د ایران د بهرنیو چارو په وزارت کې د جنوبي اسیا څانګې پخواني مشر، سید رسول موسوي، د جنرال اکرامالدین سریع د ترور پېښې د څېړلو لپاره د یوه «مسلکي څېړنیز ټیم» د جوړېدو غوښتنه کړې ده.
موسوي د دې پېښې په غبرګون کې پر ایکس خواله رسنۍ کې ټینګار کړی، چې دا قضیه باید په ساده ډول، یو اړخیزه او له بیړې ډکه بڼه، او یوازې د رسنیزې فضا پر بنسټ ونه ارزول شي.
هغه زیاته کړې، چې د یاد څېړنیز ټیم له مهمو دندو څخه به یوه دا وي چې د طالبانو له لوري له اړوندو بنسټونو سره ګډې او مسلکي څېړنې ترسره کړي، تر څو د پېښې ټول اړخونه په دقیقه توګه روښانه شي.
سیدرسول موسوي همداراز پر دې ټینګار کړی، چې د دې قضیې د څېړنو د بهیر په اړه باید رسمي او شفاف معلومات له خلکو سره شریک شي، څو د اوازو او ناسم تعبیر مخه ونیول شي.
اکرامالدین سریع، چې د جمهوري نظام تر پرځېدو وروسته ایران ته تللی و، د چهارشنبې په شپه د نامعلومو وسلهوالو له لوري ترور او ووژل شو. د نوموړي د وژنې مسوولیت تر اوسه کومې ډلې پر غاړه نه دی اخیستی.
د طالبانو د کندهار ولایت د اطلاعاتو او کلتور رییس انعام الله سمنګاني ویلي، په نړۍ کې د اسلامي نظام د راتګ لپاره زیاتي مبارزې ترسره شوي او قربانۍ ورکړل شوي دي، خو دا هڅې په افغانستان کې د الله په پیرزوینه بریالۍ شوي دي.
طالبانو نن د جعمې په ورځ د کندهار په سپین بولدک ولسوالۍ کې د “دوحې تړون” کتاب د سیالۍ مخکښه کډونوالو لپاره د ډالۍ ورکړې پروګرام په لاره اچولی و.
په یاد پروګرام کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس انعام الله سمنګاني ویلي، چې په افغانستان کې اسلامي نظام د الله په پیرزوینه بریالۍ شوی.
نوموړي ویلي:«په نړۍ کې د اسلامي نظام د راتګ لپاره په څو لسیزو کې زیاتې مبارزې شوي او ډیري قربانۍ ورکول شوي دي، خو دا د الله پیرزوینه وه، چې په افغانستان کې دغه کوښښونه بریالي شول.
نوموړي پر ځوانانو ټینګار کړی، چې د افغانستان او اسلامي نړۍ تاریخ مطالعه کړي.
سمنګاني په داسې حال کې د اسلامي نظام دعوه کوي چې د طالبانو عملي تګلاره د اسلامي نړۍ له عمومي فهم، فقهې تنوع، د انسان کرامت، عدالت او د وخت له غوښتنو سره جدي واټن لري. له همدې امله، د اسلامي همکاریو سازمان او ډېری اسلامي هېوادونه د طالبانو له سیاستونو سره ښکاره یا په پټه مخالفت لري، په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو په برخه کې.
د ننګرهار څلورمې ناحیې انګور باغ اړوند مجبوراباد سیمې اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې شرعي قبالې په لاس کې لري خو د طالبانو د سرې میاشتې ټولنې د رییس شهاب الدین دلاور اړوند کسان یې په زوره له خپلو کورونو وباسي. دوی زیاتوی،ځیني کسان یې وهلي او زنداني کړی هم دي.
د جلال اباد ښار مجبور اباد سیمې اوسیدونکو نن د جمعې په ورځ وویل، چې شرعي قبالي نه مني او ورته ویل شوي، چې دا ځمکې د کمنیستانو په واکمنۍ کې ویشل شوي دی او د دوی دا قبالي نه منل کېږي.
ددې سیمو اوسیدونکو وویل، چې تېرو څلوېښتو کالونو راهسې یې په دې ځمکه کورونه جوړ کړي او پکې اوسیږي.
دوی همدراز وايي د طالبانو عدلي او قضايي ارګانونو هم د دوی په ګټه پرېکړه کړې ده او دا دعوا یې ګټلې ده خو بیا هم د دوی قبالي نه منل کېږي او د طالبانو اړوند کسان له زور څخه کار اخلي.
یو تن اوسیدونکي وویل:« د شهاب الدین دلاور اړوند وسلوالو پر جومات باندې چاپه وهله او په زوره یې د سیمې له اوسیدونکو ګوتې ولګولې او ورته یې وویل، چې ۵ ورځو کې له دې ځایه ووځی.»
د مجبور اباد سیمې اوسیدونکو نن یو اعتراضه لاریون کړی و او ګڼ شمیر کسان کوڅو ته راوتلي و.
دوی وویل، چې دا جایداد د ښاورالۍ له خوا تاید شوی دی او شرعي قبالې ورکړل شوي خو بیا هم د طالبان وسلوال دوی په زوره له کورونو وباسي.
دوی وايي په ننګرهار کې د طالبانو محکمې هم د دوی په ګټه پرېکړه کړې خو اوس د محکمې پرېکړه هم نه منل کېږي.
د سیمې مشران وايي، چې ددې ستونزې حل لپاره کندهار ته هم تللي و، او د طالبانو مشر ملا ملاهبت الله دفتر هم ورته ډاډ ورکړی و چې تاسې ددې کورونو شرعي قبالي لری نو څوک حق نه لري تاسې له کورونو وباسي.
د معلوماتو له مخې د جلال اباد ښار اړوند څلورمې ناحیې مجبور اباد سیمه کې شاوخوا سل کورونه اباد دي.
د سیمې اوسیدونکي چې د خپلو کورونو شرعي قبالي یې په لاس کې وې، د طالبانو له ادارې غوښتنه وکړه، چې د سیمې د خلکو غږ دې واوري او دوی ته دې دعمري عدالت له مخې انصاف ورکړل شي.
د طالبانو په واکمنۍ د عامه افغانانو د کورونو غضبولو راپورونه زیات شوي دي او نه یوازې په ننګرهار کې بلکې په ګڼو ولایتونو کې د خلکو شکایتونه دا دي، چې د طالبانو عدلیې وزیر عبدالحکیم شرعي په کډون د دوی چارواکي عام خلک له خپلو کورونو وباسي.
د افغانستان انټرنشنل - پښتو د راپورونو پر بنسټ، څو ښاریانو، شرکتونو او بنسټونو د عدلیې وزیر د ځمکې په غصب، باج اخیستنې او له خپلو صلاحیتونو څخه په ناوړه استفادې تورن کړی دی.
په یوه شکایت کې ویل شوي چې شرعي څو ټوټې ځمکه د خپلې کورنۍ د غړو په نوم ثبت کړې ده. همدارنګه د « نوي کابل » پروژې په تړاو هم ویل شوي چې شپږ ټوټې ځمکه یې د «اوکسین اریانا» شرکت څخه اخیستې ده.
سرچینې وايي چې ځینې ځمکې یې د خپلې مېرمنې، اولادونو او خوېندو په نامه ثبت کړې دي.
همدارنګه ویل شوي چې وزیر د پکتیا په تیراکنډو کې یو تجارتي مارکېټ په زور تړلی او قرارداد یې خپلو نږدې کسانو ته ورکړی دی.
تراوسه د طالبانو د سرې میاشتې ټولنې رییس شهاب الدین دلاور او د طالبانو ویاندیانو په دې اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.
د ترکیې د کډوالو ادارې وایي، چې په تېر یو کال کې په دغه هېواد کې د قانوني اسنادو نه لرلو له امله ۱۵۲زره کډوال نیول شوي، چې تر ۴۲ زرو ډېر یې افغان وګړي دي.
د یادې ادارې په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، یوازې د روان ۲۰۲۵میلادي کال له پیله تر اوسه پورې په ترکیه کې ۱۵۲زره غیرقانوني کډوال نیول شوي دي. دغه اداره زیاتوي، چې له دې شمېرې څخه له ۴۲زرو څخه زیات نیول شوي کسان د افغانستان وګړي دي.
د ترکیې د کډوالو ادارې د معلوماتو له مخې، له افغانانو وروسته، په دغه هېواد کې تر ټولو ډېر نیول شوي ناقانونه کډوال د سوریې، اوزبکستان، ترکمنستان او ایران وګړي دي.
بلخوا، د یوې نوې څېړنې له مخې، افغان کډوال دا مهال د نړۍ په څه باندې سلو هېوادونو کې ژوند کوي او د ثبت شوو افغان کډوالو شمېر له شپږو میلیونو څخه اوښتی دی.
د راپور له مخې، دا شمېرې د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ او د بېلابېلو هېوادونو د رسمي سرشمېرنو پر بنسټ راټولې شوې دي.
په دې څېړنه کې ویل شوي، چې ایران، پاکستان او جرمني د افغان کډوالو تر ټولو لوی کوربه هېوادونه دي. د معلوماتو له مخې، په ایران کې نږدې دوه نیم میلیونه ثبت شوي افغان کډوال مېشت دي، خو ایراني چارواکي وايي چې د افغانانو واقعي شمېر تر دې هم لوړ دی.
راپور زیاتوي، چې له ایران وروسته پاکستان د افغان کډوالو دویم لوی کوربه هېواد دی، چې شاوخوا یو میلیون او اووه سوه زره افغان کډوال په کې ژوند کوي.
د افغانستان د پخواني ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح په تهران کې د جنرال اکرامالدین سریع وژنه غندلې ده. ښاغلي صالح د ایران له حکومته غوښتي، چې د خپلو امنیتي ظرفیتونو په کارولو سره دې د نوموړي د وژنې قضیه په هر اړخیزه توګه وڅېړي.
هغه پر اېکس پاڼه کاږلي، جنرال سریع یو مخکښ پوځي او ولسي څېره وه چې د طالبانو پر ضد یې مبارزه کوله. صالح زیاته کړې، د افغانستان د خلکو او په ځانګړي ډول د طالبانو ضد کړیو باور دا دی چې د دغه وژنې تر شا د طالبانو لاس دی؛ ځکه د یادې ډلې پخوانۍ کړنې او سیاستونه له ورته جنایتونو سره تړلي دي. د هغه په وینا؛ تمه لري چې ایراني چارواکي د یادې پېښې ټول اړخونه په جدي او رڼه توګه وڅېړي.
دا په داسې حال کې ده، چې په تهران کې د تخار د پخواني امنیه قوماندان او د طالبانو د مخالف جنرال اکرامالدین سریع ترور پراخ غبرګونونو راپارولي دي. جنرال اکرامالدین سریع د چهارشنبې په ورځ په تهران کې خپل کور ته نږدې د مخ پټو وسلهوالو لهخوا ترور شو.
د مقاومت جبهې د نوموړي د ترور په غبرګون کې له ایران نه غوښتي، چې دغه پېښه په شفاف، جدي او خپلواک ډول وڅېړي. یادې جبهې د چهارشنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې دغه برید «ښکاره جنایت» او «هدفمند ترهګریز اقدام» بللی او د عاملینو پر حسابورکولو یې ټینګار کړی.
د بلخ پخواني والي عطامحمد نور، د وحدت ګوند مشر محمد محقق، د متحدې جبهې مشر سمېع سادات، د اسلامي جمعیت ګوند او یو شمېر نورو پخوانیو چارواکو په تهران کې د تخار د پخواني امنیه قوماندان اکرامالدین سریع ترور غندلی او د هغه کورنۍ ته یې تسلیت وړاندې کړی دی.
په کندهار کې د طالبانو د کور او ښار جوړولو رییس عبدالمتین سعید خبر ورکړی، چې د دغه ولایت ژړۍ ولسوالۍ کې د بېرته راستنېدونکو کډوالو لپاره د ځمکو د وېش لړۍ پیل شوې ده. د هغه په وینا؛ دغه ښارګوټی ۳زره جریبه ځمکه لري، چې په ۴زره کورنیو به ووېشل شي.
هغه وایي، چې په دغه ښارګوټي کې روغتیایي، ښوونیزې او سوداګریزې اسانتیاوې موجودې دي.
له بل پلوه په کندهار کې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو ریاست ویلي، چې په دې وروستیو کې د کندهار د سپین بولدک له لارې له پاکستان نه تر ۱۶زره ډېرې کورنۍ راستنې شوې دي. د دغه ریاست مرستیال نعمتالله الفت ویلي، چې د کډوالو لپاره د تخته پل، دامان او ژړۍ ولسوالۍ ښارګوټو کې به شاوخوا ۱۵زره کورنۍ ځای پرځای شي.
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت تر دې وړاندې هم ویلي و، چې په بېلابېلو ولایتونو کې یې اړمنو کډوالو ته د ځمکو د وېش لړۍ پیل کړې ده. د دغه وزارت په وینا؛ د دایمي مېشتېدنې کمېټې له لوري کندهار، لغمان، بلخ او کندوز ولایتونو کې دغه لړۍ پیل شوې او په نورو ولایتونو کې بیا دغه لړۍ چټکه شوې ده.
سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بېکارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.
طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، چې د یادې ډلې له واکمنېدو راهیسې له پاکستان، ایران او ترکیې هېوادونو ۵۹۷۸۶۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴مېلیونه او ۲۸۳زرو ته رسېږي؛ په جبري ډول او خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.