تېره یوه میاشت په تخار او بدخشان کې د اسماعیليه مذهب درې تنه پیروان وژل شوي

د جرمني د رسنیو د راپورونو له‌مخې، د مسیحي سوسیال ګوند د جرمني پارلمان ته یو سند چمتو کړی او یاد ګوند پر دې باور دی، چې په سوریه کې د کورنۍ جګړې له پای ته رسېدو وروسته ګڼو سوریايي کډوالو لپاره د «ملاتړ اساسي دلیل» له‌منځه تللی دی.

د جرمني رسنیو دا نه‌ده روښانه کړې، چې د ګوند هدف په دغه هېواد کې مېشت ټول افغانان او سوريايي وګړي دي او که کوم ځانګړی ګروپ.

همدارنګه په یاد سند کې راغلي، هغه کډوال چې په خپله خوښه له جرمني څخه نه‌وځي باید په زوره وشړل شي.

په دغه سند کې همدارنګه وړاندیز شوی، چې په ۲۰۲۶ کال کې باید د افغانانو او سوریایانو په ګډون د منظمو الوتنو له لارې د کډوالو د اېستنې پراخ عملیات ترسره شي.

د یاد ګوند پارلماني ډلې د مونشن تر څنګ په ټول هېواد کې هم د کډوالو د اېستنې مرکزونو او ځانګړو ترمینلونو د جوړولو غوښتنه کړې ده.

د یادې طرحې په یوه برخه کې د اوکرایني کډوالو پر وړاندې هم د سخت چلند وړاندیز شوی دی. د یاد وړاندیز له‌مخې، هغه اوکرایني نارینه چې د عسکري خدمت په عمر دي باید د روسیې پر وړاندې د خپل هېواد د دفاع په موخه بېرته اوکراین ته واستول شي.

د یادې طرحې په بله برخه کې بیا د هغو کسانو د شړلو غوښتنه شوې، چې د «ولسواکۍ دښمنان» بلل کېږي او ټینګار شوی، چې د «خلافت» یا «اسلامي دولت» د رامنځته کولو لپاره عامه کمپاین باید جرم وګڼل شي. د یاد وړاندیز پر بنسټ د جرمني ډیموکراتیک نظم د لغو کولو غوښتنه یا د یهودانو ضد جرمونه ترسره کول باید د استوګنې د جبرې لغو کولو او د دوه ګوني تابعیت په صورت کې باید د جرمني تابعیت یې لغوشي.

دغه دریځ د جرمني د ګیڼ اړخ ګوند له سخت غبرګون سره مخ شوی دی.

د جرمني ګیڼ اړخ ګوند په پارلمان کې دغه طرحه «بدبینانه او له حقوقي اړخه خطرناکه» بللې او ویلي یې دي، چې سوریه او افغانستان خوندي هېوادونه نه‌دي.

له دې وړاندې هم د جرمني لومړي وزیر له دغه هېواد څخه د مجرم سوريايي وګړو د جبري اېستنې بهیر د پیلیدو غوښتنه کړې وه.

د هند د بهرنیو چارو وزیر جی شنکر د جمعې په ورځ (د مرغومي ۱۲مه) د هند د ټکنالوژۍ انسټیټیوټ کې د وینا پر مهال د افغانستان په اړه د یوه افغان زده‌کړیال د پوښتنې په ځواب کې وویل، چې افغانستان له خورا سخت حالت سره مخ دی او په وینا یې، اړیتا ده، چې د دغه هېواد ځینې ننګونې حل شي.

جی شنکر زیاته کړې:«له افغانستان سره له پیړیو راهیسې اړیکې لرو، دا اړیکې خورا ټولنیزې دي، حکومتونه او رژیمونه به ځي‌ راځي، خو اړتیا ده، چې ځیني ننګونې یې حل کړو، ځکه افغانستان له خورا سخت حالت څخه تیرېږي».

جی شنکر ویلي، چې د هند له‌خوا له افغانستان سره د پراختيايي همکاریو ترڅنګ د واکسینونو او خوړو په برخه کې مرستې له افغانانو سره د ژورو اړیکو له امله ترسره کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو او پاکستان تر منځ د اړیکو تر خرابېدو وروسته، له نږدې دوو میاشتو راهیسې د طالبانو د بهرنیو چارو، د روغتیا او د صنعت او سوداګرۍ وزیرانو هند ته سفرونه وکړل او دواړو لورو د دوه اړخیزو همکاریو ژمنې وکړې، خو د طالبانو او هند ترمنځ دغه تازه اړیکې د پاکستان له سخت غبرګون سره مخ شوې دي او هند ته د متقي له سفر وروسته د کابل او اسلام اباد اړیکې او سوداګریزې چارې په ټپه ودرېدې.

په راپور کې راغلي، چې د طالبانو مشر د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د اوو قول اردوګانو سرپل، پنجشیر، هلمند او کاپیسا ولایتونو ترڅنګ د مرکزي قول اردو لپاره هم په مهمو بستونو کې نوي کسان ټاکلي یا یې په‌کې ادلون او بدلون راوستی دی.

په دغو ټاکنو کې د قول اردو قومندانان، د قول اردو مرستیالان، د ارکان رییسان، د پلې لواء او د سرحدي لواء قومندانان شامل دي.

تر دې وړاندې د طالبانو په کورنیو چارو په وزارت کې هم د دې ډلې د مشر له لوري د مستقیمو ټاکنو بېلګې راپور شوې وې.

د تیر کال په کب میاشت کې د هبت‌الله اخوندزاده له‌خوا د دې ډلې د کورنیو چارو وزارت په ګډون د بدخشان، جوزجان، کندهار، خوست او بادغیس ولایتونو کې څو امنیه قومندانان او د منځنۍ کچې پولیس افسران په مستقیم ډول ټاکل شوي یا بدل شوي و.

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو په تشکیلاتي جوړښت کې ملا هبت‌‌الله اخوندزاده د واک په سر کې قرار لري او د هغه د فرمانونو عملي کېدل د طالبانو د ادارو او چارواکو لپاره لازمي بلل کېږي.

دغه لوړوالي د هغو اسیایي هېوادونو پر بازارونو څه اغېز کړی، چې د سرو زرو پیاوړی مارکېټ لري، لکه افغانستان، پاکستان، متحده عربي امارات او سعودي عربستان.

د کابل ښار یوه زرګر، د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي: «د نړیوالو بیو لوړوالی، د طالبانو له لوري د مالیاتو پر ورکړه ټینګار او سړه هوا د دې لامل شوې، چې د سرو زرو بازارونه ساړه شي.»

نوموړی زیاتوي، دا مهال په کابل کې د یوه اونس سرو زرو بیه شاوخوا ۴۳۶۰امریکايي ډالر ده.

برعکس، په پاکستان کې که څه هم د سرو زرو بیې لوړې شوې، خو بازار ګرم دی د ودونو د موسم له امله خلک د سرو زرو پېر ته مخه کړې ده. هلته د یوې تولې (۱۱.۷ګرامه) بیه شاوخوا ۴۶۸زره پاکستانۍ کلدارې ده.

په همدې حال کې، په متحده عربي اماراتو کې هم د سرو زرو بیې لوړې شوې دي او د یوه اونس بیه شاوخوا ۱۶۴۷۰اماراتي درهمه ده.

خو د نړیوال بازار پر خلاف، په سعودي عربستان کې د سرو زرو بیه دومره لوړه شوې نه ده او هلته د یوه اونس بیه شاوخوا ۵۲۸سعودي ریاله ده.

شنونکي وايي، سره زر د نړۍ په مالي محاسبو کې نږدې ۵۰سلنه ونډه لري، له همدې امله ډېری هېوادونه د خپلو پیسو د ملاتړ لپاره په مرکزي بانکونو کې د سرو زرو زېرمې ساتي.

سربېره پر دې، په وروستیو کلونو کې سره زر د اټومي صنعت، الوتکو، توغندیو او دقیقو صنعتي ماشینونو په جوړولو کې هم کارول کېږي، چې دېچارېیې پر بیو اغېزې کړيدي.

د نړیوالو معلوماتو له مخې، د نړۍ د سرو زرو له عمومي زېرمو څخه شاوخوا ۸۰سلنه د افریقا په لویه وچه کې موقعیت لري، چې له دې جملې څخه ۷۵سلنه یوازې په جنوبي افریقا کې دي. خو په ډېری کانونو کې د سرو زرو اندازه د هر هېواد له اقتصادي شرایطو سره تړاو لري.

د شنونکو په اند، د سرو زرو د بیو پرله پسې لوړوالی دا ښيي، چې سوداګر یې د انفلاسیون او اقتصادي بې‌ثباتۍ پر وړاندې د خوندي پانګونې وسیله ګڼي. همدارنګه، سوداګریزې جګړې، پر فدرالي زېرمو فشارونه او نړیوالې سیاسي ترینګلتیاوې هغه عوامل دي، چې په نړیواله کچه یې د سروزرو بیې لوړې کړې دي.

سرچینو د جمعې په ورځ (د مرغومي ۱۲مه) خبر ورکړی، چې دا اقدام د یاد پوهنتون د نوي رییس تر ټاکل کېدو وروسته شوی دی. د سرچینو په وینا، طالبانو شاوخوا څلور ورځې مخکې دا لوحه ښکته کړې او د ازبکي ژبې او فارسي کلمې تر لرې کولو وروسته یې بېرته نصب کړې ده.

د فاریاب پخواني والي نقیب‌ الله فایق دا اقدام «قوم‌پالنه» بللې او ویلي یې دي، چې دا ډول چلندبه په هېواد کې قومي او ژبنۍ کرکې زیاتې کړي.

د سمنګان پوهنتون استاد محب‌الله محب د فېسبوک په یوه یادښت کې لیکلي، چې د سمنګان د لوړو زده‌‌کړو موسسه کله، چې د پوهنتون کچې ته لوړه شوه، د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت په لارښوونه یې لوحه بدله شوه.

نوموړي ټینګار کړی، چې د دې وزارت د رسمي مکتوب له‌مخې، د ازبکي ژبې د شاملولو وړاندیز نه‌دی منل شوی.

د دې پوهنتون پخوانۍ لوحه په څلورو ژبو پښتو، فارسي، ازبکي او انګلیسي وه.

طالبانو د روان کال د لړم په میاشت کې هم د جوزجان پوهنتون له لوحې څخه ازبکي ژبه لرې کړې وه.

د طالبانو دغه اقدام له پراخو غبرګونونو سره مخ شو او د دې ډلې چارواکي تر یوې مودې وروسته اړ شول، چې ازبکي ژبه بېرته د دې پوهنتون په لوحه کې شامله کړي.