په منځني ختیځ کې د کړکېچ امله؛ د پاکستان حکومت د تېلو بیې لوړې کړې

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې په خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې کتنه کې دواړو خواوو د افغانستان او قرغزستان ترمنځ د دوه اړخیزې سوداګرۍ پر پیاوړتیا، د صادراتو او وارداتو پر پراختیا او د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ خونو تر منځ د همکاریو پر زیاتوالي تفصیلي خبرې کړې دي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې ویلي، چې هڅه کوي له قرغزستان سره د سوداګریزو اسانتیاوو په رامنځته کولو سره د افغاني محصولاتو لپاره نوي بازارونه ومومي او د سیمه‌ییز اتصال په برخه کې رغنده رول ولوبوي.

دا په داسې حال کې ده، چې له تېرو څو میاشتو راهیسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګري په ټپه درېدلې او د طالبانو او پاکستان ترمنځ روانو شخړو ته په کتو ښکاري، چې ښايي د دواړو لورو ترمنځ د سوداګرۍ عادي کېدل ډېر وخت ونیسي.

په ورته مهال پر ایران د امریکا او اسراییل له بریدونو وروسته په افغانستان کې د خوراکي توکو بیې لوړې شوې دي.

له پاکستان سره د افغانستان د سوداګرۍ له بندېدو وروسته د افغانستان تکیه تر ډېره پر ایران او د منځنۍ اسیا پر هېوادونو ده.

ټرمپ د جمعې په ورځ له سي‌اېن‌اېن شبکې سره په مرکه کې زیاته کړه، چې غواړي خپل د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ته دنده وسپاري څو دا موضوع په جدي ډول تعقیب کړي او پر مخ یې یوسي.

ډونالډ ټرمپ وایي، چې کیوبا له پنځوسو کلونو وروسته اوس د بدلون لپاره چمتو ښکاري. د هغه په خبره، د دې موضوع د څېړلو او سمبالولو لپاره کافي وخت شته او کیوبا اوس له لسیزو وروسته داسې پړاو ته رسېدلې چې د یوې هوکړې لپاره اماده برېښي.

نوموړي همدارنګه زیاته کړه، چې د تېرو پنځوسو کلونو په موده کې یې د کیوبا سیاسي او ټولنیز بدلونونه له نږدې څارلي دي او د هغه په باور اوسنی حالت داسې لوري ته تللی چې پایله یې د امریکا په ګټه تمامه شوې ده.

خو ټرمپ ټینګار وکړ، چې دا مهال د امریکا د حکومت اصلي پام د ایران پر وړاندې پر روانې جګړې متمرکز دی.

دې خبریالې زیاته کړه، هغه کسان چې د محصلۍ او کاري ویزو له لارې بریتانیا ته داخلیږي او وروسته د پناه غوښتنه کوي، ډېری یې پاکستانیان دي.

کامیلا تومیني د جمعې په ورځ، د کب په ۱۵مه، په یوې خبري ناسته کې د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې ته وویل، چې د رسمي شمېرو له‌مخې، تېر کال شاوخوا لس زره پاکستانیان، چې د کار او محصلۍ ویزو له لارې بریتانیا ته تللي وو، وروسته یې د پناه غوښتنه کړې ده.

هغې زیاته کړه، چې دا شمېر د هغو ټولو کسانو نږدې یوه پر څلورمه برخه جوړوي، چې د دغو دوو کټګوریو ویزو له لارې بریتانیا ته داخل شوي او بیا یې د پناه غوښتنه کړې ده. برېتانیا د سه‌شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د افغانستان، کامرون، میانمار او سوډان د وګړو لپاره د تحصیلي ویزو ورکول دروي. همدارنګه د افغانستان وګړي به د کاري ویزو له ترلاسه کولو هم بې‌برخې شي.

دې خبریالې همدارنګه یادونه وکړه، سره له دې چې د دغو پاکستانی پناه غوښتونکو له ۷۰ سلنې څخه ډېرې غوښتنې رد شوي، خو یوازې ۴ سلنه یې له برېتانیا څخه اېستل شوي دي. هغې ټینګار وکړ، چې د دغو رسمي شمېرو سره سره، ولې د برېتانیا د ویزو محدودیتونه د پاکستان پر وګړو نه عملي کېږي.

د برېټانیا د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود د دې پوښتنې په ځواب کې وویل، چې د برېتانیا حکومت دا تګلاره تازه پیل کړې او دا لومړی ځل دی چې عملي کېږي. هغې زیاته کړه، چې دا ستراتیژي لا هم روانه ده او پای ته نه‌ده رسېدلې.

د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې په خبره، له نورو هېوادونو سره هم خبرې روانې دي او ښايي دا نوملړ نور هم پراخ شي. خو هغې د پاکستان د وګړو لپاره د ویزو د محدودیتونو د لګولو په اړه مشخصه تبصره ونه‌کړه. د افغانانو لپاره د برېتانیا د کار او تحصیلي ویزو بندېدو پرېکړې پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

د افغانستان د پخواني حکومت د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون مشرې شهرزاد اکبر تر دې وړاندې د افغانانو لپاره د تحصیلي او کاري ویزو د بندېدو په اړه د برېتانیا د ځانګړي استازي پر څرګندونو اعتراض کړی و.

شهرزاد اکبر له برېتانوۍ استازي څخه پوښتنه کړې وه: «ایا دا بندیز د طالبانو له‌خوا د نجونو پر زده‌کړو د لنډمهاله بندیز په څېر نه‌دی چې پنځه کاله وغځېد؟».

د برېتانیا ځانګړي استازي ویلي وو، چې هېواد یې د افغانانو لپاره د کار او تحصیلي ویزو ورکول ځکه په موقتي ډول درولي، چې ځینې کسان ترې د پناه غوښتنې لپاره ناوړه ګټه اخلي.

د راپورونو له مخې، دغه کډوال د ښار له مرکزي سیمو، ختیځو او جنوبي ناحیو کې له خپلو کورونو نیول شوي او وروسته د کډوالو کمپونو ته لېږدول شوي دي.

پاکستاني رسنیو ویلي چې شاوخوا ۱۸۰ افغانان د کراچۍ له مرکزي سیمو، تر ۵۰ډېر کسان له ختیځو ناحیو او ۲۵نور کډوال د ښار له جنوبي سیمو نیول شوي دي.

د معلوماتو له مخې، دغه کډوال د قانوني پروسې له بشپړېدو وروسته د اخراج لپاره د کډوالو کمپونو ته انتقال شوي دي.

په پاکستان کې سرچینو مخکې ویلي وو چې د دې هېواد امنیتي ځواکونو له طالبان سره د وروستیو نښتو وروسته په بېلابېلو سیمو کې د افغان کډوالو د نیولو لړۍ زیاته کړې ده.

دا په داسې حال کې ده چې د پاکستان ځینو چارواکو مخکې ویلي وو چې د روژېمیاشتې پر مهال به افغان کډوال له هېواده نه ایستل کېږي.

د هغه په وینا؛ د تېرې ورځې په اوږدو کې ټولټال ۹۴ واګونونه سوداګریز توکي د هرات ولایت روزنک تم‌ځای ته رسېدلي دي. مجاهد زیاته کړې، تېره شپه هم یو بل رېل ګاډی له ایران نه روزنک تم‌ځای ته ورسېد چې په‌کې ۳۷ واګونونه ګاډر اوسپنه او ۹ واګونونه بوره شامله وه.

د هغه په خبره؛ په دغه بار کې خوراکي، ودانیز او سون توکي شامل دي. هغه وایي، د ایران د اوسپنې پټلۍ د مسوولینو د معلوماتو له مخې؛ دا مهال د ایران په خاوره کې سلګونه واګونونه نور هم افغانستان ته پر لاره دي او تمه کېږي، چې په عادي ډول به هېواد ته وارد شي.

هغه له سوداګرو غوښتي، چې د روانو حالاتو له امله د توکو بیې لوړې نه‌کړي او د بازار ثبات وساتي. دا په داسې حال کې ده، چې ایران څو ورځې وړاندې اعلان کړی و د روانې جګړې له امله به خپل صادرات په لنډمهالي ډول وځنډوي.