طالبانو د پنجشیر درې زره او ۵۴۴ قیراطه زمرد وپلورل

د طالبانو تر واک لاندې د ملي پراختیا دولتي شرکت ویاند نبي الله ارغندیوال ملي ټلوېزیون ته ویلي، چې په بغلان کې د غورې سیمنټو فابریکې د درېیم فاز د جوړېدو چارې په چټکۍ سره روانې دي او ددې فاز په بشپړېدو سره به د تولید کچه ۵ زره ټنو ته ورسیږي.

دوی زیاتوي چې اوس مهال د سیمنټو فابریکو تولید د بازار ۵ سلنه اړتیا پوره کوي خو که درېیم فاز یې ګټې اخیستنې ته چمتو شي نو د بازار اړتیا به پوره کړي.

د ملي پراختیا شرکت وايي، اوس مهال په کندهار، پروان، جوزجان، هرات او لوګر کې د سیمنټو د کانونو پر ۵ لویو پروژو کار روان دی چې پانګونه یې نژدې ۸ سوه میلیونه ډالرو ته رسیږي.

دغې ادارې ویلي، چې په تخار ولایت کې یې له ۳۵ زره څخه زیاتو اړمنو کورنیو ته د ژوند ژغورنې مرستې برابرې کړې دي.

د خوړو نړیوال پروګرام د معلوماتو له مخې، هرې کورنۍ ته د لومړنیو خوراکي توکو تر څنګ د پنځو کلونو څخه کم عمره ماشومانو لپاره مغذي خواړه هم ورکړل شوي دي.

دغه اداره ټینګار کوي چې په افغانستان کې د ژمي سختو شرایطو ته په کتو، اړمنو کورنیو ته د مرستو رسول د دوی له لومړیتوبونو څخه دي او هڅه کوي د هېواد په لرې پرتو سیمو کې هم اړمنو کسانو ته پر وخت مرسته ورسوي.

د ایران د درمل جوړونې سکټور استازي وايي، وروسته له هغې چې پاکستان افغانستان ته د درملو صادرات محدود کړل، له ایران څخه د درملو قاچاق چټک شوی او د ایران سبسایډي لرونکی بازار د قاچاق وړونکو لپاره په زړه پورې سرچینه ګرځېدلې ده.

دوی ټینګار کوي چې د ایران او ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د بیو لوی توپیر قاچاق په جوړښتي ډول ګټور کړی او قانوني صادراتي لارې یې څنډې ته کړې دي.

د ایران د درملو ټولنې غړي محسن عبدالله‌زاده د سې‌شنبې په ورځ (د مرغومې دویمه) وویل چې د درملو تولید شاوخوا ۵۰ سلنه زیات شوی، خو سره له دې لا هم په ایران کې کمښت موجود دی.

هغه زیاته کړه: “له ایران څخه عراق او افغانستان ته د درملو قاچاق دومره پراخ شوی چې په دغو هېوادونو کې سوداګر نور نه شي کولی درمل په قانوني ډول وارد کړي او له قاچاق شویو ایراني درملو سره سیالي وکړي.”

په ورته وخت کې د ایران د خوړو او درملو ادارې هم د ایراني درملو د قاچاق مساله تایید کړې او لامل یې په ګاونډیو هېوادونو کې د درملو د بیو لوړوالی په ګوته کړی دی.

د دغې ادارې ویاند محمد هاشمي ویلي چې د قاچاق څو پېښې ورسره ثبت شوې دي.

هغه خبرداری ورکړ چې د دغه بهیر دوام وخت ناوخت د درملو کمبود رامنځته کولای او پر بازار منفي اغېز ښندلای شي.

هاشمي ویلي، له افغان پلاوي سره وروستیو خبرو کې د درملو د رسمي صادراتو پر پراختیا او د څار پر ښه کېدو تمرکز شوی، خو منتقدین دا ګام د ستونزې د اصلي حل پر ځای د ناوخته زیان کنټرول بولي.

ایراني چارواکي وايي، دا مهال درمل لا هم شته، خو مني چې د ځانګړو بهرنیو اسعارو د لېږد ځنډ، د عرضه‌کوونکو پر وړاندې زیات پورونه او د زېرمو کمېدل یاد سکتور له جدي خطر سره مخ کړی دی.

دوی خبرداری ورکوي چې د لمریز کال په وروستیو میاشتو کې د درملو د کمښت خطر زیاتېدلی شي.

د طالبانو د هرات ولایت مطبوعاتي دفتر وايي، چې د کتنې پر مهال، یاسین طایف ارمان د هرات - تورغونډۍ د اوسپنې پټلۍ له لارې د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو پر پراخېدو ټینګار وکړ او ویې ویل چې د قزاقستان موخه د دې ترانزیټي مسیر پراختیا او له هرات څخه قزاقستان ته د افغاني توکو د صادراتو لپاره د زمینې برابرول دي.

نوموړي همداراز د دواړو لوریو ترمنځ د همکاریو پر لا پیاوړتیا ټینګار کړی او ډاډ یې ورکړی چې قزاقستان د هرات - تورغونډۍ د اوسپنې پټلۍ د جوړولو او پراختیا په برخه کې د عملي همکارۍ بشپړ چمتووالی لري.

بل لور ته، د طالبانو د هرات والي مولانا اسلام‌جار له افغانستان سره د قزاقستان د سوداګریزو اړیکو د پراخولو هڅې ستایلې او د اوسپنې پټلۍ له لارې د ترانسپورت او ترانزیت په برخه کې د شته ستونزو پر هواري یې ټینګار کړی دی.

د طالبنو د هرات د والي دفتر وايي، اسلام جار زیاته کړې چې د اوسپنې پټلۍ پراختیا د سوداګرۍ د ودې، د کاري فرصتونو د رامنځته کېدو او د هېواد د اقتصاد د پیاوړتیا لپاره یو مهم عامل دی.

نی په یوه لیک کې له شهباز شریف څخه په دغه هېواد کې مېشتو افغان خبریالانو د ویزو د غځولو او په دې بحراني وخت کې د دوی د خوندیتوب او امنیت ډاډمن کولو لپاره د اړینو ګامونو اوچتولو غوښتنه کړې ده.

په لیک کې راغلي، چې د پاکستان لومړی وزیر دې ددغه هېواد د کورنیو چارو وزارت ته لارښوونه وکړي، چې د ټولو افغان کډوالو په ځانګړې توګه خبریالانو او رسنیو کارکوونکو سره له انساني وقار او بشري اصولو سره سم چلند وکړي او د هر ډول سخت او نامناسب چلند څخه په کلکه مخنیوی وکړي.

په لیک کې راغلي:«په ژوره خواشینۍ سره ویل کیږي، چې په پاکستان کې د افغان خبریالانو او رسنیو ډیری کارمندان اړ شوي چې ځانونه په خپلو کورونو کې محدود کړي او د زندان په څېر شرایطو کې ژوند کوي، ځکه دوی په جبري ډول افغانستان ته له شړل کېدو ویره لري».

په جلا وطنۍ کې د افغانستان د ازادو رسنیو د ملاتړ بنسټ (نی) وايي، د دوی راپورونه ښیي چې په پاکستان کې د افغان خبریالانو وضعیت خورا حساس پړاو ته رسیدلی او ډیری یې د روغتیايي خدماتو په ګډون له لومړنیو خدماتو څخه محروم دي.

د یادې شبکې په وینا، افغان ژورنالیستانو، چې په جلاوطنۍ کې دي، نی ته وویل چې له سختو مالي ستونزو سره مخ دي.

نی په پای کې یو ځل بیا د پاکستان له لومړي وزیر څخه غوښتنه کړې، چې په دې سخت وضعیت کې د افغان خبریالانو د ستونزو په حل کې ګامونه واخلي.