په داسې حال کې چې دافغانستان او پاکستان اړیکې په تېر کال کې تر ټولو ټيټې کچې ته رسېدلي، چین هڅه کوي د درې اړخیزې ډیپلوماسۍ له لارې دواړه هېوادونه بېرته د خبرو مېز ته راولي.
پاکستانۍ ویبپاڼې «پاکستان ډیلي» د افغانستان، پاکستان او چین د اړیکو په اړه چې تېر کال څنګه وې راپور خپور کړی. د راپور له مخې د ۲۰۲۶کال په پیل کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار لومړۍ سفر چې د ستراتېژیکو خبرو لپاره چین ته ترسره شو، ډېر مهم بلل کېږي. ځکه دا سفر دا فرصت برابروي چې له طالبانو سره د دوه اړخیزو او درې اړخیزو اړیکو په ټپه درېدلي بهیر ته د حل لاره ولټول شي. د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په وینا، ډار د شنبې په ورځ بېجینګ ته ولاړ څو د جنورۍ په څلورمه نېټه د چین او پاکستان اووم ستراتېژیک ډیالوګ کې برخه واخلي.
راپور زیاتوي، که ۲۰۲۵کال کې د افغانستان وضعیت ته وګورو، ښکاري چې د افغانستان دایمي سولې او ثبات لپاره نړیوالې هڅې او همدارنګه له څلور کلونو څخه د زیات وخت لپاره د طالبانو حکومت رسميت پیژندنه لا هم له بېباورۍ او ستونزو سره مخ دي، سره له دې چې «طالبان د افغانستان پر خاوره بشپړ کنټرول لري او د نږدې راتلونکې لپاره د دوی پر واک کوم جدي ګواښ نه تر سترګو کېږي.»
د راپور په وینا د تېر کال په لړ کې تر ټولو مهم او حساس تحول له پاکستان سره د اړیکو بېساري خرابیدل دي، چې تر ډېره د سرحدي ترهګرۍ پر موضوع راڅرخي.
په راپور کې یو ځل بیا د پاکستان د دې ادعا یادونه شوې چې د داعش او پاکستاني طالبانو پټنځایونه او ملاتړ د افغانستان له خاورې څخه کېږي او په پاکستان کې د تاوتریخوالي زیاتېدو لامل ګرځي.
خو طالبانو هر ځلې د پاکستان دغه ادعا بې بنسټه بللې او ویلې یې دي چې د افغانستان خاوره به هېڅکله ترهګرۍ او د ګاونډیو هېوادونو پر ضد استعمال نه شي.
راپور کې راغلي چې په ۲۰۲۵ کال کې د طالبانو او پاکستان د اړیکو خرابیدل یوازې دوه اړخیزې اړیکې نه بلکې له درې هېوادونو افغانستان، چین او پاکستان تعامل یې زیانمن کړی دی.
چین له ۲۰۲۱وروسته هڅه کوله چې له طالبانو سره په تدریجي ډول اړیکې زیاتې کړي، څو له لوېدیځې او منځنۍ اسیا سره خپل اتصال او سیمهییز نفوذ پیاوړی کړي.
د ۲۰۲۵کال په لومړۍ نیمايي کې درې اړخیزې ډیپلوماسۍ د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اختلافاتو کمولو کې مهم رول ولوباوه. د اپرېل په میاشت کې د اسحاق ډار سفر کابل ته او بیا د طالبانو د سوداګرۍ سرپرست وزیر نورالدین عزیدي سفر اسلاماباد ته او وروسته د مې په میاشت کې په بېجینګ کې د بهرنیو چارو د وزیرانو پنځمه درې اړخیزه غونډه په کې درې واړو هېوادونو اعلان وکړ چې پر باور زیاتولو، د همکارۍ ژورتیا، یوه لار یو کمربند او د چین او پاکستان اقتصادي دهلیز تړونونو پراخولو کار کوي.
د مې په پیل کې د هند–پاکستان لنډې جګړې پر مهال، د پاکستان او چین نږدې همکارۍ چین وهڅاوه چې پر کابل فشار زیات کړي څو له پاکستان سره د اړیکو د سمېدو لپاره ګام واخلي. د چین په منځګړیتوب، پاکستان او طالبانو موافقه وکړه چې خپل دیپلوماتیک حضور تر سفیرانو لوړ کړي چې دا یو سیاسي او سمبولیک اقدام و.
همدارنګه، د درې اړخیزې بلې غونډې پر مهال هڅه وشوه چې اړیکې د پراخې سوداګرۍ، تګ راتګ او پرمختیايي پروژو پر لور ورسېږي.
د راپور له مخې، له دې هڅو سره سره تر ټولو مهمه او اصلي موضوع په افغانستان کې د پاکستاني طالبانو پټنځایونه او پاکستان کې د ناامنۍ تړاو یې لا هم نه و حل شوی.
راپور زیاتوي چې د ۲۰۲۵کال له اګست تر سپتمبر د پاکستان لپاره دا کال د تېرو لسو کلونو تر ټولو خونړی کال شو، په دې موده کې د پاکستاني طالبانو او د بلوچستان د ازادۍ وسلهوالې ډلې فعالیتونه زیات شول. پاکستان په افغانستان کې د پاکستاني طالبانو پر پټنځایونو بریدونه وکړل، سرحدي نښتې زیاتې شوې، پایله یې د پولو تړل کېدل او د اړیکو قطع کېدل وو.
قطر، ترکیې او سعودي عربستان وروستیو میاشتو کې هڅه وکړه چې دواړه خواوې ارامې کړي، خو دغه خبرې تر اوسه بې پایلې پاتي. که څه هم، د دواړو هېوادونو چارواکو وروستۍ څرګندونې ښيي چې دواړه اړخونه غواړي اړیکې بېرته عادي کړي، خو لا هم څرګند بدلون نه دی رامنځ ته شوی.
چین په ې درې اړخیزو اړیکو کې خپلې ګټې لري. لومړی، چین د دواړو هېوادونو اسلاماباد او کابل سره نږدې اړیکې لري. له پاکستان سره یې اویا کلن ستراتېژیک تړاو دی او له ۲۰۲۱وروسته یې له طالبانو سره د نه مداخلې سیاست خپل کړی، خو اقتصادي برخه کې یې مرسته زیاته کړې. چین هغه لومړی هېواد و چې په ۲۰۲۳کې یې د طالبانو حکومت په رسمي توګه د ډېپلوماټیکو اړیکو څښتن وباله.
دویم، چین د ترهګرو ډلو په اړه اندېښنه لري، ځکه د دغو ډلو له کبله د چین وګړي هم په افغانستان، پاکستان او تاجکستان کې په نښه شوي دي.
درېیم، د چین د یوې لار یو کمربند پروژې د پراختیا لپاره یوه باثباته افغانستان پکار دی، څو د چین او پاکستان اقتصادي دهلیز (سپیک) لاره افغانستان او بیا منځنۍ اسیا ته وغځېږي. چین پوهېږي چې دا به هغه وخت ممکن وي چې افغانستان او پاکستان اړیکې باثباته شي.
څلورم، چین غواړي چې د درېاړخیز فارمټ له لارې د هند نفوذ مهار کړي، ځکه هند هڅه کوي له طالبانو سره اړیکې زیاتې کړي. دا کار د پاکستان لپاره مهم دی، څو د دوو جبهاتو تر فشار لاندې نه شي.
په موازي ډول، درېجانبه چوکاټ (افغانستان، چین او پاکستان) کولای شي د اړیکو عادي کېدو لپاره مرسته وکړي. دا به د امنیت پر موضوعاتو د باور جوړولو لپاره یوه وسیله وي او چین کولای شي د سرحدي تګ راتګ د ښه مدیریت لپاره ټېکنالوژي هم برابره کړي.
