طالبان: د لومړي ځل لپاره د هرات–خواف له لارې تر ۴۸۰۰ ټنه ډېر سوداګریز توکي ولېږدول شول

د هرات د سوداګرۍ او پانګونې خونې اجرایه امر محمدیوسف امین وایي، سږکال له هرات ولایت نه د ۳۳۶زره ډالرو په ارزښت ۳۰۵ کیلو زعفران بهر ته صادر شوي.

ورته مهال په هرات ولایت کې د زعفرانو ځینې شرکتونه وایي، چې د دغه ولایت زعفرانو د اروپایي هېوادونو پام ځان ته را اړولی او هڅه کېږي چې صادرات یې لا پراخ شي.

د دوی په وینا؛ دا مهال د افغانستان زعفران امریکا، اسټرالیا، کاناډا، اروپایي هېوادونو، هند او سعودي عربستان ته صادرېږي.

ورته مهال د افغانستان د زعفرانو ټولنې مشر محمد ابراهیم عادل وایي، چې د زعفرانو د تولید، پروسس او صادراتو په برخه کې د شته ستونزو د حل هڅې روانې دي. دامهال په افغانستان کې شاوخوا ۱۲زره هکټاره ځمکه د زعفران کرلو ته ځانګړې شوې ده.

د ملګرو ملتونو دغه ادارې ویلي، چې د ۲۰۲۵ کال په لړ کې یې د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې ۲۷زره او ۶۷۹ هغه کورنیو ته بېړنۍ مرستې برابرې کړې، چې د طبیعي پېښو له امله زیانمنې شوې وې.

دغه سازمان زیاتوي، په دې کې د سړې هوا له کبله د زیانمنو ۶زره او ۹۰۱ کورنیو لپاره ځانګړې ژمنۍ مرستې هم شاملې وې. د کډوالۍ نړۍوال سازمان ټینګار کړی، چې د اقلیمي بدلونونو د دوام له امله د بېړنیو مرستو چټکه رسېدنه د اغېزمنو خلکو د ژوند ژغورنې لپاره حیاتي ده.

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ نړۍوال سازمان داسې مهال د ۲۰۲۵کال راپور خپروي، چې همدا تېره ورځ د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي و، په ۲۰۲۶کال کې به نږدې ۲۲ مېلیونه افغانان چې د افغانستان نږدې نیمایي نفوس جوړوي؛ د خوړو، روغتیايي خدمتونو او نورو بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لپاره بشري مرستو ته اړتیا ولري.

اوچا څرګنده کړې، چې د ۲۰۲۶کال لپاره د ۱۷.۵ مېلیونه کسانو د ملاتړ پلان لپاره ۱.۷۱ مېلیارده امریکايي ډالرو ته اړتیا ده.

اېراف خبري اژانس په ایران کې د مېشتو افغان کډوالو په حواله راپور ورکړی، چې موبایل او بانکي حساب د دوی لپاره د کورنۍ سره د اړیکې، د کار د تنظیم او د لومړنیو اړتیاوو د برابرولو اساسي وسیلې دي؛ خو له خبرداري پرته ناڅاپي بندېدو یې ذهني فشارونه زیات کړي دي.

ډېری افغان کډوال خپلې تنخواوې د بانکي سیسټم له لارې ترلاسه کوي او دغه عاید د ورځني لګښتونو لپاره کاروي. د بانکي حسابونو تړل کېدل دوی د کور کرایې ورکولو او د لومړنیو اړتیاوو په پوره کولو کې له جدي ستونزو سره مخ کړي دي.

راپور زیاتوي، روڼتیا، کافي معلومات او د ستونزو د حل لپاره یوه روښانه تګلاره کولای شي دغه ستونزې حل کړي. ایران او پاکستان دوه هغه ګاونډي هېوادونه دي، چې د طالبانو د بیا ځل واکمنۍ وروسته ګڼ هغه افغانان ور کډه شوي چې په افغانستان کې له امنیتي، اقتصادي او بې‌کارۍ له ستونزو سره مخ وو. خو دغه کډوال په ایران او پاکستان کې له پراخو ستونزو او جبري ستنولو سره مخ دي.

ایراني چارواکو تر دې وړاندې هم ویلي و، د طالبانو له‌خوا لګېدلي محدودیتونه د دې لامل شوي چې د اسلام‌کلا په بندر کې بار وړونکي موټرونه بند پاتې شي. عثمان سالاري چې د ایران د اسلامي شورا مجلس د قضايي او حقوقي کمېسیون مرستیال هم دی؛ د سې‌شنبې په ورځ د دغه مجلس په ناسته کې وویل، چې د ایراني بار وړونکو موټرو ګڼ شمېر چلوونکي د اسلام‌کلا په بندر کې بند پاتې دي او د هغوی د ستونزو د حل بهیر ورو او بې‌اغېزې روان دی.

نوموړي د ایران او طالبانو ترمنځ سرحدي اړیکو ته په اشارې د ایران د بهرنیو چارو وزارت څخه وغوښتل، چې د دغه ستونزې د بېړني حل لپاره عملي ګامونه پورته کړي. هغه خبرداری ورکړی، چې د روان وضعیت دوام کولای شي د موټر چلوونکو ترڅنګ د دواړو هېوادونو سرحدي سوداګرۍ ته هم جدي زیان واړوي.

دغه ایراني استازي همداراز د ایران په خاوره کې د دوغارون بندر ستونزو ته اشاره وکړه او ویې ویل، سره له دې چې دغه بندر له افغانستان سره د سوداګرۍ اوږد تاریخ لري؛ خو لا هم له بنسټیزو او جوړښتي ستونزو سره مخ دی او دغه ستونزې نه‌دي هوارې شوې.

تر دې وړاندې هم څو ځله داسې راپورونه خپاره شوي، چې سلګونه ایراني بار وړونکي موټرونه د طالبانو له لوري د افغانستان په خاوره کې درول شوي دي. د دغه وضعیت تر ټولو مهم لاملونه د ګمرکي ستونزو او د بار وړونکو د اسنادو او معیارونو پر سر اختلافات بلل شوی او ورسره جوخت، په سرحدي بندرونو کې د څېړنې او تصفیې بهیر سوکه‌توب هم د یادې ستونزې د دوام له مهمو عواملو څخه ګڼل کېږي.

د طالبانو تر واک لاندې د هرات د ترافیکو مشر مولوي شېرمحمد حجازي د سې‌شنبې په ورځ (د مرغومي ۹مه) د طالبانو اړوند امید راډیو سره په خبرو کې ویلي، چې دا پرېکړه د هرات پر سړکونو د ډېرې ګڼې ګوڼې د مخنیوي او د ترافیکي‌ پېښو د کمولو لپاره شوې

هغه زیاته کړه، هغه لارې او ځایونه یې مشخص کړي چې په‌کې د رېکشاوو تګ‌رانګ بند شوی او که چلوونکي له دې امر څخه سرغړونه وکړي، رېکشا به ترې ضبط شي.

د هرات د طالبانو د ترافیک مدیر په وینا، اوس مهال شاوخوا «۱۰۰ زره رېکشاوې» په دې ښار کې فعالیت کوي، خو هرات بیا د پنځه زره رېکشاو ظرفیت لري.

د هرات ښاروالۍ د لیندۍ له ۱۵مې نېټې څخه د رېکشا تګ محدود کړی و.

د سیمه‌ییزو رسنیو د راپور له‌مخې، د طالبانو والی پرون په هرات کې د ولایت په کچه په یوه ناسته کې پرېکړه وکړه، چې رېکشا یوازې کولی شي له ښار څخه د وتلو لپاره د ټاکل شویو لارو څخه تګ وکړي.

د هرات د ترافیکو مشر دا هم ویلي، چې د دې اوونۍ له پیل څخه به په هرات کې د ښي لاس موټرو تګ‌راتګ هم منع شي او یوازې هغه وخت به د فعالیت اجازه ورکړل شي، چې مالکین یې نوي اسناد ترلاسه کړي.

د هرات رېکشا چلوونکي د طالبانو د دې پرېکړې په اړه وايي، چې د مساپرو وړل یوازینۍ لاره ده چې د دوی د ژوند لګښتونه پوره کولی شي او د دې بندیز عملي کول به دوی بې‌کار کړي.

د پخواني حکومت تر ړنګېدو وروسته ګڼ شمېر دولتي کارکوونکو په ځانګړي ډول پخواني امنیتي کسان له خپلو دندو ګوښه شوي یا اړ شوي چې استعفا ورکړي. ځینې له دوی څخه لږ لګښت او کم عاید لرونکو کارونو ته مخه کړې، لکه د رېکشا چلول او په لویو ښارونو کې د ورځني مزدورۍ کار کول.