ایراني چارواکی: طالبان ان یو څاڅکی اوبه هم د ایران پر لور نه پرېږدي
د ايران پارلمان د اوبو، طبيعي زېرمو او کرنې د کمېسيون يو غړی اردقلي ابراهیمي وایي، طالبانو له ایران سره د اوبو په برخه کې لا تراوسه خپل تعامل نه دی عملي کړی. د نوموړي په خبره، طالبان د هلمند له سیند څخه یو څاڅکی اوبه هم د ایران پر لور نه پرېږدي.
هغه له اېراف خبري اژانس سره مرکه کې ویلي: «وچکالي هم خپل حد او اندازه لري؛ هغه اوبه چې په لوړو سيمو کې شته او ان وروستی بند چې د پولې ترڅنګ په صفري کرښه کې جوړ شوی، د دې لامل شوی چې ټولې اوبه او روانې سېلابي اوبه واړول شي؛ يعنې ان يو څاڅکی اوبه هم د ايران پر لور نه پرېږدي».
نوموړي د هلمند له سيند څخه د ايران د شاوخوا ۸۲۰ ميليونه مکعب مترو قانوني حق پر ټينګار سره د اوبو په ډيپلوماسۍ کې د اړوندو ادارو د جدي تعقيب غوښتنه وکړه.
نوموړي د ايران د چاپېريال ساتنې ادارې د مشرې شینا انصاری د هغو څرګندونو په اړه چې له طالبانو سره يې د حقابې پر سر د خبرو يادونه کړې وه، وويل: «دا موضوع د نړۍوال هامون تالاب پورې تړاو لري؛ هغه تالاب چې د سيمې له مهمو طبيعي زیستچاپېريالونو څخه ګڼل کېږي او د ايران او افغانستان پر ګډه پوله پروت دی». هغه زیاته کړې، له همدې امله د اوبو په ډيپلوماسۍ کې بايد جدي هڅې وشي او ادارې لکه د چاپېريال ساتنې سازمان، د برېښنا او اوبو وزارت او د بهرنيو چارو وزارت بايد په کلکه خپل حق وغواړي.
د ایران د پارلمان دې غړي د طالب چارواکو د وچکالۍ د ادعاوو په ځواب کې وويل: «افغاني لوری معمولاً وخت ټاکي او وايي چې غواړو شرايط وڅېړو، خو حقيقت دا دی چې موضوع روښانه ده. وګورئ، په کجکي بند او کمالخان بند کې په عملي ډول ټولې اوبه زېرمه او مهار شوې دي».
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې دمخه څو څو ځله ایراني چارواکو ویلي چې د هلمند سیند د حقابې په تړاو یې له طالبانو سر خبرې اترې کړې دي او همداراز د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي هم منلې، چې د اوبو د ډېروالي په صورت کې له ایران سره په دې برخه کې همکاري کولای شي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
