د نوي زېږدیز کال له پیل سره سم د یوه اونس سرو زرو بیه تر ۴۴۰۰امریکايي ډالرو لوړه شوې ده. د تېر کال په پیل کې د یوه اونس سرو زرو بیه شاوخوا ۲۶۰۰ډالر وه، خو جیوپولیټیکي کړکېچونو او د سود کچې د ټیټېدو اټکلونو د خوندي پانګې په توګه ددې نجیبه فلز بیه لوړه کړې ده.
دغه لوړوالي د هغو اسیایي هېوادونو پر بازارونو څه اغېز کړی، چې د سرو زرو پیاوړی مارکېټ لري، لکه افغانستان، پاکستان، متحده عربي امارات او سعودي عربستان.
د کابل ښار یوه زرګر، د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي: «د نړیوالو بیو لوړوالی، د طالبانو له لوري د مالیاتو پر ورکړه ټینګار او سړه هوا د دې لامل شوې، چې د سرو زرو بازارونه ساړه شي.»
نوموړی زیاتوي، دا مهال په کابل کې د یوه اونس سرو زرو بیه شاوخوا ۴۳۶۰امریکايي ډالر ده.
برعکس، په پاکستان کې که څه هم د سرو زرو بیې لوړې شوې، خو بازار ګرم دی د ودونو د موسم له امله خلک د سرو زرو پېر ته مخه کړې ده. هلته د یوې تولې (۱۱.۷ګرامه) بیه شاوخوا ۴۶۸زره پاکستانۍ کلدارې ده.
په همدې حال کې، په متحده عربي اماراتو کې هم د سرو زرو بیې لوړې شوې دي او د یوه اونس بیه شاوخوا ۱۶۴۷۰اماراتي درهمه ده.
خو د نړیوال بازار پر خلاف، په سعودي عربستان کې د سرو زرو بیه دومره لوړه شوې نه ده او هلته د یوه اونس بیه شاوخوا ۵۲۸سعودي ریاله ده.
شنونکي وايي، سره زر د نړۍ په مالي محاسبو کې نږدې ۵۰سلنه ونډه لري، له همدې امله ډېری هېوادونه د خپلو پیسو د ملاتړ لپاره په مرکزي بانکونو کې د سرو زرو زېرمې ساتي.
سربېره پر دې، په وروستیو کلونو کې سره زر د اټومي صنعت، الوتکو، توغندیو او دقیقو صنعتي ماشینونو په جوړولو کې هم کارول کېږي، چې دېچارېیې پر بیو اغېزې کړيدي.
د نړیوالو معلوماتو له مخې، د نړۍ د سرو زرو له عمومي زېرمو څخه شاوخوا ۸۰سلنه د افریقا په لویه وچه کې موقعیت لري، چې له دې جملې څخه ۷۵سلنه یوازې په جنوبي افریقا کې دي. خو په ډېری کانونو کې د سرو زرو اندازه د هر هېواد له اقتصادي شرایطو سره تړاو لري.
د شنونکو په اند، د سرو زرو د بیو پرله پسې لوړوالی دا ښيي، چې سوداګر یې د انفلاسیون او اقتصادي بېثباتۍ پر وړاندې د خوندي پانګونې وسیله ګڼي. همدارنګه، سوداګریزې جګړې، پر فدرالي زېرمو فشارونه او نړیوالې سیاسي ترینګلتیاوې هغه عوامل دي، چې په نړیواله کچه یې د سروزرو بیې لوړې کړې دي.
سرچینې وايي، چې د حقانیه مدرسې مشرتابه تېره ورځ خپل منځي غونډه کړې ده او د یادې مدرسې کلنۍ دستاربندي یې ځنډولې ده.
هغه اعلامیه چې د یادې مدرسې له خوا افغانستان انټرنشنل - پښتو ته لېږل شوې ده، پکې د دستاربندۍ غونډې د ځنډېدو علت په پاکستان کې روانه ناامني ښودل شوې ده.
د ۲۰۲۵ کال د فېبروري په ۲۸مه د حقانیه مدرسې پخوانی مهتمم مولانا حامد الحق هم په مدرسه کې په یوې بمي چاودنه کې وژل شوی و.
بل خوا د یادې مدرسې ویاند مولانا یوسف شاه وايي، دا چې د یادې مدرسې کلنۍ ازموینې روانې دي نو ځکه یې د دستار بندۍ غونډه ځنډولې ده.
نوموړي د افغانستان انټرنشنل - پښتو د دغې پوښتنې په ځواب کې چې ایا یادې مدرسې ته امنیتي ګواښونه شته، وویل: "د صوبې مجموعي صورتحال خراب دی او د امن و امان مساله موجوده ده".
هغه د پاکستان له پوځي ادارو او سیاسي مشرانو غوښتنه وکړه چې دوی دې د امنیت په مسالې جدي غور وکړي او کوټلي ګامونه دې پورته کړي.
په خیبرپښتونخوا کې څېړونکي او خبریال شمیم شاهد افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل چې د لومړي ځل لپاره د حقانیه مدرسې غونډه د امنیتي ګواښونو له امله ځنډېدلې ده.
نوموړي وویل: " دا وخت د حقانیه مدرسې د انتظامیې او پاکستاني ادارو تر منځ تعلقات تراخه دي".
د شاهد په خبره چې د پښتونخوا پخواني مشر وزیر علي امین ګنډا پور په افغانستان کې د طالبانو سره د خبرو لپاره د جوړ کړي پلاوي مشري د حقانيه مدرسې اوسني مهتمم شیخ الحدیث انور الحق حقاني ته سپارلې وه.
دا په داسې حال کې ده چې د پښتونخوا اوسنۍ سیاسي اداره د طالبانو په تړاو د پاکستان د پوځ او مرکزي حکومت پالیسي ناسمه بولي.
په پښتونخوا کې د حکومت په بلنه سیاسي ګوندونو او صوبايي چارواکو تېره میاشت په امن جرګه کې یو ځل بیا پر مرکزي حکومت غږ کړی و، چې له طالبانو سره دې روان کړکېچ د خبرو له لارې حل کړي.
په اکوړه خټک کې حقانیه مدرسه د افغانستان د طالبانو د مشرانو د زده کړو مهم مرکز ګڼل کیږي. د یادې مدرسې د چارواکو په وینا، چې د افغان طالبانو د اوسني مشرتابه سربېره پخوانی مشر ملا محمد عمر او جلال الدین حقاني له یادې مدرسې سره نېږدې اړیکې لرلې.
د دغې مدرسې پخواني وژل شوي مهتمم مولانا سمیع الحق حقاني په خپلو څو مرکو کې افغان طالبان د خپلو شاګردانو په توګه یاد کړي وو.
