عبدالحکیم شرعي د غصب ځمکو د اختصاصي محکمې احکام نه مني

د دغه ټولنې لخوا په خپره شوې خبر پاڼه کې چې نن یکشنبه د سلواغې ۱۹مه خپره شوې ده راغلي، چې په لومړي پړاو کې به درې تنه ناروغان د ازمایښتي بهیر په توګه هند ته واستول شي.

د دغې ټولنې مشرشهاب الدین دلاور وایي،افغاني سره میاشت په کور دننه هم له ۱۱ پرمختللو او مجهزو روغتونونو سره د سوري زړه ناروغانو د درملنې قراردادونه لري.

نوموړي زیاته کړې، چې په کابل کې د زړه د یوه معیاري روغتون د جوړولو چارې تر ډېره بشپړې شوې او ټاکل شوې چې په نږدې راتلونکي کې پرانیستل شي.

د افغاني سرې میاشتې د څرګندونو له مخې، پاتې ۱۲ تنه ناروغان به هم په بېلابېلو پړاوونو کې د معیاري درملنې لپاره هند ته واستول شي.

په پاکستان کې د یونسیار استازې، فیلیپا کینډلر، دا څرګندونې د لاهور په ښار کې د «اسما جهانګیر» کنفرانس پر مهال وکړې. نوموړې د «بنسټیزو حقونو له زوال او د پولې هاخوا د مقاومت» تر سرلیک لاندې وینا کې، د افغان کډوالو او پناه‌غوښتونکو پر وضعیت خبرې وکړې.

د یونسیار د معلوماتو له مخې، فیلیپا ټینګار وکړ چې افغان کډوال په پاکستان کې له حقوقي، ټولنیزو او امنیتي ستونزو سره مخ دي او اړتیا ده چې د هغوی د خوندیتوب، قانوني ملاتړ او انساني وقار د تأمین لپاره جدي او عملي ګامونه واخیستل شي.

هغې زیاته کړه، چې یونسیار د خپلو شریکانو په همکارۍ هڅه کوي، څو د افغان کډوالو او پناه‌غوښتونکو غږ نړیوالو ته ورسوي او د هغوی د حقونو د خوندي کېدو لپاره ملاتړ پیاوړی کړي.

په پاکستان کې د افغان کډوالو پر وړاندې اقدامات سخت شوي، په ټولو ښارونو کې پولیس د افغانانو د نیولو لپاره عملیات چټک کړي، افغانان نیول کیږي او جبري افغانستان ته ستانه کړل کیږي. په پلازمینه اسلام اباد کې بیا داسې راپورونو نه هم ترلاسه شوي چې پولیسو د هغه کورونو دروازې ماتې کړي چې شک کېده چې افغانان به پکې میشت وي.

راپورونه وایي چې په جبري ستنو وشویو افغانانو کې هغه کسان هم شامل دي چې په افغانستان کې ژوند له ګواښ سره مخ دی.

اوچا په خپله تازه خبرپاڼه کې ویلي، چې بشري مرستندویان پلان لري په ۲۰۲۶ کال کې نږدې ۸۸۱ زره زیانمنو کسانو ته د بیړنۍ سرپناه او غیرخوراکي توکو مرستې ورسوي، خو د دې لپاره شاوخوا ۱۶۰،۳ میلیونه امریکايي ډالرو ته اړتیا ده.

د خبرپاڼې له مخې، په افغانستان کې روانه څو اړخیزه بشري کړکېچ، چې د طبیعي افتونو، اقتصادي فشارونو، ټولنیزو نابرابریو او سیاسي عواملو له امله لا ژور شوی، د خلکو زیانمن‌والی زیات کړی او د سرپناه اړتیا یې لوړه کړې ده.

اوچا ټینګار کړی چې ښځېبې سرپرسته کورنۍ، بې‌ځایه شوي او ستانه شوي کډوال تر ټولو ډېر له ګواښ سره مخ دي.

اوچا زیاته کړې، چې یوازې په ۲۰۲۵ کال کې له سېلابونو او سختو بارانونو څخه تر ۱۵ زرو ډېر کسان اغېزمن شوي، چې ۹۰ سلنه یې لا هم په خېمو یا زیانمنو کورونو کې ژوند کوي. همداراز، تر څلورو میلیونو ډېر کسان هېواد ته راستانه شوي، چې نږدې څلورمه برخه یې لا هم سرپناه خپله تر ټولو ستره اړتیا بولي.

د ملګرو ملتونو د ارزونو له مخې، سره له دې چې په وروستیو دوو کلونو کې غیررسمي مېشت‌ځایونه کم شوي، خو لا هم شاوخوا ۳۹۰ زره کورنۍ په نږدې ۹۰۰ غیررسمي مېشت‌ځایونو کې اوسیږي.

اوچا خبرداری ورکړی، که لازمې مالي سرچینې برابرې نه شي، سلګونه زره افغانان به په راتلونکي ژمي کې له جدي بشري ګواښونو سره مخ شي.

د یوناما د معلوماتو له مخې، دغه اسناد د ۲۰۲۵ کال څخه د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ تر میاشتې پورې د دې ادارې په اسنادي ارشیف کې ځای پر ځای شوي.

دغه راپورونه د ۲۰۲۵ کال په بېلابېلو پړاوونو کې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت ارزوي او د ملکي وګړو تلفات، پر رسنیو لګول شوي محدودیتونه، د مخابراتي اړیکو پرې کېدل او د دغو پرېکړو پر افغانانو اغېزې تر بحث لاندې نیسي.

په دغو اسنادو کې هغه راپورونه هم شامل دي چې په افغانستان کې د ملکي وګړو تلفات او په دغه هېواد کې د بشري حقونو د وضعیت تازه معلومات تر سرلیکونو لاندې چمتو شوي دي. دا راپورونه د یوناما د بشري حقونو د څانګې له لوري د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د پرېکړه‌لیک له مخې برابر شوي دي.

همدارنګه، د ملګرو ملتونو د سرمنشي راپورونه د افغانستان د وضعیت او پر نړیوالې سولې او امنیت د هغې د اغېزو په اړه، د امنیت شورا ته د ځانګړي استازي د معلوماتي ناستو اسناد، او د بشري حقونو نړیوالې ورځې او د معلولیت لرونکو کسانو د نړیوالې ورځې په مناسبت خپرې شوې اعلامیې هم په دې ټولګه کې ځای لري.

د دغو اسنادو له ډلې، یو راپور د طالبانو له لوري د مخابراتي اړیکو د بندېدو پر مهال د افغانانو د تجربو او پر ورځني ژوند د دې پرېکړو د اغېزو ارزونه کوي، چې د هېواد له بېلابېلو سیمو د لسګونو وګړو د مرکو پر بنسټ چمتو شوی دی.

یوناما ویلي،دغو اسنادو ته د عامه لاسرسي موخه د روڼتیا زیاتول، معلوماتو ته د خلکو لاسرسی اسانه کول او په افغانستان کې د بشري حقونو او د خلکو د ژوند د شرایطو په اړه د عامه پوهاوي لوړول دي.

یوناما د خپل کتابتون د کاروونکو لپاره د لټون او فلټر کولو امکانات وړاندې کړي دي.

د لټون لپاره باید موضوع ورکړل، او د هغه کال مشخص شي.

د دې امکاناتو په کارولو سره، کاروونکي کولی شي په چټکۍ سره هغه اسناد پیدا کړي چې غواړي او د اړتیا پر اساس یې مطالعه یا ډاونلوډ کړي.

ډبلیو ایف پيپه ایکس د کندهار د لرو پرتو سیمو له ډلې د الیداد کلي یادونه کړې، چېرته چې د ځاځي په ګډون ګڼې کورنۍ د دې ادارې له مرستو برخمنې شوې دي. د ادارې په وینا، دا مرستې د ډېرو کورنیو لپاره د ژوندي پاتې کېدو یوازینۍ هیله ده.

د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام د شمېرو له مخې، دا مهال په افغانستان کې شاوخوا ۱۷ اعشاریه ۴ میلیونه کسان له جدي خوراکي ناامنۍ سره مخ دي او بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا لري.

ډبلیو ایف پي ټینګار کړی، چې د نړیوالو شریکانو په همکارۍ به خپلو مرستو ته دوام ورکړي، څو هغو ټولنو ته رسیدګي وشي چې تر ټولو ډېره اړتیا لري.