د پاکستان او بریتانیا چارواکو د په تمه افغان پناه‌غوښتونکو د لېږد په اړه خبرې وکړې

د سعودي د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ولید الخریجي وویل: «د تلپاتې سولې رامنځته کول یوازې د یوه تړون یا معاهدې په لاسلیک کولو شونی نه‌دی. رښتینې سوله د یوه اوږده بهیر پایله ده، چې د باور له ګام پر ګام جوړولو سره پیلېږي، وروسته زړورې او رښتینې خبرې اترې ترسره کېږي او په پای کې داسې هراړخیز او عادلانه پرمختګ رامنځته کېږي چې خلک د شخړو له قربانیانو څخه د رغونې شریکانو ته اړوي.»

الخریجي دغه څرګندونې نن (جمعه د لیندۍ ۲۱مه) د ترکمنستان د پلازمېنې عشق‌اباد په ښار کې «د سولې او باور جوړونې» په نړۍوال کنفرانس کې د خپلې وینا پر مهال وکړې.

هغه په دغه کنفرانس کې د سعودي د پاچا ملک سلمان بن عبدالعزیز او د ولیعهد او د وزیرانو شورا د مشر شهزاده محمد بن سلمان په استازیتوب ګډون کړی و.

په دې وینا کې، د سعودي د بهرنیو چارو وزارت مرستیال د مخنیوي ډیپلوماسۍ په برخه کې د ریاض هڅو ته هم اشاره وکړه، چې په‌کې منځګړیتوب او د شخړو سوله‌ییز حل، د سیمې د ثبات ملاتړ، د بشري مرستو وړاندې کول، د کلتورونو او ادیانو ترمنځ د خبرو اترو پیاوړتیا او د نړۍوالو سازمانونو ملاتړ شامل دي.

ملګرو ملتونو د جمعې په ورځ (د لیندۍ ۲۱مه) په یوې اعلامیه کې د الیس جیل اډوارډز په حواله لیکلي: «زه له پاکستاني چارواکو غواړم، چې د خان د بند شرایط له نړۍوالو معیارونو او اصولو سره په بشپړ ډول برابر کړي.»

نوموړې زیاته کړې، له کومې ورځې (د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر په ۲۶مه) چې خان د راولپنډۍ اډیاله زندان ته انتقال شوی تر ډېره په «انفرادي بند» کې ساتل کیږي او له ۲۴ ساعتونو ۲۳ ساعته یې په بند خونه کې وي.

ځانګړې راپور ورکوونکې ټینګار کړی، چې اوږدمهاله انفرادي بند د نړۍوال بشري حقونو له‌مخې منع او که فشار له ۱۵ ورځو واوړي د «رواني شکنجې» بڼه غوره کوي.

هغې غوښتنه کړې: «د خان انفرادي بند باید بې له ځنډه پای ته ورسېږي. نه یوازې دا چې دا غیرقانوني اقدام دی، بلکې اوږده انزوا د هغه پر فزیکي او رواني روغتیا منفي اغېز لرلی شي.»

د ملګرو ملتونو د راپور له‌مخې، عمران له زندان څخه بهر د تګ، له نورو بندیانو سره د لیدلو او په جماعت سره د لمونځ د ادا کولو اجازه نه‌لري او له وکیلانو او کورنۍ غړو سره یې ډېرې لیدنې ګډوډیږي.

په راپور کې راغلي: «خان په کوچني اتاق کې ساتل کېږي، چې طبیعي رڼا او مناسبه هوا نه‌لري.»

د ملګرو ملتونو راپور ورکوونکې وايي: «هر هغه څوک چې له ازادۍ څخه محرومیږي، باید په انسانیت او درناوي ورسره چلند وشي.» هغې ټینګار وکړ، چې د بند شرایط باید د فرد عمر او روغتیايي وضعیت ته په کتو تنظیم شي.

د ۷۲کلن عمران خان د کورنۍ د غړو په وینا، خان دمګړۍ له روغتیايي ستونزو سره دی.

ملګري ملتونه وايي، چې ځانګړې راپورکوونکې د عمران خان موضوع د پاکستان له حکومت سره شریکه کړې او ډېر ژر به د موضوع پرمختګ هم وڅاري.

د راپور له‌مخې، د پنجشنبې په ماښام رضا ساراني له یوه بل کس سره، چې تر اوسه یې هویت نه‌دی مشخص شوی، په یوه شخصي موټر کې و، چې ناڅرګندو وسله‌والو پرې ډزې وکړې. په دې برید کې په موټر کې ناست دواړه وژل شوي دي.

دا چې برید چا کړی او ولې یې کړی، په دې اړه نور جزییات نه‌دي خپاره شوي.

«حال‌وش» مخکې هم په یوه څېړنیز راپور کې د رضا ساراني هویت او کړنې افشا کړې وې. د یاد راپور له‌مخې، نوموړی شاوخوا ۲۵ کلن او د سراوان اوسېدونکی او همداراز د سراوان د بهرنیو اتباعو د کمپ یو کارکوونکی و. په راپور کې ویل شوي و، چې هغه د لسګونو افغان کډوالو په وهلو ټکولو، سپکاوي او ناوړه چلند کې ښکېل و.

د سرچینو په وینا، رضا ساراني له څو نورو کارکوونکو سره یو ځای افغان کډوال د پایپونو او لرګیو په وسیله وهل او همدارنګه یې یو بلوڅ له قانوني حکم پرته نیولی او یاد کمپ ته یې لېږدولی و. دا موضوع هغه مهال د بشري حقونو د فعالانو او سیمه‌ییزو رسنیو له سختو غبرګونونو سره مخ شوې وه.

د یادونې وړ ده، چې د ایران رسمي سرچینو لا تر اوسه په دې تړاو څه نه‌دي ویلي.

ایران او پاکستان د جمعې په ورځ (د لیندۍ ۲۱مه) له دغې لیدنې خبر ورکړی او زیاته کړې یې ده، چې د دواړو هېوادونو د ګډې همکارۍ پر پیاوړتیا او د دوه اړخیزو تړونونو پر چټک پلي کېدو هم ټينګار شوی دی.

پاکستاني رسنیو د شریف له قوله لیکلي، چې نوموړي په دې لیدنه کې ادعا کړې، چې له افغانستان څخه دوی ته امنیتي ګواښونه متوجه دي.

د ایران ولسمشرۍ ماڼۍ بیا د دغې لیدنې په تړاو په خپره کړې اعلامیه کې د افغانستان په اړه څه نه‌دي لیکلي.

په دې اعلامیه کې راغلي، چې شریف او پزشکیان د ترانسپورټ، ترانزیت او نورو ورته موضوعګانو د ترسره شویو دوه اړخیزو هوکړو پر څارنې او ښه عملي کېدو ټینګار کړی دی.

دواړو لورو همداراز د اړیکو پراختیا، سوداګریز تګ راتګ او د اقتصادي همکاريو لوړول د دواړو هېوادونو لومړیتوبونه یاد کړي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د ایران بهرنیو چارو وزارت به راتلونکې اونۍ د افغانستان د وضعیت او سیمه‌ییزو تحولاتو په اړه د یوې مهمې ناستې کوربه وي. د یاد وزارت ویاند ویلي، چې دا ناسته د سیمې د هېوادونو ترمنځ د همغږۍ د پیاوړتیا او د ګډو ننګونو د کمولو په موخه پلان شوې ده.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال محمدرضا بهرامي بیا ویلي، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ منځګړیتوب د تهران د ناستې د اجنډا برخه نه‌ده او یوازې موخه یې د افغانستان په اړه د ښکېلو هېوادونو د ځانګړو استازو د نظرونو تبادله ده.

د طالبانو تر کنټرول لاندې د ملي راډیو ټلویزیون له لوري په یوې خپرې شوې ویډیو کې ندا محمد ندیم له ځوانانو غوښتي، چې د هبت‌الله هر امر دې دوی پر ځان تطبیق کړي. هغه د هبت‌الله د اوامرو د اطاعت په دوام کې زیاتوي: «که درته وایي، سنګر ته ځه، هلته ځه، که درته وایي، قول اردو ته ځه، هلته ځه، که درته وایي، چې په ښار کې امنیت مه نیسه حوزه کې اوسیږه، حوزه کې اوسېږه.»

هغه د یادې مدرسې فارغانو ته همداراز ویلي، چې له ځانونو دې امیر نه‌جوړوي او د نظام هدایات دې عملي کړي چې ایمان یې محفوظ شي.

د هغه په وینا، نظام یو امیر لري او ټول یې باید د امر اطاعت وکړي. هغه زیاتوي: «که امیران ډېر شي نظام کې فساد راځي، بیا دا ګټلی نظام راڅخه خرابیږي.»

ندیم له ځوانانو او سپین‌ږیرو غوښتي، چې هبت‌الله ته دې د نظام د ښه پر مخ وړلو لپاره دعاوې وکړي.

په دې وروستیو کې طالب چارواکي د خپل مشر هبت‌الله د اوامرو د تطبیق سپارښتنه زیاته کړې ان په دې تړاو ولایتونو ته سفرونه ترسره کیږي او ځانګړې غونډې هم ورته جوړېږي.