طالبانو په هرات او پکتیا کې ۹ کسان په دُرو وهلي دي

نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي:« د صنعت‌کارانو هر اړخیز ملاتړ، پانګه‌والو ته لازمې اسانتیاوې، د تعرفو کمښت، خامو موادو ته اسانه لاسرسی، سوداګرو او صنعت‌کارانو ته د جوازونو د صادرولو بهیر اسانه کول او اړوندو چارو ته د رسېدنې پروسې ساده کول هغه مهم عوامل دي، چې د هرات د صنعتي فعالیتونو د پانګونې د جذب لامل شوي دي.»

هغه زیاته کړې، د فابریکو د فعالیت پراختیا نه یوازې دا چې د کورنیو تولیداتو پیاوړتیا لامل شوې؛ بلکې سلګونه کسانو ته یې د کار زمینه هم برابره کړې ده. د هغه په وینا؛ د فابریکو د فعالیت پراختیا د افغانستان په اقتصادي ځان‌بسیاینه کې هم مهم رول لري.

طالبان داسې مهال د کاري زمینې برابرېدو خبره کوي، چې په افغانستان کې ځوانان د بې‌کارۍ له پراخې کچې سره مخ دي. د بې‌کارۍ د پراخې کچې له امله ګڼ ځوانان په ناقانونه او خطرناکه لارو نورو هېوادونو ته د تګ هڅه کوي، چې ډېری وخت د دوی د مړینې لامل هم کېږي.

د خوړو او کرنې دغه سازمان په خپل راپور کې ویلي، د ۲۰۲۵کال له ډسمبر نه د ۲۰۲۶کال تر فبرورۍ پورې د ژمي موسم وړاندوینه ښيي چې د افغانستان په ډېرو سیمو کې بارانونه کم او تودوخه د معمول پرتله لوړه پاتې کېږي.

راپور زیاتوي، چې د واورې ټیټه کچه د اوبو سرچینو، د کرنیزو حاصلاتو او د څړځایونو د بیا رغونې لپاره ګواښونه رامنځته کوي. د یادې ادارې د معلوماتو له مخې؛ د ۲۰۲۵/۲۶ کال واورې د تېرو ۲۵ کلونو پرتله تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې، چې دا د اوبو د سرچینو لپاره جدي ستونزه بلل شوې.

دغه سازمان وايي، د ژمي په لومړیو میاشتو کې د بارانونو کمښت، د تودوخې زیاتوالی او د واورې ټیټه کچه کولای شي د پسرلي په موسم کې د اوبو رسونې ستونزې رامنځته کړي.

د راپور له مخې؛ د ناکافي ورښتونو له کبله د غنمو او جوارو ځینې سیمې د ټیټ حاصل سره مخ دي او د څارویو د تغذیې کمښت ښایي د شېدو تولید، د نسل ورکولو کچه او د ناروغیو ګواښ لا لوړ کړي.

یادې ادارې سپارښتنه کړې، چې د اوبو، واورې، د خاورې رطوبت او د کرنیزو حاصلاتو وضعیت باید په دوامداره توګه وڅارل شي؛ څو د ژمي او پسرلي په موسم کې د اوبو مدیریت، کرنیزو مرستو او بېړنیو اقداماتو لپاره وخت په وخت معلومات ترلاسه شي.

د هغه په وینا؛ د اداري ستونزو حل به د ایران صادرات او افغان بازار ته لاسرسی پراخ کړي. نوموړي ویلي، د دوغارون د ازادې سیمې ځانګړی موقعیت له افغانستان سره د ایران ختیځ او د منځنۍ اسیا بازارونو ته د لاسرسي لپاره ځانګړې ګټه لري.

هغه زیاته کړې، که د سیمې ټول اداري، اجرایي او بنسټیزې ستونزې حل شي؛ نو دغه سیمه کولای شي ایران د بهرنۍ سوداګرۍ په یوه مهم مرکز بدل کړي. هغه وایي، په اوسنیو اقتصادي شرایطو کې کورني او بهرني پانګه‌وال د دولت د ملاتړ ځواکمن عناصر دي او د دوی ملاتړ د هېواد د پراختیا لاره اسانه کوي.

د دوغارون سیمه شاوخوا ۸۷۰۰ هکتاره مساحت لري، چې تر اوسه یې د ۲۰۰۰ هکتاره ځمکې رسمي اسناد ورکړل شوي او د پاتې ۶۷۰۰ هکتاره اسناد هم د بشپړېدو په حال کې دي. د یادې سیمې ۱۲۳۰ هکتاره ځمکه د کاني سرچینو، انرژۍ او سون توکو لپاره ځانګړې شوې ده.

د دغه سیمې مسوول مودودي وایي، که څه هم د ایران واردات له افغانستان نه محدود دي؛ خو د ایران او افغانستان کلنۍ سوداګري له ۳.۳ مېلیارد ډالرو زیاته ده. نوموړي ټینګار وکړ، چې د سیمې پرمختګ د ملي او ولایتي ادارو ګډې همکارۍ ته اړتیا لري.

دوغارون سرحد چې له یوې پېړۍ زیات عمر لري، د ختیځ اقتصاد مهم ټکی دی او د راتلونکې لپاره به د ایران–افغانستان ترمنځ سوداګرۍ کې ستر رول ولوبوي. د ایران د خصوصي سکتور فعال جمشید علي‌پور وایي، ځینې سرحدي ستونزې، د قوانینو توپیر او د ځینو ادارو کم‌ پوهاوی د سوداګرۍ پر وړاندې خنډ جوړوي. هغه د مشهد–دوغارون ریلي کرښه هم حیاتي وبلله او ویې ویل، چې د دواړو هېوادونو د وارداتو او صادراتو د لېږد چارې به اسانه کړي او اقتصادي اړیکې به لا پراخې کړي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ له دې ډلې د نيمروز د ورېښمو پله له لارې ۲۳ کورنۍ، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۷ کورنۍ، د کندهار د سپين بولدک له لارې ۳۴ کورنۍ او د ننګرهار د تورخم له لارې ۱۸۷ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

د دغه کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ؛ راستنو شویو کورنیو سره بېړنۍ مرستې شوې او خپلو ولایتونو ته هم لېږدل شوې دي. په دې ورستیو کې په ګاونډیو هېوادونو کې د افغان کډوالو وضعیت خورا سخت شوی دی. په ایران او پاکستان کې د افغانانو پر وړاندې د جبري اېستنې لړۍ هم چټکه شوې ده.

تازه پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې له دغه هېواده د بې‌اسناده افغان کډوالو د ستنولو لړۍ لاهم دوام لري. د راپور له مخې؛ په دې لړ کې یوازې له خیبرپښتونخوا ۶۸۲زره او ۱۴۱ افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د راپور له مخې؛ تر دې دمه له پاکستان نه ۲۱۶زره او ۶۳۴ د پي او ار کارت لرونکي بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. په راپور کې راغلي، چې یوازې پرون ۳۷۵ افغانان د تورخم له لارې په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرې لېندۍ میاشت کې له ایران، ترکیې او پاکستان نه ۲۴۱زره او ۷۸۰ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دغه وزارت له‌خوا په درېیو جلا خپرو شویو خبرپاڼو کې راغلي، چې له دې ډلې له ایران نه ۱۰۶زره او ۴۰۳ کډوال، له ترکیې ۱۶۸۸ او له پاکستان نه ۱۳۳زره او ۶۸۹ کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

دغه شمېرې داسې مهال خپرېږي، چې په پاکستان او ایران کې د افغان کډوالو وضعیت د اندېښنې وړ دی. راپورونه ښيي، چې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د پولیسو د عملیاتو په لړ کې افغان کډوال د پلټنو، نیولو او جبري اېستلو له ګواښ سره مخ دي.