تېره ورځ تر ۳زره ډېر کډوال له ګاونډیو هېوادونو افغانستان ته ستانه شوي دي

نوموړې ویلي، افغانان له لسیزو راهیسې په پاکستان کې ژوند کوي او ډېری یې په دغه هېواد کې زېږېدلي دي؛ نو دا سمه نه‌ده چې دوی دې په دغه ډول ناوړه چلند و اېستل شي.

ماهره خان هغه پېښه هم دردناکه بللې، چې درې کډوال ماشومان له سرپرست پرته افغانستان ته اېستل شوي وو. هغې ټینګار کړی، چې افغان کډوال د ساتنې، خوندیتوب، عزت او وقار حق لري او باید انساني کرامت یې تر پښو لاندې نه‌شي.

نوموړې د افغان کډوالو د ملاتړ په موخه غږ پورته کړی او له اړوندو ادارو یې غوښتي، چې د بشري ارزښتونو پر بنسټ له کډوالو سره چلند وشي. تازه د کډوالو په چارو کې د ملګو ملتونو عالي کمېشنرۍ خبر ورکړی، چې شاوخوا دوه مېلیونه افغانان لاهم په پاکستان کې مېشت دي.

د یادې ادارې د معلوماتو له مخې؛ یوازې په تېرې نومبر میاشت کې ۱۷۱زره او ۵۵ افغانان افغانستان ته ستانه شوي، چې له دې ډلې ۳۷زره او ۸۹۹ یې د چمن، تورخم او بهرابچې لارو ستانه شوي دي.

د یادې ادارې د معلوماتو له مخې؛ یوازې په تېرې نومبر میاشت کې ۱۷۱زره او ۵۵ افغانان افغانستان ته ستانه شوي، چې له دې ډلې ۳۷زره او ۸۹۹ یې د چمن، تورخم او بهرابچې لارو ستانه شوي دي.

د یادې ادارې په راپور کې راغلي، چې له دې ډلې بیا په تېرې نومبر میاشت کې ۳۱زره او ۵۰۰ د پي او ار کارت لرونکي افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. د پاکستان حکومت په خیبر پښتونخوا، بلوچستان او پنجاب ایالتونو کې د کډوالو ۵۴ پنډغالي هم وتړل او هلته یې له مېشتو افغانانو غوښتي، چې بېرته افغانستان ته ستانه شي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري د پاکستان له حکومته د هغو زده‌کړیالانو لپاره د معافیت غوښتنه کړې، چې دامهال په پوهنتونونو کې پر زده‌کړو بوخت دي. دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان حکومت له ۲۰۲۳کال راهیسې په دغه هېواد کې د مېشتو ناقانونه کډوالو د اېستلو عملیات پیل کړي، چې لاهم په چټکۍ سره دوام لري.

هغه ویلي:« دغه مرکز د ډاکتر ناکامورا د هیلو پربنسټ جوړ شوی». نوموړي د یاد مرکز پرانیستل د ختیځ زون لپاره مهم ګام وباله او زیاته یې کړه، چې د نورو روغتیايي مرکزونو د جوړېدو هڅې هم روانې دي.

په یاده غونډه کې د «پي‌اېم‌اېس» موسسې مشر مسارو موراکامي ویلي، چې په دغه مرکز کې به ناروغانو ته وړیا خدمتونه وړاندې شي. جذام په نړۍ کې یو له ډېرو لرغونو ناروغیو ده، چې لومړۍ نښې یې په هند او مصر کې ثبتې شوې دي. دغه ناروغي ساري ده او د انسان عصبي سیستم، په تېره بیا د بدن پر سړو برخو لکه لاسونه، پښو او مخ برید کوي.

په ۲۰۱۵کال کې د افغانستان په بامیان او میدان وردګ ولایتونو کې هم د جذام ناروغۍ څو پېښې راپور شوې؛ خو د اسانتیاوو د نشتوالي او منفي دودونو له امله په افغانستان کې د جذام په ناروغۍ د اخته کسانو کره شمېر لا روښانه نه‌دی.

نوموړي د «تهران ډيزاين اونۍ» په مراسمو کې ويلي، د ايران خصوصي سکټور له حکومته غوښتي چې له افغانستان، عراق او د اوراسيا ټولنې له غړو هېوادونو سره په سوداګرۍ کې د اسعارو تړون شرط لرې شي. د هغه په وينا؛ دغه اقدام به د توليدوونکو او صادرونکو انګېزه لوړه کړي او لږ تر لږه ۱۲ مېليارد ډالره به د ايران صادراتو ته ور زیات کړي.

د اسعارو تړون هغه حکومتي تګلاره ده، چې له صادروونکو غواړي د صادراتو له لارې تر لاسه شوې پيسې بېرته هېواد ته راوړي او په مجازو بانکونو يا صرافيو کې يې په نيمایي بیه وپلوري؛ تر څو حکومت د اسعارو بازار تنظيم کړي، د پانګې د وتلو مخه ونيسي او د وارداتو لپاره اړينې پيسې برابرې کړي؛ خو دغه تګلاره د صادرونکو د صادراتو انګېزه کمولای شي.

نوموړي افغانستان د ايران لپاره يو مهم او نږدې صادراتي بازار وباله او زياته يې کړه، که د صادراتو د اسعارو بیه د ازاد بازار له بيې سره نږدې وټاکل شي؛ نو صادرونکي به په اسانۍ ترلاسه شوې پيسې بېرته هېواد ته راوړي او خپل فعاليتونه به پراخ کړي.

نجفي‌عرب دارنګه ټينګار وکړ، چې ايراني توليدوونکي بايد د افغاني مصرفوونکو د خوښې، اړتياوو او کلتور له مخې خپل محصولات طرحه او توليد کړي.

راپور زیاتوي، دغه احضارونه د هغو لیکونو پر بنسټ ترسره شوي چې د پناه‌ غوښتونکو د اسنادو د بیا کتنې لپاره صادر شوي دي. ځینې لیدنې د کرسمس او نوي کال په ورځو ټاکل شوي او یو شمېر نور کډوال د جمعې او شنبې په ورځو هم وربلل شوي دي.

تر دې وړاندې هم د امریکا د کډوالۍ ادارې داسې کسان، چې د ورته لیدنو لکه د ګرین کارت د مرکې لپاره ورغلي و، نیولي دي.

د امریکا د کورنیو قوانینو او د کډوالۍ نړۍوالو تړونونو له‌مخې، دغه افغانان له خطر سره مخ پناه‌ غوښتونکي ګڼل شوي او تر هغې چې د هغوی دوسیې په محکمو کې په بشپړ ډول نه‌وي څېړل شوي، له شړلو خوندي دي. خو ټرمپ د هغوی لنډمهالی خوندي وضعیت پای ته ورساوه او افغان پناه‌ غوښتونکي اوس د قانوني ملاتړ له نشتوالي سره، د نیول کېدو او شړل کېدو له خطر سره مخ دي.

د افغانانو د کډوالۍ ملاتړ سازمان "افغان اېواک" مشر شان وانډیور د چهارشنبې په ورځ خبرداری ورکړی و، چې د امریکا حکومت د رخصتیو له امله درېدلو سیستمونو د زرګونو افغان کورنیو ژوند له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

شان وندایور بلومبرګ ته ویلي: «د رخصتیو کارول د افغانانو د نیولو لپاره، په داسې وخت کې چې وکیل او محکمې ته لاسرسی محدود وي، عادي اداري کار نه‌ښکاري».

خو د امریکا د کورني امنیت وزارت ویاند بیا دغه لیدنې «معمولي کړنلاره» بللې او ټینګار یې کړی چې د پناه‌ غوښتونکو اسناد ان د رخصتیو پر مهال هم څېړل کېږي.

تر دې وړاندې شان وانډیور د ټایمز اف سنډیاګو ورځپاڼې ته د چهارشنبې په ورځ (د مرغومي ۳مه) په خپلې لیکنه کې لیکلي، له هغې ورځې چې کابل سقوط وکړ، په قطر او څو نورو هېوادونو کې ګڼ افغان متحدین، ژباړونکي، دولتي کارکوونکي، خبریالان، ښځې او د امریکايي کورنیو خپلوان د پروسو د ټکني کېدو له امله بند پاتې دي.

د ده په وینا، داسې نښې شته چې د امریکا د کډوالۍ اداره غواړي د کرسمس او نوي کال په ورځو کې د نیونو عملیات ترسره کړي؛ هغه وخت چې محکمې تړلې وي او د قانوني وکیل لاسرسی محدود وي. نوموړی دا اقدام «ظالمانه او له اخلاقي پلوه د نه‌منلو» بولي.

وانډیور زیاتوي، چې دغه کړنې کورنۍ تجزیه کوي، ماشومان له پالونکو بې‌برخې کوي او هغه کسان چې یو وخت د متحدینو په سترګه ورته کتل کېدل، اوس د «دښمن» په توګه چلند ورسره کېږي.

په امریکا کې د یوه افغان له لوري د ملي ګارد د یوې سرتېرې له وژنې او د یوه بل له ټپي کېدو وروسته د ټرمپ حکومت د کډوالۍ بهیر سخت کړی دی.