مسعود اندرابي: طالب جنګیالي د پردیو په جګړه کې د سون‌توکو په څېر سوځول کېږي

د راپور له‌مخې، د دوبۍ دولتي مطبوعاتي دفتر اعلان کړی، چې د دوبۍ نړۍوال هوايي ډګر (DXB) یوه سالون «جزيي زیانمن شوی» او په چټکۍ سره کنټرول شوی دی. له دې سره، سرچینو دغه اژانس ته ویلي، چې د دغه هوايي ډګر یو ترمینل چې د نړۍ له ترټولو بوختو هوايي مرکزونو شمېرل کېږي، د ایران د شپني برید پر مهال زیانمن شوی دی. ځايي چارواکو دا پېښه یوازې د یوې «حادثې» په توګه یاده کړې ده.

یادو شویو سرچینو همداراز رویټرز ته ویلي، چې د ابوظبي نړۍوال هوايي ډګر هم په نښه شوی، خو لا څرګنده نه‌ده چې زیانونه د توغندي د مستقیم لګېدو له امله او که د توغندیو له شنډولو وروسته د هغو د پاتې شونو د راغورځېدو له امله دي. د دوبۍ او ابوظبي د هوايي ډګرونو شرکتونو د رویټرز پوښتنو ته ځواب نه‌دی ورکړی.

د دې راپور پر بنسټ، ایراني توغندي د ابوظبي، دوبۍ او دوحې چې د ختیځ او لوېدیځ ترمنځ درې مهمې هوايي لارې دي، پر لور توغول شوي دي. دا بریدونه وروسته له هغه وشول، چې امریکا او اسراییل پر ایران برید وکړ او تهران په غبرګون کې توغندي وتوغول.

رویټرز همداراز لیکلي، چې په منځني ختیځ کې هوايي شرکتونو خپلې الوتنې ځنډولې دي. د دوبۍ هوايي ډګرونو په «نړۍوال هوايي ډګر» او «ال مکتوم» کې ټولې الوتنې درولي او له مساپرو یې غوښتي، چې له سفر کولو ډډه وکړي.

امارات او فلای دوبۍ شرکتونو خپل فعالیتونه بند کړي او الاتحاد شرکت هم له ابوظبي څخه ټولې وتونکې الوتنې د یکشنبې تر سهار پورې لغو کړې دي. د الوتنو د تعقیب نقشې ښيي، چې د سیمې لویه برخه هوايي حریم نږدې خالي شوی دی.

په خبرپاڼه کې طالبانو اعا کړې: «د پاکستاني لوري یو شمېر پوځي پوستې تر ولکې لاندې راغلي، ځینو ته اور اچول شوی او همدارنګه ژوندي پاتې پاکستاني پوځیانو ته د تسلیمېدو خبرداری هم ورکړل شوی دی».

پرهمدغه مهال طالبانو اعا کړې، چې پر ډیورنډ کرښه اغزن تار یې پرې کړی او د پاکستان خاورې ته داخل شوي او همدارنګه د لویو وسلو په بریدونو کې یې د پاکستان د کمیسارۍ په ګډون د ځینو پاکستاني پوستو د ویجاړولو ادعا هم کړې ده.

طالبانو د یادې نښتې په اړه دواړو لوریو ته د اوښتې مرګ‌ژوبلي په تړاو څه نه دي ویلي.

نوموړی وايي، د ایران «رژیم» فرصت درلود، خو له معاملې یې ډډه وکړه او په وینا یې: «اوس د خپلو کړنو پایلې ګالي».

د پيټ هېګېسټ په خبره، ایران له نږدې پنځوسو کلونو راهیسې امریکایان په نښه او وژلي او په باور یې، دغه هېواد د خپلې «افراطي» موخې لپاره د نړۍ د تر ټولو ځواکمنو وسلو د ترلاسه کولو هڅه کړې ده. هغه زیاتوي: «تېره شپه، د نورو پخوانیو ولسمشرانو پر خلاف، ولسمشر ټرمپ د دې سرطان پر درملنه پیل وکړ».

د امریکا د جګړې وزیر همداراز خبرداری ورکړی، چې واشنګټن به د ایران هغه ځواکمن توغندي ونه‌‌زغمي چې امریکایان په نښه کوي او وايي: «هغه توغندي به د ایران د توغندیو د تولید له مرکزونو سره یوځای ویجاړ شي. د ایران سمندري ځواک به له‌منځه یوړل شي. او لکه څنګه چې ولسمشر ټرمپ په خپل ټول ژوند کې ویلي، ایران به هېڅکله اټومي وسلې ته لاسرسی ونه‌لري».

ظریفې غفاري په اوسني وخت کې د افغانانو پر یووالي له ټينګار سربېره ویلي: «موږ باید پلان جوړ کړو او داسې پیاوړي او ستراتیژیک ګامونه پورته کړو. چې زموږ راتلونکې وټاکي؛ کټ مټ لکه څنګه چې په ایران او ونزوېلا کې پېښ شول».

هغې ویلي، که د ایران د مذهبي مشر علي خامنه‌يي د وژنې خبر کره وي نو دا په سیمه کې د یوې نوې دورې پیل کېدای شي او په وینا یې: «دا به د طالبانو په ګډون په هر ځای کې د استبدادي او غېرانساني رژیمونو لپاره یو جدي خبرداری وي».

غفاري زیاته کړې: «ښایي دا کار ستونزمن ښکاره شي، خو ناشونی نه‌دی. دغه چاره اوس د میلیونونو ایرانیانو لپاره برابره شوې او تېره میاشت د ونزوېلا خلکو لپاره هم وشوه، نو زموږ لپاره هم کېدای شي».

علي احمد جلالي د شنبې په ورځ (د کب ۹مه) د افغانستان انټرنشنل په «دیدګاه» خپرونه کې ویلي، چې د افغانستان اوسنی وضعیت د یوې ګړندۍ او مقطعي پروسې پایله نه ده او په سملاسي توګه یې بدلون ناممکن دی، خو ښايي په افغانستان او سیمه کې د بنسټیزو پرمختګونو او بدلونونو په پایله کې بدلون ومومي.

جلالي د افغان طالبانو په جوړښت او ملاتړ کې د پاکستان رول ته په اشارې سره وویل، که څه هم دغه هېواد په تېر کې د یادې ډلې په رامنځته کولو کې ونډه لرله، خو اوس خپله د هغې له پایلو او عواقبو سره مخ شوی دی.

همدارنګه جلالي د افغان طالبانو په داخلي جوړښت کې د پاکستاني طالبانو د نفوذ یادونه هم وکړه او وايي، چې اوس د کابل واکمنان د پاکستان د حکومت ضد وسله‌والو ډلو د مهارولو اراده نه لري.

پر همدغه مهال د افغانستان د تېر حکومت یاد پخوانی چاراکی په دې باور دی، چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د کړکېچ زیاتېدل تر ډېره د کرښې هاخوا ګوښونو له امله نه، بلکې د طالبانو په داخلي جوړښت کې د بدلون لپاره د پاکستان د هڅو له امله دی.

جلالي څرګنده کړې، چې پاکستان د طالبانو د رژیم د پرځولو هڅه نه کوي، بلکې هڅه یې دا ده چې د فشار له لارې د دغه رژیم په دننه کې خپل پلوي ځواکونه پیاوړي کړي، ترڅو په دې توګه خپلو ستراتیژیکو موخو ته ورسېږي.

نوموړي په ټینګار سره ویلي، که څه هم طالبان د نړۍوالې ټولنې له‌خوا په رسمیت نه دي پېژندل شوي او په نړۍ کې هېڅ ملګری نه لري، خو دا ډله د پاکستان د ګتو د ترلاسه کولو لپاره یوه ستراتیژیکه وسیله ده.