ایران انټرنشنل ته باوري سرچینو د یکشنبې په ورځ ویلي چې تمه کېږي امریکا «په راتلونکو څو اونیو کې» پر تهران احتمالي برید وکړي. د سرچینو په وینا، تېره اونۍ د امریکا ډېر وسایط منځني ختیځ ته لېږدول شوي او دا لړۍ لا هم روانه ده.
د سرچینو په وینا، اسراییل به یوازې د امریکا له اقدام وروسته او په دې شرط چې ایران پر اسراییل برید وکړي یا د برید څرګندې نښې ښکاره کړي، په دې عملیاتو کې برخه واخلي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څو ځله د ایران د وضعیت په اړه خبرداری ورکړی او د ایران له چارواکو یې غوښتنه کړې چې د مظاهرهچیانو پر ضد زور و نه کاروي.
رویټرز راپور ورکړی چې د ایران د پراخو حکومت ضد اعتراضونو په ترڅ کې اسراییل په لوړ حالت کې چمتوالی نیولی دی.
ایبيسي نیوز په خپل یوه تازه راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې واک ته د طالبانو له بېرته راګرځېدو څلور کاله وروسته، یوازې د جګړو بڼه بدله شوې او د هوايي بمباریو او ځانمرګو بریدونو پر ځای اوس د طالبانو فرمانونه د خلکو ژوند اغېزمنوي او قربانۍ ترې اخلي.
د راپور له مخې، که څه هم امنیت نور د افغانستان تر ټولو ستره ستونزه نه بلل کېږي، خو خلک له داسې بشري ناورین سره مخ دي چې د نړۍ له تر ټولو ناوړه ناورینونو شمېرل کېږي.
ایبيسي نیوز زیاتوي، دا وضعیت د بېلابېلو افتونو تر څنګ د طالبانو د سختو فرمانونو له امله لا پسې خراب او ژور شوی دی.
د دې امریکایي رسنۍ په وینا، د افغانستان ډېری وګړي لا هم د طالبانو د بندیزونو او محدودیتونو تر سخت فشار لاندې ژوند کوي. په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو حقونه په «ناوریني ډول» محدود شوي او هغوی له زدهکړو، کار او ټولنیز ژوند څخه محرومې شوې دي.
راپور وایي، د افغانستان له نیمایي زیات نفوس په بشري مرستو متکي دی، خو له ۲۰۲۱کال راهیسې د مرستندویانو مالي ملاتړ په شدیده توګه را کم شوی دی. د ایبيسي نیوز په باور، دا کموالی د نړیوالو سیالیو، نورو نړیوالو بحرانونو او له طالبانو سره د لوېدیځ د نه لېوالتیا پایله ده.
په راپور کې همداراز راغلي، چې روان کال د امریکا د نړیوالې پراختیا ادارې (یو اېس اېډ) نږدې بشپړ تړل کېدو، په افغانستان کې وضعیت لا پسې خراب کړی دی. له دې امله تر ۴۰۰ډېر روغتیایي مرکزونه تړل شوي او سلګونه زره افغانان له کافي خوړو او روغتیایي پاملرنې بېبرخې شوي دي.
ایبيسي نیوز د ډاکترانو له قوله لیکلي، چې ماشومان د داسې ناروغیو له امله مري چې په بشپړه توګه د مخنیوي وړ دي. د راپور له مخې، دا تریخ حقیقت د کابل د اندرا ګاندي د ماشومانو په روغتون کې د خوارځواکۍ په څانګه کې په ښکاره ډول لیدل کېږي.
په ننګرهار کې د طالبانو د عامې روغتیا ریاست سرچینو افغانستان انټرنشنل ته یو نوملړ سپارلی، چې له مخې یې د یاد ریاست رییس امین الله شریف په اړوندو ادارو کې ۳۲ تنه خپلوان او د خپلې ولسوالۍ کسان ګومارلي دي. په دغو ګومارنو کې د ولسوالیو مدیران او د دولتي روغتونونو امرین شامل دي.
په ننګرهار کې د طالبانو د عامې روغتیا ریاست سرچینو نن یکشنبه ، د مرغومي پر ۲۱مه وویل، چې د یاد ریاست رییس امین الله شریف د ولسوالیو له امرینو نیولې د روغتونونو تر رییسانو پورې د یوې ولسوالۍ خلک او خپل نژدې خپلوان ټاکلي دي.
د خپلوانو له ډلې په ګومارنو کې ذبیح الله رووفي خوګیاڼی د نښتر روغتون رییس، خالد شیرزاد د ننګرهار انتاني روغتون رییس، محمد سعید شیرزاد د ننګرهار ملاریا مجادلې امر، احسان الله شیرزاد د ننګرهار ریاست عمومي مدیر، قدرت الله خوګياڼی د بررسۍ او قوانينو عمومي مدیر، ظهورالله خوګیاڼی د حوزوي روغتون اداري معاون، میرویس شاهین خوګياڼی د کنسر روغتون امر شامل دي.
د سرچینو د معلوماتو له مخې، نوموړي د ننګرهار ولایت د ټولو ولسوالیو د روغتیا امرین له خبلې ولسوالۍ ټاکلي دي.
د ننګرهار د عامې روغتیا ریاست ځینو مسوولینو وویل، چې ګومارل شوي کسان کاري وړتیا او تجربه نه لري او روغتیايي سیسټم یې له فلج کېدو سره مخ کړی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې د ملا هبت الله د فرمانونو او حکمونو د تعقیب او نظارت ریاست څه موده وړاندې د طالبانو ټولو ملکي او نظامي ادارو ته لارښوونه کړې وه، چې د دې ډلې د مشر له فرمان څخه اطاعت وکړي، چې وايي، « د خپلوۍ او انډيوالۍ پر بنسټ دې په ادارو کې څوک نه ګوماري».
په دغه مکتوب کې، چې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته هم رسېدلی و، ویل شوی وو، چې «د خپلوۍ له مخې د اشخاصو ګومارل د الله د نارضایتۍ او عذاب سبب کیږي».
د افغانستان لپاره ځانګړي اماني صندوق اعلان کړی چې سویډن شاوخوا ۶،۵ میلیونه ډالر له افغانستان سره مرسته کړې. د یاد صندوق په وینا، دغه مرسته به د بنسټیزو خدماتو د پراختیا، د اقتصادي او اقلیمي مقاومت د پیاوړتیا او د زیانمنو شویو او بېځایه شویو ټولنو د ملاتړ په برخه کې ولګول شي.
د افغانستان لپاره ځانګړي اماني صندوق نن د یکشنبې په ورځ د سویډن له دې مرستې مننه کړې او ویلي یې دي چې دا مرسته به د اړمنو خلکو پر ژوند مثبت اغېز ولري.
دا مرسته په داسې حال کې کېږي چې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د نړیوالو مرستو د کمېدو له امله د ۲۰۲۶ کال لپاره د خپلې بودجي غوښتنه راکمه کړې ده.
اوچا ویلي، چې د راتلونکي کال لپاره یې د بودجې غوښتنه ۳۳میلیارده ډالرو ته راټیټه کړې ده.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر وړاندیز شوې بودجه په ۲۰۲۵کال کې شاوخوا ۴۷میلیارده ډالر وه، خو د نړیوالو بسپنهورکوونکو د ملاتړ د کمښت له امله دا اندازه راټیټه شوې ده.
بشري بنسټونه ټینګار کوي چې افغانستان لا هم پراخو بشري مرستو ته اړ دی او د نړیوالو مرستو دوام د میلیونونو خلکو د ژوند د ژغورلو لپاره حیاتي ارزښت لري.
په خوست کې ځینو افغان خبریالانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې طالبانو ددغه ولایت په دیني مدرسو کې پر انځور او ویډیو اخېستو باندې بندیز لګولی دی. دوی زیاتوي، چې دوه ورځې وړاندې د خوست د جهادي مدرسې په کلنۍ دستاربندي کې خبریالانو ته د کمرو د وړلو اجازه نه ده ورکړل شوې.
په خوست کې د ځايي رسنیو مسوولینو او خبریالانو نن یکشنبه، د مرغومي پر ۲۱مه وویل، چې ددغه ولایت امربالمعرف ریاست له ځايي رسنیو غوښتي، چې له دې وروسته له کمرو پرته د مدرسو په غونډو کې ګډون وکړي.
یو ځايي خبریال وویل:«طالبانو راته ویلي، چې د دوی د چارواکو د غونډې انځورونه او ویډیوګانې به نه اخلئ».
دوی همدراز زیاتوي، چې یوازې د طالبانو اړوند رسنیو د انځور او ویډیو اخیستلو اجازه درلوده.
له دې وړاندې په خوست کې د محلي رسنیو خبریالانو ته د طالبانو د والي ویاند او امنیه قوماندانۍ ویلي و، چې د امربالمعروف ریاست د امر پر اساس له دې وروسته خپلې ویډیوګانې او د ساکښو انځورونه نه ور کوي.
خوست ۲۴ ولایت دی، چې د ساکښو انځورونو پر خپرېدا پکې بندیز په رسمي ډول پلی کېږي.
طالبان دا بندیز د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر قانون د ۱۷مې مادې پر بنسټ پلی کوي.
د ۱۴۰۳ کال په زمري میاشت کې د یاد بندیز د پلي کېدو د لړۍ له پیل راهیسې، تر دې دمه پر خوست سربېره په ۲۴ نورو ولایتونو پکتیا، کندهار، تخار، بادغیس، هلمند، ننګرهار، نورستان، فراه، نیمروز، بدخشان، بغلان، جوزجان، زابل، پروان، کندز، بامیان، دایکندي، فاریاب، پنجشیر، لغمان، سرپل، بلخ او هرات کې هم یاد بندیز په رسمي ډول اعلان او پلي شوی دی.
په دوحه کې د طالبانو سفیر سهیل شاهین له اندونیزیایي دیني او اقتصادي استازو سره په لیدنه کې ټینګار کړی چې افغانستان د بهرنیو پانګوالو لپاره د پانګونې پراخ فرصتونه لري. اندونیزیایي پانګوالو ویلي چې په نږدې راتلونکي کې به په افغانستان کې د پانګونې شته فرصتونه له نږدې وګوري.
په قطر کې د طالبانو سفارت وايي، په دې ناسته کې، چې د اندونیزیا د علماوو مجلس د بهرنیو اړیکو او نړیوالې همکارۍ د چارو مرستیال مشر علي حسن بحر او یو شمېر اندونیزیایي پانګوالو پکې ګډون درلود، د دواړو لوریو ترمنځ پر اقتصادي اړیکو، سوداګرۍ او ګډو همکاریو خبرې اترې شوې دي.
د یاد وزارت په وینا، اندونیزیایي پانګوالو وویل چې غواړي په نږدې وخت کې افغانستان ته سفر وکړي او هلته د معادنو، کرنې، سیاحت او نورو اقتصادي برخو د پانګونې فرصتونه له نږدې وڅېړي.
د طالبانو د سفارت له قوله، دغو اندونیزیایي پانګوالو ویلي چې افغانستان د طبیعي سرچینو او کرنیزو ظرفیتونو له پلوه د پام وړ امکانات لري او کولی شي د دواړو هېوادونو لپاره ګټور تمام شي.
طالبانو په دې وروستیو کې د کانونو د استخراج برخې ته پاملرنه ډېره کړې او دې چارې په تخار او بدخشان ولایتونو کې د ولسي خلکو غبرګونونه هم پارولي دي.