د ننګرهار د یورولوژي جراحي متخصصانو د یوه ناروغ له کیڼ پښتورګي څخه نهه اتیا تیږې ایستلې دي. دغه ناروغ چې ۳۳ کاله عمر لري، نښتر روغتون ته د سختو دردونو له امله لیږدول شوی و، چې د روغتون په وینا، د متخصصینو په مرسته له معايناتو وروسته عملیات شو او روغتیایې حالت یې اوس د ډاډ وړ دی.
یاد روغتون د تیږو د کچې په اړه څه نه دي ویلي، خو د پښتورګي تیږې د ادراري سیستم له عامو ناروغیو څخه دي چې د کاني مالګو د راټولېدو له امله په پښتورګو کې جوړېږي او که پر وخت تشخیص او درملنه یې و نه شي، د شدیدو دردونو، انتان او د پښتورګو د فعالیت د خرابېدو لامل ګرځي.
د طب پوهانو په وینا، دا تیږې د کلسیم، یوریک اسید او انتاني تیږو په بڼو موندل کیږي، چې تر ټولو ډېر یې د کلسیم تیږې وي.
په کابل کې د ملګرو ملتونو د استازځي مرستیال اندریکا راتوته وايي، چې د یاد سازمان اړوندو ادارو د افغان کډوالو او راستنېدونکو پر ځای پرځای کولو او د ستونزو حل په برخه کې سږکال دوه نیم میلیارده ډالر لګولي دي.
د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر د چارشنبې په ورځ، د مرغومي پر ۱۰مه، د بشري مرستو د همغږۍ په برخه کې د یوناما له مرستیال اندریکا راتوته سره د افغان کډوالو او راستنېدونکو د ستونزو د حل او د مرستو رسولو بهیر په اړه خبرې کړې دي.
په دې ناسته کې اندریکا راتوته ویلي، چې د روان میلادي کال په ترڅ کې د ملګرو ملتونو اړوندو ادارو د افغان کډوالو د ستونزو د حل لپاره شاوخوا دوه نیم میلیارده امریکايي ډالر لګولي دي.
د هغه په وینا، دغه لګښتونه له افغانانو سره د ملګرو ملتونو د دوامدارې ژمنتیا څرګندونه کوي.
د یوناما مرستیال ټینګار کړی، چې د طالبانو له ادارو سره همغږي اړینه ده او زیاته کړې یې ده، چې د راتلونکي کال لپاره د کډوالو د اړتیاوو د کره تشخیص په موخه به له کډوالو چارو وزارت سره ګډ کار ته دوام ورکړي.
مولوي عبدالکبیر ویلي، چې د طالبانو ادارې د روان ژمي لپاره له راستنو شویو افغانانو سره د بېړنیو مرستو ځانګړی پلان جوړ کړی دی، چې د هېواد په کچه به پلی شي. د هغه په وینا، په هر ولایت کې به لږ تر لږه له زر کورنیو سره د خوراکي توکو ترڅنګ نغدي مرسته هم وشي.
د ناستې پر مهال د طالبانو د کډوالو چارو وزارت ویلي، چې د خیرغوښتونکو خلکو په همکارۍ یې د راستنو شویو لپاره د مرستو لړۍ پیل کړې ده او تمه یې ښودلې، چې زرګونو کورنیو ته به اړین خوراکي مواد ورسېږي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ادعا کوي چې له بیا ځلې واک ترلاسه کولو راهیسې یې په تېرو څلورو کلونو کې د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې ۴۰۰روغتیایي مرکزونه جوړ کړي، خو روغتیاپالان وایي چې یوازې د ودانیو شمېر او د پخوانیو مرکزونو ترمیم د روغتیايي خدمتونو د ښه والي معیار نه شي کېدای.
ددغه وزارت ویاند شرافت زمان پر ایکس خواله رسنۍ د طالبانو د عامې روغتیا وزارت مرستیال محمد حسن غیاثي له قوله لیکلي، چې روغتیا وزارت د روغتیايي عدالت د خونديتوب او د روغتیايي سکټور د پیاوړتیا په پام کې نیولو سره خلکو ته روغتیايي خدمتونه وړاندې کوي.
یاد وزارت د دغو ۴۰۰روغتیایي مرکزونو د موقعیت، کچې، ظرفیت، بودجې او د تمویل سرچینو په اړه کره معلومات نه دي خپاره کړي او دا هم نه ده روښانه چې یاد مرکزونه نوي جوړ شوي او که پخواني مرکزونه ترمیم شوي او بیا ځلې نومول شوي دي.
د داخله ناروغیو متخصیص ډاکټر همایون غوري افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل چې یوازې د ودانیو شمېر د روغتیايي خدمتونو د ښه والي معیار نه شي کېدای، بلکې مسلکي پرسونل، درمل، تجهیزات او دوامداره بودجه بنسټیز عناصر دي چې تر ډېره په افغانستان کې له جدي کمښت سره مخ دي.
بل خوا په ګنو ولایتونو کې خلک وایي چې روغتیایي مرکزونه شته، خو یا تړلي وي، یا پکې مسلکي ډاکټران، په ځانګړي ډول ښځینه روغتیاپالان نشته. دا ستونزه په ځانګړي ډول د ښځو او ماشومانو لپاره جدي ده، ځکه د طالبانو د محدودیتونو له امله ډېری ښځې روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی نه شي موندلای.
د ننګرهار ولایت شرزاد ولسوالۍ یوه اوسېدونکې وایي:«کلینیک شته، خو ښځینه ډاکټره او درمل پکې نشته، موږ نه شو کولای نارینه ډاکټر ته ولاړې شو، مجبوره یو په کور کې پاتې شو.»
د نړیوالو مرستو کمېدل، د طالبانو بندیزونه، د روغتیايي بنسټونو تړل کېدل او د سلګونو روغتیايي کارکوونکو بېکاره کېدل هغه واقعیتونه دي چې د طالبانو له بیا ځلې واکمنېدو وروسته راپورته شوي دي. د ملګرو ملتونو او نړیوالو مرستندویو ادارو راپورونه ښيي چې د افغانستان روغتیايي سیستم له جدي ګواښ سره مخ دی.
کرملین ماڼۍ وایي چې ولادیمیر پوتین او امام علي رحمان په یوه ټیلیفوني اړیکه کې د دواړو هېوادونو پر دوهاړخیزو همکاریو، سیمهییزو مسایلو او د افغانستان پر وضعیت خبرې کړې دي.
له کرملین څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د دواړو هېوادونو مشرانو د افغانستان وضعیت ته په کتو سره د سیمې روان امنیتي او سیاسي بدلونونه وڅېړل.
په خبرپاڼه کې د افغانستان په اړه د خبرو اترو لا ډیر جزییات نه دي ورکړل شوي، خو زیاتوي چې په دې ټیلیفوني اړیکه کې د روسیې او تاجکستان د ستراتیژیک مشارکت او یووالي د لا پیاوړتیا لپاره پر متقابلې ژمنې هم ټینګار شوی دی.
د افغانستان په اړه د روسیې او تاجکستان د ولسمشرانو خبرې په داسې حال کې دي، چې دوشنبه په دې وروستیو کې له افغانستان سره پر پوله د ناامنۍ د زیاتېدو خبره کوي.
د تاجکستان د ملي امنیت کمېټې تېره ورځ اعلان وکړ چې له وسلهوالو کسانو سره یې نښته کړې، چې د دوی په وینا له افغانستان څخه تاجکستان ته اوښتي وو. دې ادارې ویلي چې په دې نښته کې د یوې ترهګرې ډلې درې غړي او د تاجکستان دوه سرحدي ساتونکي وژل شوي دي.
همدارنګه، د تاجکستان د ولسمشرۍ ماڼۍ مطبوعاتي دفتر په لیندۍ میاشت کې تایید کړې وه، چې د افغانستان له خاورې د ترسره شویو دوو بریدونو په پایله کې پنځه کسان وژل شوي دي.
تر دغو پېښو وروسته، امام علي رحمان امنیتي ادارو ته امر وکړ چې د سرحدي امنیت وضعیت او د هغه د پیاوړتیا لارې وڅېړي.
د افغانستان اماني صندوق د ۲۰۲۵ کال په پای کې اعلان وکړ چې په دغه کال کې یې لږ تر لږه له یو میلیون افغانانو سره مرسته کړې ده، چې ۴۰ سلنه یې ښځې او نجونې دي. اماني صندوق ۲۰۲۵ کال د هیلو او زغم کال وباله او ویې لیکل چې په دې کال کې یې له مرستندویانو ۲۴،۷ میلیون ډالر ترلاسه کړي.
د افغانستان اماني صندوق د چارشنبې په ورځ، د مرغومي پر لسمه، د میلادي کال له پای سره هممهاله په یوه خبرپاڼه کې ولیکل چې په ۲۰۲۵ کال کې یې د افغانانو ملاتړ کړی او همدارنګه په تېرو څلورو کلونو کې یې د اقتصادي فرصتونو رامنځته کولو، بنسټیزو خدمتونو د وړاندې کولو او د اقلیمي بدلون پر وړاندې د زغم زیاتولو په برخه کې له افغانانو سره مرسته کړې ده.
دغه صندوق ټینګار وکړ چې د خپلو همکارو شریکانو په همکارۍ به په راتلونکي کې هم په افغانستان کې د ټولنو د بیا رغونې او ښهوالي لپاره مرستې ته دوام ورکړي.
اماني صندوق زیاته کړه چې د مرستندویانو مالي ملاتړ د دغه بنسټ وړتیا لوړه کړې ده څو په افغانستان کې له اړمنو کسانو سره لا ډېره مرسته وکړي.
یاد بنسټ وویل چې په راتلونکي کې به د معیشت د ښهوالي، روغتیايي خدمتونو او د اقلیمي بدلون سره د تطابق په برخو کې خپل حمایوي پروګرامونه د افغانستان په شمال، ختیځ، سوېل ختیځ، سوېل او لوېدیزو سیمو کې پراخ کړي.
د اماني صندوق غړي انوارالحق احدي د لړم پر ۲۶مه له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل چې دغه مالي صندوق تر اوسه له نیم میلیارد ډالرو څخه زیات عاید ترلاسه کړی دی.
نوموړي زیاته کړه چې د صندوق نغده شتمني چې مخکې درې نیم میلیارد ډالر وه، اوس څلور میلیارد او شل میلیون ډالرو ته رسېدلې ده.
امریکا د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د افغانستان د مرکزي بانک ۳،۵ میلیارد ډالر شتمني په سویس کې اماني صندوق ته ولېږدوله، چې د افغانستان د اقتصاد د ملاتړ لپاره وکارول شي.
د میلادي کال له پای سره سم، د افغانستان اماني صندوق اعلان وکړ چې د خپل بنسټ څلورمه کلیزه نمانځي.
د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت خبر ورکړی، چې د سختې واورې ورېدو او د لید کچې کمېدو له امله د سالنګ لویه لاره د سېشنبې له سهاره د تګ راتګ لپاره تړل شوې ده. د دغه وزارت په وینا؛ د سختې واورې له امله د بامیان، دایکندی، غور او غزني ولایتونو لارې هم د تګ راتګ لپاره تړل شوې دي.
یاد وزارت د چهارشنبې په ورځ (د مرغومي ۱۰مه) ویلي، چې د پنجاب–ابقول کرمان، سیاهدره پنجاب–پل بند شوی، بامیان–غور او بامیان–درهصوف لارې د واورې او توپان له امله په لنډمهالي ډول د تګ راتګ لپاره تړل شوې دي.
د دغه وزارت د معلوماتو له مخې؛ د کابل–دایکندی لویه لاره د کوتل قوناق په سیمه کې، په غور ولایت کې ګڼې نښلوونکې لارې او همداراز د غزني ولایت د ناور ولسوالۍ لاره هم د درنې واورې له امله تړل شوې ده.
طالبانو ټینګار کړی، د دغه لارو د پرانیستلو چارې دوام لري او له موټر چلوونکو یې غوښتي چې له سفر وړاندې د لارو د وضعیت په اړه ځان خبر کړي. د سالنګ لویه لاره لږ تر لږه د افغانستان نهه شمالي ولایتونه له کابل سره نښلوي او د هېواد له تر ټولو ډېرې ګڼېګوڼې لرونکو لارو څخه ګڼل کېږي.
