طالبانو په میدان وردګ کې د یوې مېرمنې په ګډون درې کسان په دُرو وهلي دي

نیوز ۱۸ټلوېزیوني شبکې د لوړپوړو امنيتي او ډېپلوماټيکو سرچينو په حواله راپور کې لیکلي، انقرې هغه مهال دغه پرېکړه وکړه چې طالبانو د پاکستان بنسټیزې امنيتي غوښتنې ونه منلې. د دغو لوریو ترمنځ د ترکیې، قطر او سعودي عربستان په منځګړتوب څو پړاوه خبرې اترې وشوې؛ خو بې له کومې څرګندې پايلې پای ته ورسېدې.

پر کابل واکمنو طالبانو د اسلام‌اباد له لوري وړاندې شوي شرطونه «نامشروع» وبلل او په ټينګه يې رد کړل او ټينګار يې وکړ، چې دغه ډول غوښتنې د يوې پراخې سولې د هوکړې بنسټ نه‌شي کېدای. په همدې لړ کې ترکي چارواکو په رسمي ډول اسلام‌اباد ته خبر ورکړی، چې طالبان د پاکستان محوري امنيتي غوښتنو منلو ته لېوالتيا نه‌لري او همدا موضوع بالاخره د انقرې د منځګړيتوب د هڅو د درولو لامل شوه.

د اوسني بن‌بست اصلي محور د هغو غوښتنو ټولګه ده، چې پاکستان یې له افغان طالبانو څخه لري؛ په دغه غوښتنو کې د تحريک طالبان پاکستان (TTP) د سخت‌دريځو غړو اسلام‌اباد ته سپارل، د ډيورنډ کرښې په اوږدو کې د پنځه کيلومتره حايل سيمې جوړول، د افغانستان پر ترانزيټي سوداګرۍ او د توکو پر لېږد رالېږد سخت کنټرول، پر کابل د اسلام‌اباد د امنيتي برلاسۍ په رسميت پېژندل او له پاکستان نه د افغان کډوالو بېړنۍ ستنېدنه شامله ده.

افغان طالبانو دغه ټولې غوښتنې په کلکه رد کړې او وايي، چې دغه ډول شرطونه د افغانستان ملي حاکميت او خپلواکۍ ته زيان رسوي. د ترکيې له لوري له منځګړيتوبه په شا کېدنه د دواړو ګاونډيو هېوادونو ترمنځ د کړکېچ د ژورتيا او پېچلتيا څرګنده نښه بلل کېږي؛ هغه کړکېچ سره له دې چې د حل لپاره یې بېلابېلې سيمه‌ييزې او څو اړخيزې هڅې شوې دي، خو لا هم بې له روښانه حل لارې یې پایله نه‌ده ورکړې او د تاوتريخوالي د کمېدو هيلې يې لا پسې تتې کړې دي.

د مېلک-زرنج سرحدي لاره د ایران د سیستان او بلوچستان او د افغانستان د نیمروز ولایت ترمنځ موقعیت لري. د مېلک پوله افغانستان ته د ايران د تېلو او نورو توکو د صادراتو يو له اصلي لارو څخه ده.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي په لړم میاشت کې د ایراني پلاوي سره د مېلک پولې ته لاړ. له هغې وروسته ایراني چارواکو له طالبانو سره د مېلک په پوله کې د دویمې ځمکنۍ لارې د جوړولو لپاره د یوې هوکړې خبر ورکړ.

نورالدین عزیزي د دغه نوې لارې جوړول د طالبانو د ادارې او ایران په ګټه اقدام وباله، چې د هغه په ​​وینا له دې سره به د سوداګرۍ حجم زیات شي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۵۱۷ د تورخم له لارې، ۴۷کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۲۱کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې او ۱۰کورنۍ د ورېښمو پله له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

پرون هم له ایران او پاکستان نه تر ۶۰۰ډېرې کورنې په جبري توګه افغانستان ته ستنې شوې وې.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرې لېندۍ میاشت کې له ایران، ترکیې او پاکستان نه ۲۴۱زره او ۷۸۰ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دغه وزارت له‌خوا په درېیو جلا خپرو شویو خبرپاڼو کې راغلي، چې له دې ډلې له ایران نه ۱۰۶زره او ۴۰۳ کډوال، له ترکیې ۱۶۸۸ او له پاکستان نه ۱۳۳زره او ۶۸۹ کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د ورکړل شویو معلوماتو له مخې؛ دغه صادرات د تېر کال د همدې مودې پرتله درې برابره زیاتوالی ښيي. صادر شويو طبي نباتاتو کې د زرشک لرګي، توره زیره، شنه زیره، شیرین‌بیان، ادرک، دارچین، اویشن او یو شمېر نور طبي بوټي شامل دي چې د هرات له لارې نړۍوالو بازارونو ته رسېدلي دي.

هرات کې د طالبانو ځایي اداره د کرنې او صادراتو سکتور پر ارزښت د ټینګار ترڅنګ ډاډ ورکوي، چې د طبي نباتاتو د کروندګرو، سوداګرو او صادرونکو د ملاتړ لپاره لازمې اسانتیاوې برابرې شوې دي. د طالب چارواکو په وینا؛ د صادراتو د بهیر د ښه‌والي، د کرنیزو محصولاتو د بازارموندنې او نړۍوالو بازارونو ته د لاسرسي د پراخولو په برخه کې عملي ګامونه هم اخیستل شوي دي.

د طالبانو ولایتي چارواکي وایي، چې د طبي نباتاتو د صادراتو زیاتوالی کولای شي د هرات د سیمه‌ییز اقتصاد په وده، د کاري فرصتونو په رامنځته کولو او د کروندګرو د عوایدو په لوړولو کې مهم رول ولوبوي.

د طالبانو د امر بالمعروف وزارت نن پنجشنبه په خپل اوونیز راپور کې د دغه کوډګرو د نیولو ادعا کړې ده. د طالبانو دغه وزارت تر دې پخوا هم په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې د کوډګرو د نیولو خبر ورکړی و.

د دغه وزارت له‌خوا په خپور شوي اوونیز راپور کې راغلي، چې تېره اونۍ یې د مېرمنو د حقونو اړوند ۳۰ قضیې هم حل کړې دي چې په‌کې د ظلم، جبري نکاح، مهر، میراث، ولور او طلاق اړوند قضیې شاملې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې واک ته د طالبانو رسېدو راهیسې دغه ډلې په خپله پر ښځو پراخ بندیزونه لګولي دي. ملګرو ملتونو هم د ښځو او نجونو د حقونو په برخه کې د طالبانو پر پراخې سرغړونې اندېښنه څرګنده کړې.