د طالبانو حج او اوقاف وزارت له پولو او حریم څخه دفاع ستر جهاد وباله

د بشري حقونو د مدافعینو ټولنې، د مدني او بشري حقونو شبکې، د شکنجې مخنیوي نړیوال سازمان، د افغانستان د ډیموکراسۍ او پرمختګ موسسې، روزنه امید او د ګډو بحثونو مرکز په یوه ګډه اعلامیه کې ویلي، چې په وروستیو اونیو کې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د جګړو زیاتوالي د ملکي وګړو ژوند، سیمه‌ییز ثبات او د دواړو خواوو اوږدمهاله اقتصادي اړیکې په جدي خطر کې اچولي دي.

همدارنګه یادونه شوې چې افغانستان نږدې پنځه لسیزې جګړه، بې‌ځایه کېدل، جبري راستنېدل او پرله‌پسې تاوتریخوالي تجربه کړي او میلیونونه کورنۍ په اقتصادي لحاظ له ستونزو سره مخ دي.

د اعلامیې لاسلیک کوونکي وایی چې د جګړو شدت به د دواړو غاړو د ټولنو، په ګډون د کډوالو، بې‌ځایه شویو کورنیو، سوداګرو او تجارت پورې تړلو کارګرو، وضعیت نور هم خراب کړي.

لاسلیک کوونکو له طالبانو غوښتي چې د پاکستان په ګډون خوندي سوداګریزې لارې تضمین کړي چې پر خلکو اقتصادي فشار کم شي.

دغه بنسټونه زیاتوي چې دوامداره سوله د پراخو خبرو اترو غوښتنه کوي او پوځي اقدامات د سیاسي بهیر ځای نه شي نیولی.

هغه زیاتوي چې په وژل شوو او ټپیانو کې ماشومان هم شامل دي.

دوجاریک د چارشنبې په ورځ د خبري غونډې پرمهال وویل چې هوایي بریدونو څو مهمو بشري مرکزونو ته هم زیان اړولی، په دې کې د تورخم بیړنی روغتون، د کډوالو د نړیوال سازمان د تګ راتګ مرکز او د راستنېدونکو د ښه راغلاست مرکز شامل دي.

هغه زیاته کړه چې د جګړې له امله د خوړو نړیوال پروګرام ځیني فعالیتونه هم ځنډول شوي چې شاوخوا ۱۶۰ زره کسانو ته یې د مرسته مختل کړې ده.

دوجاریک ټینګار وکړ چې افغانستان د نړۍ له لویو بشري کړکیچونو سره مخ دی او شاوخوا ۲۲ میلیونه کسان د جګړې، فقر او طبیعي ناورینونو له امله مرستو ته اړتیا لري.

د هغه په وینا، د ۲۰۲۶ کال د بشري مرستو پلان یوازې ۱۱ سلنه تمویل شوی.

تر دې مخکې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ (یوناما) اعلان کړی و، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د پنځه ورځنیو نښتو په لړ کې لږترلږه ۴۲ ملکي وګړي وژل شوي او ۱۰۴ نور ټپیان شوي دي.

نوموړي د چارشنبې په ورځ پر اېکس پاڼه لیکلي: «موږ لا هم ژمن یو د هغو کسانو ملاتړ وکړو چې په رښتیا مرستې ته اړتیا لري، او دا پرېکړه د ټولو افغانانو د حقونو او ازادیو په اړه زموږ ملاتړ نه کموي».

ریچارډ لینډسي دا هم ویلي چې د بریتانیا حکومت د افغان اتباعو لپاره د کار او زده‌کړې ویزو په برخه کې نوي محدودیتونه د ویزو د ناوړه استفادې له امله لګولي دي.

د بریتانیا حکومت مخکې هم اعلان کړی و چې د پناه غوښتنې د بې‌ساري زیاتوالي له امله به د ویزو په نظام کې بدلونونه راولي. چارواکي وایي، هدف دا دی چې د کډوالۍ نظام منظم وساتل شي او له قانوني لارو ناوړه استفاده بنده شي.

دا بندیز نه یوازې پر افغان اتباعو بلکې د درې نورو هېوادونو پر اتباعو هم لګیدلی دی.

د بریتانیا حکومت ویلي چې د پناه غوښتنې د بې‌سارې زیاتوالي له امله یې د افغانستان په شمول د سوډان، میانمار او کامرون هېوادونو پر اتباعو د ویزو «بیړنی بند» لګولی دی.

دغه اقدام د هغو زده‌کوونکو او کارکوونکو پر وړاندې شوی چې د قانوني ویزو له لارې بریتانیا ته داخل شوي، خو وروسته یې د پناه غوښتنه کړې ده.

د رسمي شمېرو له مخې، دله ۲۰۲۱ څخه تر ۲۰۲۵ پورې ددغو څلور هېوادونو دوګړو له لوري د پناه غوښتنې کچه تر ۴۷۰ سلنې زیاته شوې ده. چارواکي وایي، دغه هېوادونه اوس له هغو هېوادونو دي چې تر ټولو ډېر د پناه غوښتنه کوي.

د بریتانیا د کورنیو چارو وزارت ویلي چې د یادو څلورو هېوادونو لپاره به د تضمین لرونکو تحصیلي ویزو ورکول پای ته ورسول شي او د افغان اتباعو لپاره به د مهارت لرونکو کارګرانو ویزې هم ودرول شي.

صالح زیاتوي، تر هغه وخته چې د افغانستان خلک او لویه جرګه د ملي بیرغ په اړه پرېکړه ونه کړي، همدا یو بیرغ د هېواد یوازینی مشروع، قانوني او ملي بیرغ ګڼل کېږي.

نوموړي طالبان یوه غیرملي ډله بللې او ویلي یې دي چې د طالباني روایت او سمبولونو له لارې د ملت یووالی ناشونی دی.

د هغه په وینا، په وروستیو ورځو کې د طالبانو له لوري جوړې شوې غونډې پراخ ولسي ملاتړ نه لري او له څو کسانو تر څو سوه کسانو زیات کسان پکې نه راټولیږي.

صالح ټینګار کړی چې طالبانو د خلکو وجدان او سیاسي شعور کم ارزولی دی.

حنفي د ایران پر اسلامي جمهوریت برید او ددغه هېواد د مذهبي مشر علي خامنه یې وژل غندلي او ویلي یې دي، چې په دې جګړه کې عادي وګړي په نښه شوي دي.

نوموړي ټینګار کړی چې «طالبان غواړي دا ویجاړوونکې جګړه ژر تر ژره ودرېږي، ځکه جګړه نه د ملتونو او نه هم د سیمه‌ییز ثبات په ګټه ده». هغه زیاته کړې چې ټول مسایل باید د ډیپلوماسۍ او مذاکراتو له لارې حل شي.

په پای کې، د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال د «شهیدانو په یاد کتاب» کې لاسلیک او خپل یادښت درج کړی او ټینګار یې کړی، چې افغان ملت به د ایران د خلکو ترڅنګ ولاړ وي.