طالبانو په کابل کې څلور کوډګر نیولي دي

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له یادو ۶۲۴ کورنیو څخه ۱۹ کورنۍ د ورېښمو پله له لارې، ۱۵ کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې، ۵۶ کورنۍ د سپین بولدک له لارې او ۵۳۴ کورنۍ د تورخم له لارې افغانستان ته ستنې شوې.

په دې ورستیو کې په ګاونډیو هېوادونو کې د افغان کډوالو وضعیت خورا سخت شوی دی. په ایران او پاکستان کې د افغانانو پر وړاندې د جبري اېستنې لړۍ هم چټکه شوې ده.

تازه پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې له دغه هېواده د بې‌اسناده افغان کډوالو د ستنولو لړۍ لاهم دوام لري. د راپور له مخې؛ په دې لړ کې یوازې له خیبرپښتونخوا ۶۸۲زره او ۱۴۱ افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

یادې ادارې پر اېکس پاڼه کاږلي، چې د افغانستان د ښاري نفوس چټک پرمختګ د حکومت، پانګه‌والو او ټولنې لپاره د پام وړ فرصتونه وړاندې کوي. په راپور کې ویل شوي، چې ښاري پرمختګ کولای شي د اقتصادي ودې، کار، ټولنیزو زېربناوو او د ژوند د معیار لوړولو لپاره وکارول شي.

د ملګرو ملتونو دغه اداره ټينګار کوي، چې ښاري پلان باید داسې جوړ شي چې د ښاري ژوند ګټې یوازې ښارونو ته محدودې پاتې نه‌شي؛ بلکې د ټول هېواد وګړو ته ورسېږي.

نوموړې ادارې زیاته کړې، که په افغانستان کې د ښاري ودې د پلانونو او پروژو مدیریت په سمه توګه وشي؛ نو ښاري پراختیا به د ملي اقتصاد، کرنې، د سوداګرۍ ودې او د ټولنې د سوکالۍ لپاره ګټور اوسي.

نوموړي زیاته کړې، چې ایران ته له افغانستان نه ډېری افغانان د نیمروز له لارې په ناقانونه توګه ځي. د هغه په وینا؛ یوازې هغه کسان په قانوني توګه په ایران کې مېشتېدای شي، چې له ایراني وګړو سره یې واده کړی وي.

نوموي ټینګار کړی، د کار په بازار کې لومړیتوب به د ایران کاري ځواک لپاره وي. بامري د نړۍوالو سازمانونو د کمزوري فعالیت یادونه هم کړې او ټینګار یې کړی، چې د ناقانونه تګ راتګ لړۍ باید پای ته ورسېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې د ایران د بهرنیو چارو وزارت تر دې وړاندې ویلي و چې سږ کال به افغانانو ته ۲۰۰ کاري ویزې ورکړي. د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت په نومبر میاشت کې د ایران د سفیر په حواله لیکلي و، چې ایران تر اوسه له ۸۰۰۰ زیاتو افغان کارګرو ته کاري ویزې ورکړې دي.

هغه ویلي، اسټرالیا د طالبانو له‌خوا د ښځو او نجونو پر زده‌کړو او د بشري حقونو د دوامداره سرغړونو له امله پر طالب چارواکو بندیزونه لګولي دي؛ څو دوی مسوول وګرځوي، نه دا چې افغان ولس ته زیان ورسوي.

نوموړي پر اېکس پاڼه د اسټرالیا د نړۍوالو سیاستونو فکر ورکونکی او څېړنیز مرکز د ارزونې په حواله لیکلي، چې د اسټرالیا د بندیزونو نوې تګلاره «دوه‌لاری سیاست» څاري؛ له یوې خوا پر واکمنو فشار زیاتوي او له بلې خوا د عامو خلکو ساتنه کوي.

د صیقل په وینا؛ د دغې تګلارې اساسي موخه دا ده، چې د طالبانو مشران د خپلو کړنو مسوول وګرځول شي او افغان ولس د سیاسي پرېکړو قرباني نه‌شي.

نوموړي ټینګار کړی، چې دغه ډول بندیزونه کولای شي د بشري حقونو د سرغړونو پر وړاندې نړۍوال پیغام پیاوړی کړي؛ پرته له دې چې بشري مرستې او د ولس ورځنی ژوند زیانمن کړي.

دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې اسټرالیا پر یو شمېر طالب چارواکو مالي او سفري بندیزونه لګولي او ویلي یې دي چې دغه اقدام د ښځو، نجونو او نورو زیانمنو ډلو پر وړاندې د سیستماتیکو سرغړونو په غبرګون کې شوی دی.

نوموړي د بازار د تنظیم کاري ډلې په غونډه کې وویل، چې د چرګوړو دغه ۱۱ صادراتي جوپې رسمي روغتیايي تصدیق لري او که د هر ډول سرغړونې نښې ولیدل شي؛ نو د جوپې د وتلو اجازه به ورنه کړل شي.

نوموړي زیاته کړه، د دوغارون له لارې د څارویو او د هغوی د محصولاتو صادرات د ایران لپاره د پام وړ عاید ترلاسه کړي او د افغان سوداګرو له پراخ هرکلي سره هم مخ شوي دي. جمشیدي دغه راز په تایباد کې د هګیو او چرګانو د تولید وضعیت ته په اشارې وویل، دا مهال په سیمه کې د ۴۲زره چرګانو یو تولیدي واحد فعال دی، چې د ګاونډیو ولسوالیو پرتله یې د هګیو د بیو په کنټرول کې مهم رول لوبولی دی.

د هغه په وینا؛ د روان کال له پیله تر اوسه په دغه واحد کې تر زرو ټنو ډېرې هګۍ تولید شوې، چې شاوخوا ۳۰ سلنه د تایباد د بازار اړتیا پوره کوي. هغه وایي، د تېرو کلونو د سوداګریزو بهیرونو له مخې د دوغارون پوله افغانستان ته د ایران د چرګانو د صادراتو له مهمو لارو څخه یوه ده.