د ایران بهرنیو چارو وزیر: غني شوي یورانیم به له ایران څخه ونه وځي

د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي ویلي، چې د یورانیمو د غني کولو کچه د هېواد له اړتیاوو سره تړاو لري او ټینګار یې کړی چې غني شوی یورانیم به له ایران څخه ونه ایستل شي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي ویلي، چې د یورانیمو د غني کولو کچه د هېواد له اړتیاوو سره تړاو لري او ټینګار یې کړی چې غني شوی یورانیم به له ایران څخه ونه ایستل شي.
عراقچي دا څرګندونې د الجزیرې ټلوېزیوني شبکې سره په یوه مرکه کې کړې دي. هغه وویل چې د ایران اټومي قضیه یوازې د خبرو اترو له لارې حل کېدای شي او زیاته یې کړه چې واشنګټن وروسته له هغې بېرته مذاکراتو ته راوګرځېد، چې تر دې وړاندې یې د پوځي بریدونو له لارې پر ایران د فشار هڅه کړې وه.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر په خپلو خبرو کې وویل: «غني کول زموږ مسلم حق دی او باید دوام ولري.»
د هغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې د ایران اټومي پروګرام لا هم د لوېدیځو هېوادونو او نړیوالې ټولنې د جدي اندېښنې موضوع پاتې ده او د تهران او واشنګټن ترمنځ د خبرو اترو د بیا پیل احتمال په اړه بېلابېلې اټکلونه کېږي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو ادارې ویلي، چې د سوډان په شمالي کردفان ایالت کې پر یوه مرستندویه کاروان د ډرون برید له امله لږ تر لږه یو کس وژل شوی او څو نور ټپیان دي. دا برید داسې مهال شوی، چې کاروان د خوړو نړیوال پروګرام لپاره د مرستو لېږد کاوه.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږې کوونکې، ډینس براون ویلي چې د جمعې په ورځ د الابیض ښار له لیدنې وروسته د برید له پایلو سره مخ شوې ده. هغې ویلي، سوځېدلي مرستندویه موټر یې لیدلي او دا پېښه یې «ډېره د اندېښنې وړ» بللې ده.
براون ټینګار کړی چې باید د بشري مرستو کارکوونکي، شتمنۍ او اکمالات خوندي وساتل شي او هېڅ لوری حق نه لري، چې پر مرستندویه ماموریتونو برید وکړي.
دغه کاروان د شمالي کردفان مرکز الابیض ښار ته روان و؛ هغه ښار چې د سوډاني پوځ تر کنټرول لاندې دی، خو له تېر یوه کال راهیسې د چټک ملاتړ ځواکونو (RSF) له خوا کلابند شوی دی.

د امریکا د ورجینیا ایالت یوه قاضي د مهمو قانوني اصولو له پامه غورځولو سره، هغه افغانه نجلۍ امریکایي سمندري سرتیري ته سپارلې چې د جګړې له امله یتیمه او بې سر پرسته شوې وه.
د اسوشیټېډ پرېس په راپور کې راغلي،یاد قاضي ویلي چې د ماشوم وضعیت «بیړنی» وه او له همدې امله یې دغه پرېکړه په بیړه کړې ده. خو د امریکا حکومت ټینګار کړی چې دغه قاضي د دې نجلۍ د سپارلو قانوني صلاحیت نه درلود او دا اقدام د قانون خلاف ترسره شوی دی.
د راپور له مخې، د فلوانا ټولنې د سرکټ محکمې قاضي ریچارډ مور دا پرېکړه هغه مهال کړې چې ماشومه لا هم په افغانستان کې وه. قاضي ویلي چې هغه فکر کاوه د ماشوم وضعیت بیړنی دی، ځکه جګړه کې ټپي شوې وه او نه یې کورنۍ لرله، نه هم کوم هېواد د هغې د سرپرستۍ ادعا کوله.
خو د امریکا فدرالي حکومت دا څرګندونې رد کړې دي. د عدلیې وزارت یوې وکیلې، کاترین محکمې ته ویلي هغه معلومات چې قاضي پرې خپله پرېکړه کړې، سم نه وو. د نوموړې په وینا، افغان حکومت د ماشومې د کورنۍ لټون ته دوام ورکړی و او وروسته یې هغه له خپلو خپلوانو سره یوځای کړه.
د اسنادو له مخې، د امریکا حکومت لا له وړاندې پرېکړه کړې وه چې د ماشومې سرپرستي باید خپلو خپلوانو ته وسپارل شي، خو قاضي وروسته له دې پرېکړې د ماشومې د سرپرستۍ سپارلو حکم صادر کړ، چې دا د هغه له قانوني واک څخه بهر اقدام دی.
دغه قضیه په امریکا او نړیواله کچه له سختو نیوکو سره مخ شوې ده.
تازه خپاره شوي اسناد ښيي چې د قانوني او اداري ګډوډۍ له امله دا غیرقانوني کړنه ممکنه شوې ده. د امریکا عدلیې وزارت ویلي چې دا پېښه د ماشوم تښتونې په څېر تعبیرېدلی شي او د امریکا نړیوال اعتبار ته زیان رسوي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، د روسیې او اوکراین ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو لپاره «ډېرې ښې خبرې» روانې دي او ښایي د دې خبرو په پایله کې «ځیني پرمختګونه» هم وشي.
ټرمپ له جزیاتو پرته وویل: «نن ډيرې ښې خبرې وشوې، چې د روسیې-اوکراین پورې اړه لري. کېدای شي څه پېښ شي.»
د راپورونو له مخې، د امریکا او اوکراین د مذاکرهکوونکو ترمنځ د مارچ میاشتې لپاره د سولې یو لوی هدف ټاکل شوی، چې روسیه او اوکراین پرې سلا شي. خو سرچینې وايي، د ځمکو پر سر د موافقې نه شتون دا مهال د مهالویش د بشپړولو مخه نیسي. د خبرو پر مهال د ممکنه ریفرنډم او د می میاشتې د ټاکنو امکانات هم بحث شوي دي.
د ټرمپ ځانګړي استازي، سټیف وټکاف، ویلي، د امریکا، اوکراین او روسیې پلاویو په ګډه د ۳۱۴ بندیانو تبادلې موافقه کړې ده.

په ملګرو ملتونو کې د امریکا استازي مایک والټز ویلي، متحده ایالات به په راتلونکو څو اوونیو کې د ملګرو ملتونو د عادي بودیجې او سولهییزو ماموریتونو پاتې پیسې ورکړي. هغه ټینګار کړی چې دا تادیه د پورونو د کمولو او د سازمان د اصلاحاتو د ملاتړ یوه مهمه نښه ده.
والټز ویلي: «تاسې به ډېر ژر زموږ د کلني سهم یوه مهمه برخه وګورئ. دا یوازې د پورونو لومړنی قسط دی، خو یوه څرګنده نښه ده چې موږ د ملګرو ملتونو د اصلاحاتو ملاتړ کوو.»
هغه زیاته کړې چې امریکا غواړي ملګري ملتونه اغیزمن، تمرکزي او بېځایه څانګې کمې کړي او پر هغو برخو تمرکز وکړي چې د سولې، امنیت او بشري حقونو ساتنه یې تضمینوي.
د ملګرو ملتونو چارواکي وایي، د عادي بودیجې ۹۵ فیصده پور پر امریکا لري، او د سولهییزو ماموریتونو لپاره شاوخوا ۲.۴ میلیارد ډالر پاتې دي.

سپینې ماڼۍ ویلي، چې ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ د یوه نوي اجراییوي فرمان په لاسلیک کولو سره د ایران پروړاندې «ملي بېړنی حالت» تمدید کړ او ورسره جوخت یې د هغو هېوادو پر وړاندې د تعرفې لګولو نوی میکانیزم رامنځته کړ، چې له ایران سره راکړه ورکړه لري.
سپینې ماڼۍ ویلي، چې ولسمشر ټرمپ د یوه تازه اجرایيوي فرمان په لاسلیکولو سره د ایران پر وړاندې «ملي بېړنی حالت» تمدید کړی دی. په یاد فرمان کې ټینګار شوی، چې د ایران د حکومت سیاستونه د امریکا د ملي امنیت او اقتصاد پر وړاندې یو «غېرمعمول او فوقالعاده ګواښ» دی چې سرچینه یې په بشپړ ډول له امریکا څخه بهر ده.
د یاد فرمان تر ټولو مهمه برخه دا ده، چې واشنګټن ته واک ورکوي ترڅو د هغو هېوادونو پر وارداتو اضافي تعرفې ولګوي، چې په مستقیم یا غېرمستقیم ډول له ایران څخه توکي یا خدمتونه اخلي.
د امریکا دا اقدام د ایران د اقتصادي سرچینو د وچولو او د هغوی د سوداګریزو شبکو د پاشلو په موخه شوی دی.
سپینې مانۍ ایران د نړۍ په کچه د «ترهګرۍ تر ټولو لوی دولتي ملاتړی» بللی او پر تهران یې د اټومي وړتیاوو، بالسټیک توغندیو د پروګرام پراختیا، په منځني ختیځ کې د نیابتي ډلو له لارې د بېثباتۍ رامنځته کولو، د کورنیو اعتراضونو خونړۍ ځپنې، د ایران د سرچینو ناسم مدیریت او د خلکو د معیشت پر ځای پر پوځي پروګرامونو لګښت تورونه پورې کړې دي.
