د کردستان ۱۲۰ فعالین: د اعتراض حق په رسمیت وپېژنئ او نیول شوي معترضین ازاد کړئ

د ایران انټرنشنل د راپور له‌مخې، د دغو اعتراضونو په اتمه ورځ (یکشنبه د مرغومي ۱۴مه) د تهران په بېلابېلو سیمو کې د ایران امنیتي ځواکونه له معترضینو سره نښتي او پرې اوښکې بهوونکي ګاز یې هم شیندلي دي.

دغه معترضین د دولت او مذهبي مشر خامنه‌يي ضد شعارونو په ورکړې سره د ایران په بېلابېلو سیمو لاریونونو ته مخه کړې او لا هم دوام لري.

یو شمېر معترضین د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۱۴مه) د ایران په بېلابېلو سیمو کې د وژل شویو معترضینو په جنازې مراسمو کې ګډون وکړ او ورسره یې «مرګ پر خامنه‌يي» شعار ورکړ.

د ایران د سراسري اعتراضونو په لړ کې د دغه هېواد د فوټبال ملي لوبډلې پخواني سر روزونکي محمد مایلي‌کهن، د فوټبال ملي لوبډلې لوبډلمشر علي‌رضا جهانبخش او یو شمېر نورو لوبغاړو له نورو لوبغاړو وغوښتل، چې د ایران له سراسري اعتراضونو ملاتړ وکړي.

په دې لړ کې د اسراییل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو نن (یکشنبه د مرغومي ۱۴مه) په یوې غونډه کې وویل: «موږ د ازادۍ، حریت او عدالت لپاره د ایران د خلکو له مبارزو سره خپل پیوستون اعلانوو».

هغه زیاته کړه: «د دې احتمال ډېر دی، چې موږ داسې شېبه وګورو چې د ایران ملت خپل برخلیک په خپله وټاکي».

د بشري حقونو د یاد سازمان د راپور له مخې، په ایران کې د لاریونونو په دوام د یاد هېواد په ۱۵ پوهنتونو کې هم د زده کړیالانو له لوري ۱۸ اعتراضي لاریونونه ثبت شوي دي.

د راپورونو له مخې، د لاریونونو جغرافیه پراخه شوې ده او حکومت هم د لاریونونو د کرارۍ لپاره په ځینو ښارونو کې اضافي امنیتي کسان ځای پرځای کړې دي.

د ایران له یو شمېر ښارونو څخه د لاریونونو په خپرو شویو ویډیو ګانو کې ښکاري، چې په عامه ځایونو کې امنیتي فضا تاوتریخوالي نیولي او امنیتي کسان د ګڼې ګوڼې د کنټرول وسایلو څخه په استفاده پر لاریونوالو اوښکې بهونکي ګاز شیندي.

ځینو رسنیو د امنیتي کسانو له لوري پر لاریونوالو د ډزو راپورونه هم ورکړي دي.

د ایران انټرنشنل د ارزونو له‌مخې، ښايي د وژل شویو کسانو شمېر تر دې هم لوړ وي. په دغو لاریونونو کې د ایراني ځواکونو په جنګي او ساچمه‌يي مرمیو کې لسګونه نور معترضین هم ټپيان شوي دي.

د «هرانا» په نوم د ایران د بشري حقونو بنسټ په خپل تازه راپور کې ویلي، د ایران په تېرو اوو ورځو اعتراضونو کې لږ تر لږه په ۱۷۴ سیمو کې اعتراضي راټولېدنې، لاریونونه او کاري اعتصابونه شوي دي. د دغه راپور له‌مخې، په دې موده کې لږ تر لږه ۵۸۲ معترضین هم د ایراني ځواکونو له لوري نیول شوي دي.

په ایران کې دغو پراخو لاریونونو چې د مرغومي په ۷مه پیل شوي ګڼ کورني او نړۍوال غبرګونونه راپارولي او ورسره جوخت یې د ایران له دولت څخه غوښتي، چې له معترضینو سره ناوړه چلند ودروي، نیول شوي کسان ازاد کړي او د دغو معترضینو غوښتنو ته رسېدنه وکړي.

د یادونې وړ ده، چې د ایران په ځينو سیمو کې انټرنېټ یا بند شوی او یا هم ټکنی شوی دی.

د امریکايي ځواکونو له‌خوا د ونزوېلا د ولسمشر له نیولو وروسته پخواني افغان ډیپلومات غوث جانباز ویلي، چې د مادورو په نسکورېدو سره به روسیه له پنځو مهمو منفي پایلو سره مخ شي.

جانباز ویلي، ښايي روسیه لوېدیځه نیمه کره کې ستراتیژیک موقعیت له لاسه ورکړي او د روسیې جیوپولیټیک وزن به په چټکۍ سره کم شي.

د جانباز په خبره، ښايي له مادورو وروسته به د ونزوېلا نوی حکومت د یاد هېواد د تېلو په پروژو کې د روسیې سترې پانګونې لغوه کړي او روسیه به په مالي برخه کې ستر زیان وویني.

نوموړي زیاته کړې ده، چې د مادورو سقوط به د مرکزي افریقا جمهوریت، مالي، بورکینافاسو او د مرکزي اسیا هېوادونو په څېر حکوتونو مشرانو ته دا وښيي، چې د روسیې ملاتړ اغېزناک نه‌دی او ښايي د یادو هېوادونو مشران خپله پاملرنه واشنګټن ته واړوي.

غوث جانباز ویلي، چې د مادورو سقوط به د روسيي د مشرانو په منځ کې د درز راپیدا کېدو ترڅنګ، په ونزوېلا کې د روسیې استخباراتي خدماتو او څارنې مرکز افشا کېدو او د اوکراین د جګړې لپاره د بودیجې په ګډون نورې منفي پایلي هم ولري.

د راپورونو له‌مخې، د ونزوېلا ولسمشر مادورو د روسیې له ملاتړ څخه برخمن و. د روسیې حکومت د یاد هېواد نفوذ لرونکي شخصیتونه په دې قانع کړې وو، چې د مادورو رژیم به زیانمن نه‌شي.

د مادورو له نیولو وروسته له منفي پایلو سره د روسیې د مخ کېدو په اړه اندېښنې پر داسې مهال راپیدا شوې، چې دوه شپې وړاندې امریکايي ځواکونو د شپې په تیاره کې د ونزوېلا ولسمشر نیکولاس مادورو او د هغه مېرمن په خپل کور کې ونیول او نیویارک ته یې انتقال کړل.

شاه زلمی زلمی چې په دې وروستیو کلونو کې په جرمني کې له خپلې کورنۍ سره ژوند کاوه، له کلونو راهیسې له ناعلاجه «سرطان» ناروغۍ کړېده او بالاخره د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۱۴مه) په جرمني کې ساه ورکړه.

د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان په همدې تړاو په یوې اعلامیه کې د هغه مړینه د افغانستان د ژورنالېزم په ډګر کې یوه ستره ضایعه بللې ده.

په اعلامیه کې راغلي: «ښاغلي زلمي د خپلې مسلکي وړتیا، ژمنتیا او ژورنالېزم له لارې د رسنیز ډګر لپاره ارزښتمن خدمتونه کړي چې تل به د خلکو په زړونو کې ځای لري».

د یادونې وړ ده، چې شاه زلمی زلمی له لیکوالۍ او شاعرۍ سربېره په افغانستان کې په ګڼو رسنیو کې د کار تجربه لري. تر ټولو زیاته کاري مخېنه یې په «افغان، شمشاد او میوند» ټلوېزیونونو کې وه. هغه په دغو ټلوېزیونونو کې د ویاندۍ تر څنګ د خبرونو د مدیریت چارې هم پرمخ وړي دي.

هڅه مو وکړه، چې د شاه زلمي زلمي له کورنۍ سره د هغه د مړینې د تاییدۍ لپاره اړیکه ونیسو، خو له پرله‌پسې هڅو سره سره بریالي نشوو، خو ډېریو پخوانیو همکارانو او ملګرو یې د هغه مړینه هم تایید کړې ده.