سوداګریزو راکړو ورکړو لپاره مخه کړې ده. هم‌مهاله طالبانو هم له ایران، ترکیې، ازبکستان او تاجکستان سره د سوداګریزو معاملو لپاره ناستې ولاړې ډېرې کړې دي.