د بایډن زوی د افغانستان په تړاو د خپل پلار پر تګلارو نیوکې وکړې

د چارواکو په وینا، دغه کسان د بلوچستان ایالت په چاغي سیمه کې نیول شوي دي.

دا هغه سیمه ده چې له شمال څخه له افغانستان او له لوېدیځه له ایران سره ګډه پوله لري.

پاکستاني رسنۍ «۲۴ نیوز» د خپلو سرچینو له قوله راپور ورکړی، چې نیول شوي ډېری کسان د افغانستان د بغلان او هرات ولایتونو اوسېدونکي دي.

په ورته وخت کې پاکستاني رسنیو خبر ورکړی، چې د یکشنبې په ورځ، د لیندۍ په ۳۰مه، د نوکندي په سیمه کې، چې د درې واړو هېوادونو پولې ته نږدې پرته ده، د افغان وګړو یو موټر ترافیکي پېښه کړې، چې په دې پېښه کې ۹ کسان مړه شوي او ۱۱نور ټپیان دي.

د راپورونو له مخې، دغه موټر هم هغه کسان لېږدول، چې غوښتل یې د پاکستان له خاورې په تېرېدو ایران ته داخل شي.

د راپور له مخې، د افغانستان او ایران ترمنځ په لوېدیځو پولو کې د واورې او باران له امله ډېری هغه کسان چې له ښځو او ماشومانو سره ایران ته د غیر قانوني تګ هڅه کوي، د افغانستان له سوېل لوېدیځو لارو استفاده کوي.

یاد وزارت وايي، چې دغه مقدار زمرد د درې میلیونه او ۶۴۴ زره او ۳۱۰ افغانیو په ارزښت پلورل شوي دي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت په وینا، دغه زمرد د یوې ازادې داوطلبۍ له لارې پر کورنیو سوداګرو پلورل شوي.

د یادولو وړ ده چې طالبانو پر افغانستان له بیا ځلې واکمنېدو وروسته، د هېواد د طبیعي زېرمو د استخراج او د هغو د محصولاتو د پلور لړۍ په پراخه کچه پیل کړې ده.

تر دې وړاندې هم طالبانو له پنجشیر ولایت څخه استخراج شوي ۵زره او ۴۳۵قیراطه زمرد د ۱۸۹زره او ۹۹۰امریکایي ډالرو په ارزښت پلورلي وو.

د طالبانو تر واک لاندې د ملي پراختیا دولتي شرکت ویاند نبي الله ارغندیوال ملي ټلوېزیون ته ویلي، چې په بغلان کې د غورې سیمنټو فابریکې د درېیم فاز د جوړېدو چارې په چټکۍ سره روانې دي او ددې فاز په بشپړېدو سره به د تولید کچه ۵ زره ټنو ته ورسیږي.

دوی زیاتوي چې اوس مهال د سیمنټو فابریکو تولید د بازار ۵ سلنه اړتیا پوره کوي خو که درېیم فاز یې ګټې اخیستنې ته چمتو شي نو د بازار اړتیا به پوره کړي.

د ملي پراختیا شرکت وايي، اوس مهال په کندهار، پروان، جوزجان، هرات او لوګر کې د سیمنټو د کانونو پر ۵ لویو پروژو کار روان دی چې پانګونه یې نژدې ۸ سوه میلیونه ډالرو ته رسیږي.

دغې ادارې ویلي، چې په تخار ولایت کې یې له ۳۵ زره څخه زیاتو اړمنو کورنیو ته د ژوند ژغورنې مرستې برابرې کړې دي.

د خوړو نړیوال پروګرام د معلوماتو له مخې، هرې کورنۍ ته د لومړنیو خوراکي توکو تر څنګ د پنځو کلونو څخه کم عمره ماشومانو لپاره مغذي خواړه هم ورکړل شوي دي.

دغه اداره ټینګار کوي چې په افغانستان کې د ژمي سختو شرایطو ته په کتو، اړمنو کورنیو ته د مرستو رسول د دوی له لومړیتوبونو څخه دي او هڅه کوي د هېواد په لرې پرتو سیمو کې هم اړمنو کسانو ته پر وخت مرسته ورسوي.

د ایران د درمل جوړونې سکټور استازي وايي، وروسته له هغې چې پاکستان افغانستان ته د درملو صادرات محدود کړل، له ایران څخه د درملو قاچاق چټک شوی او د ایران سبسایډي لرونکی بازار د قاچاق وړونکو لپاره په زړه پورې سرچینه ګرځېدلې ده.

دوی ټینګار کوي چې د ایران او ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د بیو لوی توپیر قاچاق په جوړښتي ډول ګټور کړی او قانوني صادراتي لارې یې څنډې ته کړې دي.

د ایران د درملو ټولنې غړي محسن عبدالله‌زاده د سې‌شنبې په ورځ (د مرغومې دویمه) وویل چې د درملو تولید شاوخوا ۵۰ سلنه زیات شوی، خو سره له دې لا هم په ایران کې کمښت موجود دی.

هغه زیاته کړه: “له ایران څخه عراق او افغانستان ته د درملو قاچاق دومره پراخ شوی چې په دغو هېوادونو کې سوداګر نور نه شي کولی درمل په قانوني ډول وارد کړي او له قاچاق شویو ایراني درملو سره سیالي وکړي.”

په ورته وخت کې د ایران د خوړو او درملو ادارې هم د ایراني درملو د قاچاق مساله تایید کړې او لامل یې په ګاونډیو هېوادونو کې د درملو د بیو لوړوالی په ګوته کړی دی.

د دغې ادارې ویاند محمد هاشمي ویلي چې د قاچاق څو پېښې ورسره ثبت شوې دي.

هغه خبرداری ورکړ چې د دغه بهیر دوام وخت ناوخت د درملو کمبود رامنځته کولای او پر بازار منفي اغېز ښندلای شي.

هاشمي ویلي، له افغان پلاوي سره وروستیو خبرو کې د درملو د رسمي صادراتو پر پراختیا او د څار پر ښه کېدو تمرکز شوی، خو منتقدین دا ګام د ستونزې د اصلي حل پر ځای د ناوخته زیان کنټرول بولي.

ایراني چارواکي وايي، دا مهال درمل لا هم شته، خو مني چې د ځانګړو بهرنیو اسعارو د لېږد ځنډ، د عرضه‌کوونکو پر وړاندې زیات پورونه او د زېرمو کمېدل یاد سکتور له جدي خطر سره مخ کړی دی.

دوی خبرداری ورکوي چې د لمریز کال په وروستیو میاشتو کې د درملو د کمښت خطر زیاتېدلی شي.