ایراني بې پیلوټه الوتکو په قبرس کې د بریتانیا پوځي اډه په نښه کړې

یاد سازمان د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، یوازې په تېرو دوو ورځو کې د افغان رسنیزې کورنۍ دوه غړي په پاکستان کې نیول شوي او ټاکل شوې چې په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړای شي.

د یاد سازمان په وینا؛ د امنیتي ملاحظاتو له امله د دغه کسانو هویت نه افشا کېږي، خو شته شواهد ښيي چې دغه ډول چلند د بیان ازادۍ او د رسنیو خپلواکۍ پر وړاندې د دوامداره فشار څرګندونه ده.

امسو د افغان خبریالانو او د هغوی د کورنیو پر وړاندې هر ډول ځورونه، نیونه او جبري ستنونه غندلې او ټینګار یې کړی، جبري ستنونه په داسې حال کې چې یاد کسان له جدي امنیتي ګواښونو سره مخ دي؛ د نړۍوالو بشري حقونو او د کډوالو د خوندیتوب له اصولو ښکاره سرغړونه ده.

یاد سازمان د پاکستان له حکومته غوښتي، چې د افغان کډوالو په ځانګړې توګه د خبریالانو او د رسنیو د کارکوونکو خوندیتوب په برخه کې خپل نړۍوال مسوولیتونه ادا کړي او د نیول شویو کسانو د جبري لېږد بهیر ژر تر ژره ودروي.

امسو دارنګه له نړۍوالې ټولنې، د بشري حقونو له بنسټونو او د رسنیو له ملاتړو سازمانونو غوښتنه کړې، چې د افغان خبریالانو د خوندیتوب لپاره بېړني او عملي ګامونه پورته کړي او د هغوی د بیا مېشتېدو او قانوني ملاتړ زمینه برابره کړي.

د امسو په وینا؛ د بیان ازادي د هرې ازادې ټولنې بنسټ دی او پر خبریالانو فشار، نیونه او جبري ستنونه نه یوازې د افرادو پر ژوند برید دی؛ بلکې د حقیقت او معلوماتو پر وړاندې هم جدي ګواښ بلل کېږي.

د یاد بنسټ په وینا؛ دغه کمپاین د فاریاب په پښتون‌کوټ، قیصار، المار، میمنه، شیرین‌تګاب او دولت‌اباد ولسوالیو او د بادغیس په بالامرغاب او غورماچ ولسوالیو کې عملي کېږي.

لاتر اوسه دا نه‌ده روښانه شوې، چې په دغه دوو ولایتونو کې به څومره ماشومان واکسین شي. ورته مهال د روغتیا نړۍوال سازمان د روان کال د لړم میاشتې په راپور کې ویلي، سره له دې چې په افغانستان کې د پولیو پېښې کمې شوې؛ خو له ډيورنډ کرښې سره نږدې په سویلي سیمو کې د یاد ویروس د لېږد ګواښ لاهم لوړ دی.

د راپورونو له مخې؛ په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې د پولیو ۹ مثبتې پېښې ثبت شوې دي. افغانستان او پاکستان لاهم د نړۍ هغه دوه هېوادونه دي، چې په‌کې د ماشومانو د ګوزڼ ناروغۍ پېښې راپور کېږي.

بلومبرګ راپور ورکړی، که د سیمه‌ییزو شخړو له کبله هرمز تنګی وتړل شي؛ نو د منځني ختيځ د نفتو تولیدونکي به یوازې تر ۲۵ ورځو پورې اړوند تولیدات ولري. په راپور کې راغلي، چې د یوې ورځې پرتله د تېلو بیې ۱۳ سلنه لوړې شوې دي.

د راپور له مخې؛ دامهال د یو بېرل بیه ۸۰.۲۰ ډالرو ته رسېدلې. پر ایران د امریکا او اسراییل تر برید مخکې د خامو تېلو د یو بېرل بیه ۷۲.۸۷ ډالره وه. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ مخکې ویلي و، چې د نفتو د بیو په اړه اندېښنه نه‌لري.

د بلومبرګ په راپور کې راغلي، د امریکا او ایران د ترینګلتیا له امله د تېلو بیې د څو میاشتو لوړې کچې ته نږدې شوې دي او سوداګر د دغه بیو د لازیاتوالي په اړه اندېښمن دي.

هغه پر ایکس پاڼه څرګنده کړې، چې د پاکستان وروستي بمبارۍ یوازې د تحریک طالبان پاکستان پر ضد نه وې؛ بلکې اصلي موخه د افغانستان او سیمې بې‌ثباته کول وو. هغه ویلي: «د ولسمشر ټرمپ څرګندونه چې کار ښه روان دی، ښايي د پاکستان لپاره د شین چراغ معنا ولري».

نوموړي زیاته کړې، چې پاکستان اوږده تجربه لري او د لوېدیځ د پالیسیو په تطبیق کې یې تل د مجري په توګه عمل کړی دی. هغه ټینګار کړی، چې اوس‌مهال د ایران اړوند ستونزې، د چین د سترو پروژو مخنیوی، مرکزي اسیا ته د بې‌ثباتۍ غځول او په افغانستان کې د امریکا پاتې وسلو له‌منځه وړل د پاکستان او امریکا د نوې ستراتیژۍ برخه ده.

هغه ویلي، پر ایران د امریکا او اسراییل برید د سیمې امنیت له ګواښ سره مخ کړی او راتلونکی تمرکز به ښايي مرکزي اسیا او د چین اقتصادي ګټې، د روسیې نفوذ او د نفتو زېرمو ته لاسرسی وي.

هغه په پای کې ټینګار کړی، چې په ختیځ او سوېل کې له پاکستان سره کړکېچ، په لویدیځ کې د ایران جګړه او د سیمې اقتصادي حالت د افغانستان لپاره د اندېښنې وړ دي. هغه په خپلو څرګندونو کې ویلي، چې د افغانستان او سیمې راتلونکې مسیر لاروښانه نه‌دی؛ خو د وروستیو تحولات یوه برخه یې له مخکې نه د اټکل وړ ده.

سارا اډمز پر اېکس پاڼه کاږلي، یاد بریدونه د طالبانو هغه مرکزي زېرمتون هم په نښه کړی چې د افغانستان په مرکزي او شمالي ولایتونو کې د وسلو د وېش لپاره کارول کېده. د هغې په وینا؛ په دغه برید کې د پوځي کچې د مهماتو لویه اندازه له‌منځه تللې ده.

نوموړې زیاته کړې، چې د مرګ‌ژوبلې کره شمېر لاهم روښانه نه‌دی؛ خو لږترلږه ۱۳ طالبان وژل شوي دي، چې نومونه او د اوسېدو سیمې یې هم یادې کړې دي.

لاتراوسه د دغه ادعاوو په اړه د طالبانو او یا هم د پاکستان د پوځ له‌خوا رسمي غبرګون نه‌دی خپور شوی او د خپلواکو سرچینو له لوري هم دغه معلومات نه‌دي تایید شوي.