د هرات زعفرانو د «نړیوال خوند» سیالۍ په وروستي پړاو کې په پرله پسې ډول د لسم کال لپاره د نړۍ د لوړ کیفیته زعفرانو په ډله کې لومړی مقام ګټلی دی. دغه سیالي د بلجیم په بروکسل کې د نړیوال خوند انسټیټیوټ ترسره کیږي.
د نړیوال خوند انسټیټیوټ له ۲۰۰۵ کال راهیسې د خوړو او مشروباتو د خوند کیفیت په مسلکي توګه ارزوي او په همدې موخه یې له مختلفو هیوادونو څخه له ۲۵۰ د زیاتو مسلکي پخلیوالو او خوند څکونکو یوه ډله ګومارلې ده.
د هرات د زعفرانو شرکت یوه چارواکي افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې سږکال اصلي سیالي د افغانستان، ایران، هسپانیا او یونان ترمنځ وه چې په نړۍ کې د زعفرانو ترټولو لوی تولیدوونکي دي.
ایران د زعفرانو په تولید کې د افغانستان ترټولو جدي سیال دی.
د هرات زعفران د لوړ کیفیت ځانګړنو له امله د انسټیټیوټ په نړیوالو سیالیو کې ۹ ځله د رنګ ځواک، قوي بوی او مطلوب خوند په برخو کې لومړی مقام ګټلی دی.
په دې وروستیو کې، یوه نوې څیړنه چې په ساینسي ژورنال "د باغدارۍ علومو کې پرمختګونه" کې خپره شوې، په هرات کې د تولید شويو زعفرانو کیفیت د ایران له تولید سره پرتله کوي او راپور ورکوي چې معاینه شوې بېلګې یې په څو شاخصونو کې له نړیوالو معیارونو ډیرې دي او له همدې امله یې د هرات زعفران د لومړۍ درجې کیفیت کټګورۍ کې ځای پر ځای کړي دي.
د هرات اوسیدونکي د ۱۳۸۰ مې لسیزې له لومړیو راهیسې زعفران کري.
دا کښت په هغو کلونو کې پیل شو چې کورنیو او نړیوالو ادارو بزګرانو ته د کوکنارو د کښت د بدیل په توګه زعفران وړاندې کړل.
د هرات اقلیمي شرایط او مناسبه خاوره د دې لامل شوې چې د زعفرانو کښت د ولایت په مختلفو ولسوالیو کې په چټکۍ سره دود شي.
د طالبانو اړوندو اکاونټونو ویلي، چې متقي د دوشنبې په ورځ د مرغومي پر ۱۵مه د ننګرهار ولایت هسکې مېنې، نازیان، کوټ، پچیراګام او چپرهار ولسوالیو ته سفر کړی او د دوی په وینا، له ځانګړو امنیتي تدابیرو پرته یې په «ډاډمنه فضا» کې له ولسي خلکو سره لیدلي دي.
دا هغه ولسوالۍ دي چې په تېرو کلونو کې د داعش د حضور او فعالیت له امله د افغانستان او سیمې د امنیت لپاره ګواښ بلل کېدې.
د طالبانو غړو د لوړپوړو چارواکو دا ډول تګ راتګ د امنیت په ښه والي تعبیر کړی دی.
خو د نړیوالو سازمانونو د رپوټونوله مخې، د افغانستان د امنیت په اړه لا هم جدي اندېښنې شته. ملګرو ملتونو، لوېدیځو هېوادونو او څېړنیزو بنسټونو په وروستیو ارزونو کې ویلي، چې که څه هم د جګړې کچه راټیټه شوې، خو د داعش خراسان څانګه، القاعده او هدفمند بریدونه لا هم د اندېښنې وړ دي.
متقي تر دې وړاندې د ۱۴۰۳ کال په لړم کې هم په کابل ښار کې پر موټرسایکل ښکاره شوی و، چې هغه مهال هم دا هڅه د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د «امن ښودنې» د کمپاین برخه بلل کېده.
د ۱۴۰۳ کال په سلواغې میاشت کې د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي هم کابل ته د سفر پر مهال ددغه ښار یوه رستورانت ته د ماښام ډوډۍ لپاره تللی و. عراقچي د بشارالاسد د واکمنۍ په وروستیو ورځو کې سوریې ته هم تللی و او له هغه سره له لیدنې وروسته یې د دمشق په یوه رستورانت کې ډوډۍ خوړلې وه.
دا هڅې داسې مهال دي، چې په لیندۍ میاشت کې په کابل کې د اروپایي ټولنې شارژدافیره ورونیکا بوسکوویچ پوهار د وزلوبې نندارې ته په مرمۍ ضد واسکټ کې ورغلې وه.
نوموړې که څه هم د افغانستان د کلتوري میراث ستاینه کړې وه، خو د هغې مرمۍ ضد واسکټ دا پیغام ورکاوه چې بهرني ډیپلوماټان لا هم ځانونه په کابل کې، چې د افغانستان پلازمېنه ده، په بشپړه توګه خوندي نه ګڼي.
طالبان په خپلو څرګندونو کې په مکرر ډول پر دې ټینګار کوي، چې افغانستان له تېرو ۴۰ کلونو راهیسې د بې ساري امنیت شاهد دی.
په ورته وخت کې سره له دې، چې د طالبانو مشر د ټولبښنې اعلان کړی، ګڼ شمېر پخواني مامورین، د افغانستان پخواني امنیتي سرتېري او سیاستوال د طالبانو تر واک لاندې سیمو کې ځانونه خوندي نه ګڼي او ګڼ شمېر کسان افغانستان ته تر ستنېدو وروسته نیول شوي، شکنجه شوي او یا هم وژل شوي دي.