محمد اشرف حیدري: افغان مشرانو د امریکا سټراټیژیک انعطاف په سمه توګه ونه پېژند

اندېشه په اېکس لیکلي: «ملا هبت‌الله اوس په کندهار کې تقریبا پټ دی او هیڅ کس پرې باور نه لري. د طالبانو په رهبرۍ کې د جګپوړو کسانو د اونیزو بدلونونو او پاکسازۍ کړنو له امله د هغه کنټرول کمزوری شوی او د مخالفو حلقو نفوذ زیات شوی دی».

هغه زیاته کړې: «هبت‌الله د یوې مهمې څانګې د ورځنیو چارو د خپلواکې څارنې سره موافق نه دی، خو په دې برخه کې زیات څه نشي کولای». په دې معنا چې د طالبانو د داخلي څانګو فعالیتونه د مشر د مستقیم کنټرول څخه بهر پرمخ ځي، چې د ډلې واکمني یې کمزوره کړې ده.

اندېشه ټینګار کړی چې نړیواله ټولنه باید د طالبانو په دننه کې د رامنځته شویو شخړو او داخلي ستونزو په اړه دقیق معلومات ولري، څو د افغانستان د بشري حقونو او انساني ناورین مدیریت لپاره موثر اقدامات ترسره کړي.

اصف دراني پر اېکس پاڼه لیکلي: «دا خورا خندونکي ده چې ځینې افغان پوهان ټولې ملامتۍ پاکستان ته ور اچوي، لکه چې پخواني افغان مشران له اسمان څخه راښکاره شوي وي. داسې بیانونه ورکول کېږي لکه پاکستان د سردار داود پر ړنګېدو، د شوروي اتحاد پر یرغل بللو، یا د افغانانو پاکستان ته د راتګ غوښتلو مسول وي».

هغه زیاتوي چې تر دې وروستیو، پاکستان د طالبانو جوړوونکی بلل کېده او طالبان د پاکستان د په کنټرول کې ښودل کېدل، خو که دا خبره رښتیا وای، د تحریک طالبان پاکستان (TTP) وروستۍ وژنې او تاوتریخوالی به نه وای شوی.

دراني ټینګار کړی چې «افغانستان د خپلو حاکمانو پروا نه لري، لا هم زموږ ورور هېواد دی. خو پاکستان باید د TTP ترهګرو فعالیتونو، که له افغانستان څخه وي یا د خېبر پښتونخوا ایالت کې په کلک لاس مقابله وکړي».

امرالله صالح پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، داسې انګېرل کېدل چې ګواکې امریکا او د هغې متحد پاکستان د طالبانو د کویټې شورا له فعالیتونو ناخبره وو، «د باور وړ نه دي».

هغه په طنزي ډول لیکلي چې طالبان داسې ښودل کېږي لکه د «سلیمان پر قالینې» قطر ته تللي وي. صالح همداراز ادعا کړې چې لا هم طالبانو ته هره اوونۍ شاوخوا ۶۰ میلیونه ډالر نغدې پیسې استول کېږي، چې د ده په وینا، د «بشري مرستو» تر نوم لاندې توجیه کېږي.

هغه دغه بهیر تر پوښتنې لاندې راوستی او ویلي یې دي چې دا ډول مرستې د طالبانو د دوام سبب ګرځي.

د جمهوري نظام دغه پخواني لوړپوړي چارواکي دا څرګندونې په داسې حال کې کړې چې پر طالبانو د نړیوالو مرستو، د سیمې د هېوادونو پر رول او د افغانستان د تېرو شلو کلونو د جګړې پر شالید بحثونه یو ځل بیا تود شوي دي.

طالب چارواکو ویلي، د دغو طبیعي پېښو له امله لږ تر لږه ۱۷ کسان مړه شوي دي.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت د شنبې په ورځ د (مرغومې ۱۳مه) په یوې اعلامیه کې لیکلي: «دوحه د افغانستان له ولس او حکومت سره د هغو سېلابونو د ناوړه پایلو پر وړاندې چې د دغه هېواد په یو شمېر سیمو کې رامنځته شوي او د یو شمېر کسانو د وژل کېدو او ټپي کېدو لامل شوي دي، خپله بشپړ یووالی او خواخوږي څرګندوي».

همدارنګه، متحده عربي اماراتو هم په یوې جلا اعلامیه کې د افغانستان د وروستیو سېلابونو له امله د قربانیانو له کورنیو ته د تسلیت مراتب وړاندې کړي دي. سوریې هم په یوه اعلامیه کې د افغانستان د سېلابونو له قربانیانو سره خواخوږي څرګنده کړې او د دغو پېښو ټپیانو ته یې د ژر تر ژره روغتیا هیله څرګنده کړې ده.

امریکا د شنبې په سهار د ونزوېلا پر پلازمېنې برید وکړ او ورسره یې د ونزوېلا ولسمشر او مېرمن یې ونیول او د نیویارک یوې پوځي اډې ته لېږدول شوي دي.

د ونزوېلا ولسمشر نیکولاس مادورو د امریکا له لوري د ترهګرۍ او نشه‌یي توکو د قاچاق په ګډون پر بېلابېلو جرمونو تورن دی او ټاکل شوې چې په نیویارک کې محکمې ته حاضر کړای شي.

د ونزوېلا حکومت د امریکا د دغې چارې په تړاو ویلي، د امریکا د برید موخه «د دغه هېواد د تېلو او کاني سرچینو» لاندې کول دي.

محمد حلیم فدايي هم د شنبې ورځې په ناوخته (د مرغومي ۱۳مه) په خپله اېکس‌پاڼه وویل، امریکا پر ونزوېلا په برید او همداراز د ولسمشر مادورو او د هغه د مېرمنې د نیولو پېښې نړۍ ته دا پیغام ورکړ، چې د نړۍ په چارو کې د امریکا دریځ او خبره لا هم لومړۍ او اغېزناکه ده.

فدايي زیاته کړې: «په افغانستان کې له ماتې وروسته د امریکا د ځواک په اړه د امریکا ستراتیژیک مخالفان هم شکمن او هم زړور شوي و. په دې عمل سره امریکا یو ځل بیا خپل ځواک نړۍ ته وښود».

د نوموړي په باور، دا چې د ولسمشر ټرمپ دغه ډول برید قانوني او اخلاقي جواز لري که نه، هغه څه دي چې د ټرمپ په څېر ولسمشران پرې ډېر اندېښمن نه‌وي، خو د نويو نړۍوالو شرایطو په رڼا کې، د نړۍوال نظم د بیا کتنې او سمون په برخه کې دا ډول اقدامات ممکن او متصور دي.

له دې سره سم، د افغانستان د مخکېني ولسمشر مرستیال امرالله صالح د امریکا د سپنې ماڼۍ له لوري د ونزوېلا د نیول شوي ولسمشر مادورو د عکس په بیا خپرولو سره دا د حیرانۍ وړ بللې، چې امریکا به په افغانستان کې د شل کلن حضور پر مهال په پاکستان کې د «کوټې شورا» او دا چې طالبان له هغه هېواده قطر ته تلل راتلل په اړه هېځ معلومات نه‌درلودل.