د جرمني حکومت ۱۶۰ افغانان له پاکستان څخه په چارټر الوتکه کې ولېږدول

رویټرز خبري اژانس د باخبره سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې له ۳۵ څخه زیاتو هېوادونو د دې کمېسیون د جوړېدو ملاتړ اعلان کړی او تمه ده، چې د نن سې‌شنبې د لیندۍ ۲۵مه د هالنډ په لاهه کې په دې اړه یو کنوانسیون لاسلیک شي.

د اروپا شورا چې د اروپا د وچې د تر ټولو مهمو بشري حقونو بنسټ بلل کېږي، د «نړۍوالو دعوو د کمېسیون» د جوړېدو بهیر اسانه کړی دی. دا بنسټ اوکراینیانو ته دا زمینه برابروي، چې د روسیې فدراسیون د کړنو له امله چې د ۲۰۲۲ کال د فبرورۍ راهیسې د اوکراین جګړه پیل شوې، د رامنځته شویو «زیانونو، تاوانونو او یا صدمو» لپاره د غرامت غوښتنه وکړي.

یاد کمېسیون به هغه دعوې وڅېړي، چې د «زیانونو د ثبت دفتر» کې درج شوې دي؛ دا دفتر مخکې له دې خپل فعالیت پیل کړی او په ۲۰۲۳ کال کې د ایسلنډ په کوربتوب د اروپا د شورا د غونډې پر مهال جوړ شوی و.

ولادیمیر زېلېنسکي له کییف ښار څخه په یوه ویډیویي پیغام کې د غونډې ګډونوالو ته ویلي وو: «له عدالت پرته، دوامداره سوله نشته.»

تر اوسه شاوخوا ۸۰ زره د غرامت غوښتنې په دغه دفتر کې ثبت شوې دي؛ د دې بنسټ مرکزي دفتر د هالنډ په لاهه ښار کې دی.

اميرسعيد ايرواني د سې‌شنبې په ورځ (د لیندۍ ۲۵مه) امنيت شورا ته په خپله وينا کې پرته له دې چې د ګروسي نوم په ښکاره ياد کړي، په غېرمستقيم ډول پر هغه نيوکه وکړه او ويې ويل: «د ملګرو ملتونو سرمنشي بايد د خپلواکۍ، اخلاقي سلامتيا او زړورتيا سمبول وي او د منشور د موخو او اصولو پر وړاندې نه‌ځنډېدونکې ژمنتيا وښيي.»

په وروستيو مياشتو کې د ايران د حکومت د چارواکو او د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې د ریيس ترمنځ ترينګلتيا تر دې حده زياته شوې، چې د حکومت پورې تړلو يو شمېر څېرو ان د هغه د «اعدام» غوښتنه هم کړې وه.

ايرواني خپلو ویناوو کې ګروسي داسې «نوماند» وباله، چې «په قصدي ډول يې د ملګرو ملتونو د منشور د ساتنې په برخه کې پر خپله ژمنه عمل نه‌دی کړی او يا يې د سوله‌ييزو او تر ساتنې لاندې اټومي تاسيساتو پر وړاندې د ناقانونه پوځي بريدونو له غندنې ډډه کړې ده.»

د طالبانو تر واک لاندې د کابل ښاروالۍ د سې‌شنبې په ورځ (د لیندۍ ۲۵مه) ویلي، چې د یوه کمپاین پر مهال یې ۴۹ زره او ۲۴۹ کیلوګرامه تر وخت تېر خوراکي‌ او غېرخوراکي توکي راټول کړي او د ګزک په سیمه کې یې سوځولي دي.

د طالبانو د کابل ښاروالۍ د چاپېريالي روغتیا او چاپېریال ساتنې مشر نجیب‌الله زاهد له هټۍوالو غوښي، چې تر وخت تېر توکو د پلور څخه ډډه وکړي.

د نوموړي په خبره، په دې برخه کې به د دوی له‌خوا په ښار کې څارنه دوامداره وي.

هغه د کابل له اوسېدونکو غوښتنه کړې: «له ټولو ښاریانو غوښتنه کېږي، چې د اړتیا وړ توکو د پېرلو پر مهال د توکو نېټې او کیفیت ته په جدي توګه پام وکړي.»

په راپور کې زیاته شوې، که څه هم مدرسې په اسلامي نړۍ کې اوږده تاریخي او علمي مخېنه لري، خو طالبان دا دودیز تعلیمي بنسټونه د خپلې ایډیولوژۍ د پیاوړتیا لپاره سیاسي کړي دي. د نشنل انټرېسټ په باور، طالبان هڅه کوي چې د افغانستان تعلیمي نظام د یوې وسیلې په توګه وکاروي، ترڅو وفادار، ایډیولوژیک او د اوږدمهاله جهادي اهدافو لپاره چمتو نسل وروزي.

د راپور له مخې، طالبان له واک ته رسېدو وروسته د ښوونیز نصاب پر بدلون تمرکز کړی او په ښکاره یې ویلي، چې د نجونو ښوونځي به تر هغه په عادي بڼه نه پرانېستل کېږي، څو نصاب د هغوی له سختدریځې ایډیولوژۍ سره سم بدل نه‌شي. نشنل انټرېسټ ټینګار کوي، چې دا تګلاره د زده‌کړې له پرمختګ سره تړاو نه‌لري، بلکې موخه یې د اطاعت او فکري کنټرول رامنځته کول دي.

راپور زیاتوي، چې د طالبانو د مدرسو شمېر اوس له ۲۳ زره اوښتی دی او طالبان هغو کورنیو ته چې د خوړو، دندو او ځینو نورو ټولنیزو خدمتونو مرستې ورکوي، په بدل کې یې غواړي چې دوی خپل ماشومان د طالبانو تر کنټرول لاندې مدرسو ته ولېږي. د نشنل انټرېسټ په وینا، دا وضعیت ښيي چې طالبان ښوونه او روزنه د یوې ایډیولوژیکې وسلې په توګه کاروي.

د نشنل انټرېسټ د راپور له مخې، طالبان د افغان او پښتنې دودیز فرهنګ استازیتوب نه‌کوي، بلکې د یوې وارداتي او سیاسي شوې ایډیولوژۍ پلوي دي، چې ریښې یې له افغانستان څخه بهر دي. راپور خبرداری ورکوي، چې که طالبان وتوانېږي خپل تعلیمي لیدلوری ټینګ کړي، نو دا به نه یوازې د افغانستان راتلونکی له ګواښ سره مخ کړي، بلکې د سیمې او نړۍ امنیت ته به هم جدي ګواښ پېښ کړي.

راپور په پای کې له نړۍوالې ټولنې غواړي، چې د طالبانو د زده‌کړې تګلاره یوازې د نجونو د ښوونځیو د پرانېستلو تر بحث محدوده نه‌کړي، بلکې د دې پوښتنې ځواب ولټوي چې د طالبانو تر واک لاندې ماشومان کوم ډول زده‌کړه ترلاسه کوي او دا زده‌کړه به د راتلونکو کلونو لپاره کومې پایلې ولري.

د راپورونو له‌مخې، طالبانو پر افغانستان له بیا واکمنېدو وروسته په ټول افغانستان کې ډېرې جهادي مدرسې جوړې کړې دي. د طالبانو د پوهنې وزارت څه موده مخکې اعلان کړی و، چې په هېواد کې اوسمهال څه باندې ۲۱ زره دیني مدرسې فعالې دي، خو د افغانستان د بشري حقونو مرکز بیا په خپل یوه راپور کې د ترلاسه شویو شواهدو په اساس ویلي، چې د دې مدرسو شمېر د رسمي اعلان په پرتله ډېرې زیاتې دي.
د دوی په خبره، طالبانو په هر ولایت کې په پراخو امکاناتو او د لیلیو په ظرفیت سره د شاوخوا دوه زره کسانو لپاره جهادي مدرسې جوړې کړې دي او د دې ترڅنګ یې د ولسوالیو په مرکزونو کې هم مدرسې جوړې کړې دي.

د ځوانانو پر افکارو د جهادي مدرسو اغېزې
د موندنو پربنسټ، د ځوانانو په افکارو د جهادي مدرسو اغېزو اندېښنې راپارولې دي. په افغانستان کې د طالبانو د جهادي مدرسو د زیاتېدو او د تعلیمي نصاب د بدلولو موخه د دوی د ایډیولوژۍ د حاکمیت پیاوړې کول بلل کېږي. دغه ډله د تاوتریخوالي او افراطي افکارو په ترویج سره غواړي، چې ټولنه له عصري علومو لرې وساتي. د افغانستان د بشري حقونو مرکز خبرداری ورکړی، چې دغه بهیر به د افراطیت په لوري د ځوانانو د بېولو لامل شي.
یاد مرکز ټینګار کړی، چې طالبان په کم وخت کې توانېدلي چې د ځوانانو پر افکارو منفي اغېزې پرېږدي.

په کندهار کې یو شمېر ښوونکو د سې‌شنبې په ورځ (د لیندۍ ۲۵مه) افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي: «نه یوازې دا چې تنخواوې یې پر وخت نه ورکول کېږي، بلکې د هماغه لږ معاش تر لاسه کول هم ورته په یوه سخت، سپکوونکي او ستړي کوونکي بهیر بدل شوی دی.»

د کندهار یوه ښوونکي په قهرجنه لهجه افغانستان انټرنشنل-پښتو سره په خبرو کې ویلي: «موږ هره میاشت د ناوخته راتلو، وختي تلو یا غېر حاضرۍ په نوم تر فشار لاندې یو او تنخواوې مو پرې کېږي، خو کله چې د تنخوا اخیستو وخت راشي، بیا راسره داسې چلند کېږي لکه سوالګر چې یو.»

د دوی په خبره: «یو ښوونکی چې یوازې ۸۰۰۰ افغانۍ میاشتنۍ تنخوا لري، اړ دی چې سهار له ۸ بجو مخکې عزیزي بانک ته ځان ورسوي، خو بیا هم تر ماسپښین ۱ بجې او کله ناکله تر دې هم زیات وخت په کتار کې ولاړ وي او بیا هم خپله تنخوا تر لاسه کولی نه‌شي.»

یو بل ښوونکی په دې اړه وایي: «د ۸۰۰۰ افغانیو تنخوا لپاره له سهاره تر غرمې پورې په کتار کې ولاړ یو، نه څوک پوښتنه کوي او نه د انسان عزت ته پام کېږي. که نوبت دې و نه‌رسیږي، بېرته کور ته ځه؛ دا زموږ ژوند دی.»

د خلکو په وینا، کله چې تنخواوې حواله شي د بانکونو مخې ته اوږده کتارونه جوړ شي، خو ډېری وخت بانکونه د نغدو پیسو د کمښت له امله خلک تش لاس ستنوي.

د کندهار یو دولتي کارکوونکی وایي: «یوازې موږ ښوونکي نه یو، اکثره مامورین هم په همدې ستونزه کې راګیر دي. بانک وایي پیسې نشته، اې‌ټي‌اېم کار نه کوي، نو موږ څه وکړو؟»

د خلکو په خبره، بانکونو ته د تنخواوو اړوند کافي نغدې پیسې نه‌ورکول کېږي، له همدې امله اې‌ټي‌اېم ماشینونه تش پاتې دي او ټول فشار د بانکي څانګو پر اوږو دی.

ښوونکي ټینګار کوي، چې د دوی معاش د کورنۍ د ژوند یوازینۍ سرچینه ده، خو همدغه لږ معاش هم ورته په یوه لویه ستونزه بدله شوې ده.

خلک او ښوونکي له مسوولو ادارو جدي غوښتنه کوي، چې د بانکونو دا روان ناورین پای ته ورسوي، بانکونو ته کافي نغدې پیسې ورکړي، اې‌ټي‌اېم ماشینونه فعال کړي او د تنخواوو د ورکړې بهیر د انساني کرامت مطابق تنظیم کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې د بانکونو مسوولین په دې اړه رسنیو ته هېڅ ځواب نه وایي او نه یې هم خلکو ته د دې ستونزې د حل په موخه ډاډ ورکړی.

دا په داسې حال کې ده، چې د روان کال په وري میاشت کې هم د کندهار او لښکرګاه اوسېدونکو ویلي و، چې بانکونو کې د ګڼې‌ګوڼې او کمزورو خدماتو له امله خلک له ستونزو سره مخ دي، خو د بانکونو اړوند مسوولانو بیا ویلي و، چې د طالبانو له لوري په ځنډ د تنخواوو اجرا کول د دې لامل شوي چې په بانکونو کې بیروبار او ګډوډي ډېره شي.
د کندهار او د هلمند د لښکرګاه اوسېدونکو دغه راز زیاته کړې وه، چې په بانکونو کې د کمزورو خدماتو له امله بیروبار او ګډوډي د دې لامل شوې، چې خلک په وخت خپلې پیسې له بانکونو ونه اېستلای شي.
ځايي سرچیني وايي، سلګونه کسان د خپلو تنخواوو د ترلاسه کولو لپاره نیمه شپه بانک ته ځي او د پیسو اېستلو نوبت نیسي، خو ډېری کسان له ساعتونو ساعتونو انتظار وروسته هم د پیسو په ترلاسه کولو نه بریالي کېږي.