ټرمپ د بي‌بي‌سي پر ضد په محکمه کې د ۱۰ مېلیارد ډالرو دعوه ثبت کړه

یونسکو د ۲۰۲۲–۲۰۲۵ کلونو نړۍوال راپور خپور کړی، چې په‌کې د رسنیو ازادي، خپلواکي او د خبریالانو د خوندیتوب په اړه معلومات راغلي دي. راپور څرګندوي، چې ازاده، خپلواکه، څو اړخیزه او مسلکي خبریالي د ډیموکراسۍ بنسټ او د دوامداره پرمختګ موخو ترلاسه کولو لپاره مهم شرط دی.

یونسکو وايي، د خبریالانو خوندیتوب یوازې د رسنیو د ازادۍ خبره نه‌ده؛ بلکې د ټولنې د روڼتیا، معلوماتو ته د لاسرسي او د بشري حقونو د ټینګښت لپاره هم حیاتي اهمیت لري. راپور وړاندیز کوي، چې د خبریالانو د خوندي چاپېریال برابرول باید د حکومتونو، نړۍوالو ادارو او مدني ټولنو لپاره لومړیتوب وي.

ورته مهال په افغانستان کې د طالبانو بیاځل واکمنېدو راهیسې د بیان او د رسنیو د ازادۍ وضعیت تر سخت فشار لاندې دی. راپورونه ښيي، چې د طالبانو تر واک لاندې رسنۍ له سخت سانسور سره مخامخ دي.

خبریالان یوازې هغه خبرونه خپرولای شي، چې د واکمنو لپاره «د منلو وړ» وي. د هر ډول نیوکې یا ناخوښې تبصرې په صورت کې خبریالان د بند، شکنجې او نورو سزاوو سره مخ کېږي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت له‌خوا هر ډول نارسمي او نامنظور شوی راپور په جدي ډول سرغړونه ګڼل کېږي. د ښځینه خبریالانو شمېر د طالبانو د فشارونو له امله په پراخه کچه کم شوی او ډېری ښځینه خبریالانې اړ اېستل شوې، چې خپلې دندې پرېږدي.

د راپورونو له مخې، اوس‌مهال اووه خبریالان د طالبانو په بند کې دي؛ خو دوه خبریالان تازه د طالبانو له بنده خوشې شوي دي. یاده دې وي، چې د خبریالانو ستونزې یوازې تر افغانستان نه محدودې نه‌دي؛ بلکې ډېری افغان خبریالانو د طالبانو له‌خوا د پراخو ګواښونو له کبله یې هېواد پرېښی او اوس په ګاونډیو هېوادونو کې له پراخو ننګونو سره مخ دي.

په پاکستان او ایران کې د جلاوطنه خبریالانو لپاره د ویزې ستونزې او د جبري ستنولو ګواښونه هغه څه دي، چې د دوی پر وړاندې یې حالت لاترینګلی کړی. نړۍوال راپورونه څرګندوي، چې خبریالان د نړۍ په ګوټ، ګوټ کې د ازادۍ او خوندیتوب له جدي ننګونو سره مخ دي؛ خو په افغانستان کې دغه ننګونې تر بل هر ځای پراخې دي.

درې ورځې مخکې (شنبه د لیندۍ ۲۲مه) یوه وسله‌والو د امریکا د رود ایلند ایالت د پراوېډنس ښار پر براون پوهنتون برید وکړ، چې له امله یې ۲ زده‌کړیالان ووژل شول او ۹ نور ټپيان شول او په ظاهره تر پېښې وروسته په تېښته بریالی شوی دی.

کش پاتېل د کابل پر وخت د سې‌شنبې په سهار وختي (د لیندۍ ۲۵مه) په خپله اېکس‌پاڼه د تورن کس د عکسونو په خپرولو سره ویلي، دوی به د دغه تورن کس د هغو معلوماتو په بدل کې ۵۰ زره ډالره جایزه ورکړي، چې پر بنسټ یې یاد تورن کس تر پېژندنې وروسته ونیول شي.

له دې سره هم‌مهاله، براون پوهنتون بیا ویلي، د پېښې په سبا (یکشنبه ۲۳مه) د یادې پېښې په تور نیول شوی کس د اړوندو ادارو له‌خوا د کافي دلایلو د نشتوالي له امله خوشې شوی دی.

د یادونې وړ ده، چې براون یو څېړنیز خصوصي او همداراز له ډېرو پخوانیو پوهنتونونو څخه شمېرل کېږي.

په دغه راپور کې د سیمه‌ییزو سرچینو له قوله راغلي: «ډزې ډېرې شدیدې وې او د چک‌پاینټ په ساحه کې امنیتي وضعیت هم ترینګلی شوی دی.»

حال‌وش داسې ویډیو هم خپره کړې، چې پکې لیدل کېږي د فهرج له سیمې د دولتي مامورینو ټپیان او جسدونه لېږدول کېږي.

حال‌وش تر دې مخکې په ایران شهر کې هم د دولتي نظامیانو پر درېیو موټرو د وسله‌والو له بریدونو خبر ورکړی و او زیاته کړې یې وه، چې په یاده پېښه کې هم یو شمېر امنیتي ځواکونو ته مرګ‌ژوبله اوښتې ده.

د کاناډا حکومت د دوشنبې په ورځ د ډسمبر ۱۵مه د هغې اعلامیې له مخې چې پر خپل وېب‌سایت یې خپره کړې، د یادو کسانو نومونه یې محسن کریمي، احمد خادم سیدالشهدا، مصطفی محبي او حسن اخریان ښودلي دي.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې د ایران حکومت «لا هم د اعتراضونو او مخالفتونو په ځپلو سره د بشري حقونو په برخه کې خپلې نړۍوالې ژمنې تر پښو لاندې کوي.»

په اعلامیه کې راغلي: «امنیتي ځواکونه چې سپاه پاسداران هم پکې شامل دي، د اعتراضونو د ځپلو لپاره له بې‌ساري او مرګوني ځواک څخه کار اخلي او د ایراني وګړو بنسټیز حقونه لکه د نظر او بیان ازادي او همداراز د سوله‌ییزو غونډو او تشکیلونو حق محدودوي.»

له دغو وروستیو اقداماتو سره، کاناډا تر اوسه د ایران پر څه باندې ۲۱۰ ایراني وګړو او ۲۵۴ ایراني بنسټونو بندیزونه لګولي دي.

همدا راز کاناډا په ۲۰۱۲ کال کې د دولتونو د معافیت د قانون له مخې ایران د ترهګرۍ د ملاتړ کوونکي دولت په توګه ونوماوه.

سپینې ماڼۍ لیکلي، چې یاد فرمان نن دوشنبه د ډسمبر ۱۵مه لاسلیک شو. سپینه ماڼۍ زیاتوي، چې دغه فرمان د فینټانیل پر ضد د فدرالي حکومت د مبارزې نوې او پراخه مرحله ده.

د اجرایي فرمان له مخې، د امریکا لوی څارنوال ته لارښوونه شوې چې د فینټانیل د قاچاق په قضیو کې سمدستي جنايي تعقیب، د سزا سختول او قانوني بدلونونه عملي کړي. همداراز، د بهرنیو چارو او خزانې وزیرانو ته امر شوی، چې د هغو مالي بنسټونو او شتمنیو پر ضد اقدام وکړي، چې د فینټانیل په تولید، وېش او پلور کې ښکېل دي یا ملاتړ یې کوي.

دغه فرمان د جګړې وزارت او د عدلیې وزارت ته هم دنده سپاري، چې د بېړنیو حالاتو پر مهال د ملي امنیت سرچینې زیاتې کړي او د کیمیاوي پېښو د غبرګون په تګلارو کې د فینټانیل ګواښ شامل کړي. سربېره پر دې، د کورني امنیت وزارت ته سپارښتنه شوې چې د استخباراتي معلوماتو پر بنسټ د فینټانیل د قاچاق شبکې دې وپېژني.

د امریکايي چارواکو په وینا، یوازې دوه میلی‌ګرامه فینټانیل د انسان د مرګ لامل کېدای شي او دا مواد د سلګونو زرو امریکایانو د ژوند د له‌لاسـه ورکولو سبب شوي دي. د سپینې ماڼۍ په اعلامیه کې ویل شوي، چې مافیایي ډلې او بهرني ترهګریز سازمانونه د فینټانیل له عوایدو څخه د ترهګرۍ، وژنو او وسله‌والو فعالیتونو د تمویل لپاره کار اخلي.

ولسمشر ټرمپ ټینګار کړی، چې د ناقانونه فینټانیل د ډله‌ییزو وژونکو وسلو په توګه نومول به حکومت ته دا توان ورکړي، چې ټولې قانوني، امنیتي او پوځي سرچینې په ګډه وکاروي او دا ګواښ له‌منځه یوسي.

دا په داسې حال کې ده، چې ولسمشر ټرمپ تر دې وړاندې هم د سوېلي پولې په اړه ملي بېړنی حالت اعلان کړی، یو شمېر مافیایي ډلې یې د بهرنیو ترهګریزو سازمانونو په نوملړ کې شامل کړي او د (HALT Fentanyl Act ) قانون یې لاسلیک کړی و.

سپینه ماڼۍ وایي، ولسمشر ټرمپ به تر هغه وخته خپلې هڅې ونه دروي، ترڅو ناقانونه فینټانیل د امریکا له سړکونو بشپړ له‌منځه ولاړ نه‌شي او د امریکایي کورنیو امنیت ټینګ نه‌شي.