په عُمان کې د بې‌پېلوټه الوتکې د برید له امله دوه هندیان وژل شوي

یادو درېیو سترو اسلامي نړۍوالو سازمانونو په یوې ګډې اعلامیې کې د اسراییل له لوري په روژه میاشت کې د الاقصی جومات تړل، د نړۍ د مسلمانانو د احساساتو پارول او له مذهبي ازادۍ ښکاره سرغړونه بللې ده. یادو سازمانونو خبرداری ورکړی، چې د اسراییل له لوري دا ډول پارونکي اقدامات به په سیمه کې د تاوتریخوالي کچه لوړه کړي او نړۍواله سوله به له ګواښ سره مخ کړي.

په اعلامیه کې پر نړۍوالې ټولنې په خانګړي ډول د ملګرو ملتونو پر امنیت شورا غږ شوی چې :«پر اسراییل فشار راوړئ څو د الاقصی جومات دروازې سمدستي د عبادت کوونکو پر مخ پرانیزي او د القدس ښار تاریخي او قانوني وضعیت ته دې درناوی وکړي».

په اعلامیه کې راغلي، چې د الاقصی جومات ټول ۱۴۴ جریبه حریم یوازې د مسلمانانو د عبادت ځای دی او بل څوک په‌کې د مداخلې حق نه‌لري.

دا غبرګون پرداسې مهال ښودل شوی، چې په دې وروستیو څو ورځو کې اسراییلي ځواکونو په القدس او شاوخوا سیمو کې امنیتي تدابیر سخت کړي، چې له امله یې زرګونه فلسطینیان د روژې په میاشت کې په الاقصی جومات کې له عبادت کولو څخه محروم شوي دي.

د یاد وزارت پر رسمي وېب‌پاڼه د خپرو شویو معلوماتو له‌مخې، دغه جایزه د اسلامي انقلاب د ساتندوی ځواک (سپاه پاسداران) پر لسو نورو اړوندو چارواکو هم اېښودل شوې ده. مجتبی خامنه‌يي په دې وروستیو کې وروسته له هغه د ایران د نوي مشر په توګه ټاکل شوی چې پلار یې علي خامنه‌يي د امریکا او اسراییل په ګډو بریدونو کې ووژل شو.

ویل کېږي چې مجتبی خامنه‌يي هم د امریکا او اسراییل په بریدونو کې ټپي شوی دی. له هماغه وخته تر اوسه پورې هغه په عامو محفلونو کې نه‌دی لیدل شوی، خو د پنجشنبې په ورځ یې خپله لومړنۍ اعلامیه خپره کړه.

د اسلامي جمهوریت د نوي مشر تر څنګ، امریکا د ایران د ملي امنیت د مشر علي لاریجاني، د استخباراتو وزیر اسماعیل خطیب، د کورنیو چارو وزیر سکندر مؤمني او د خامنه‌يي په دفتر کې د دوو نورو چارواکو په اړه هم د معلوماتو په لټه کې ده.

د دې جایزې اړوند وېب‌پاڼه کې د څلورو نورو چارواکو نومونه هم یاد شوي، چې په‌کې د سپاه پاسداران قومندان او د دفاع شورا منشي هم شامل دي، خو د هغوی نومونه او انځورونه نه‌دي خپاره شوي. د امریکا بهرنیو چارو وزارت ویلي: «دا کسان د سپاه پاسداران بېلابېلې څانګې رهبري او اداره کوي. دغه اداره د نړۍ په بېلابېلو برخو کې د ترهګریزو بریدونو په پلانولو، تنظیمولو او عملي کولو کې رول لري».

متحده ایالاتو د اسلامي انقلاب د ساتندوی ځواک (سپاه پاسداران) د یوه بهرني ترهګر سازمان په توګه پېژندلی او باور لري، چې دغه ځواک په هغو بریدونو کې لاس لري، چې په‌‌کې امریکایي وګړي وژل شوي دي.

واشنګټن همدارنګه ایران تورن کړی، چې په ۲۰۲۰ کال کې د ایراني پوځي قومندان قاسم سلیماني تر وژل کېدو وروسته یې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ او یو شمېر نورو امریکایي چارواکو د ترور لپاره پلانونه جوړ کړي وو. ایران بیا د ترهګرۍ د ملاتړ تورونه ردوي.

ایراني چارواکي اکثره د امریکا دغه تورونه بې‌بنسټه سیاسي بریدونه بولي او وایي، واشنګټن دا ډول ادعاوې د فشار د سیاست د توجیه کولو او د بندیزونو د لګولو لپاره مطرح کوي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ استازي عرفات جمال له ایران څخه د افغان کډوالو د راستنېدو په اړه له فرانسې خبرې اژانس سره په خبرو کې ویلي:«دا خلک داسې هېواد ته راځي چې لا دمخه په جګړه کې دی، نو د دوی لپاره ښه انتخابونه نشته. دوی په ایران کې له جګړې څخه تښتي او داسې هیواد ته راځي چې په‌خپله هم په جګړه کې دی».

هره ورځ لسګونه افغانان له ایران څخه بېرته افغانستان ته راستنېږي.

د فرانسې خبري اژانس ویلي، چې په ایران کې مېشت دغه افغانان تر دې مخکې د ایران له‌خوا په زوره افغانستان ته ستنول کېدل، خو اوس یې ډیری د جګړې له ډاره بېرته خپل هېواد ته ستنېږي.

د محمد کبیر نظري په نوم یوه افغان کډوال د فرانسې خبري اژانس ته ویلي:«موږ افغانانو هلته هېڅ ځای نه‌درلود، یعنې داسې ځای چې له بریدونو څخه په امن کې پاتې شو. نه هم موږ ته چا داسې ځای راکاوه، چې پناه په‌کې واخلو، بس همغه غربیکاري مو کوله».

د راپورونو له‌مخې، په منځني ختیځ کې د کړکېچ له زیاتېدو وروسته ۱۷۰۰ افغانان له ایران څخه بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

خو یاد راستنېدونکي افغان کډوال په خپل هېواد کې هم په امن کې نه‌دي، ځکه د افغانستان پر بېلابېلو برخو د پاکستان له‌خوا هوايي بریدونه کېږي.

د هغه په وینا، د سیمې تاریخ ښيي چې بېلابېلو قدرتونو افغانستان څو څو ځله د خپلو سیالیو لپاره کارولی او په دې لوبو کې افغانانو درانه زیانونه لیدلي دي. نوموړي زیاته کړې، چې حتی د سیمې ځینو سیاستوالو وروسته په‌خپله اعتراف کړی، چې دغه ډول سیالۍ او لوبې په پای کې د ټولو لپاره زیانمنې تمامې شوې.

نبیل د جمعې په ماخوستن (د کب ۲۲مه) په خپله اېکس‌پاڼه د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف د یوې مرکې یادونه هم کړې، چې په ښکاره توګه یې ویلي: «د جګړې له پای وروسته امریکا له پاکستان سره داسې چلند وکړ لکه استفاده شوی د تشناب کاغذ». د نبیل په وینا، دا جمله که څه هم سخته ښکاري، خو یو لوی حقیقت څرګندوي چې په نړیوالو سیالیو کې کله ناکله هېوادونه یوازې د لنډمهالې وسیلې په توګه کارول کېږي.

هغه دا هم ویلي، چې باید په رښتیني ډول ومنل شي، چې پاکستان د مجاهدینو او طالبانو له خوځښتونو هم د خپلو سیاسي موخو لپاره استفاده کړې ده.

د جمهوري نظام پر مهال د ملي‌ امنیت دغه پخواني رییس ټینګار کړی، چې له طالبانو سره سیاسي اختلافونه باید افغانان دې ته ونه‌هڅوي، چې د پاکستان یا بل بهرني قدرت د سیاست وسیله شي. د هغه په وینا، د افغانستان تاریخ کې روښانه درس پروت دی چې «هر کله افغانان د نورو د سیالیو وسیله شوي، هېواد یې ویجاړ شوی او هر کله چې افغانانو پر خپلې ګډې ارادې تکیه کړې، افغانستان بېرته پر خپلو پښو درېدلی دی».

د نوموړي په باور راتلونکی افغانستان باید د بهرنیو لوبو پر بنسټ جوړ نه‌شي، بلکې د افغانانو پر خپلواکه اراده باید ولاړ وي؛ داسې افغانستان چې په‌کې هېڅ بهرنی قدرت د دې هېواد د برخلیک ټاکونکی نه‌وي او ټول وګړي د مساوي حقونو له‌مخې ونډه ولري.

نبیل همداراز د ملي یووالي پر اړتیا ټینګار کړی او ویلي یې دي، چې اوس د کوچنیو سیالیو وخت نه‌دی، بلکې په لویه کچه د یووالي وخت دی، ځکه که افغانان سره یو نه‌شي، نه به «ته» پاتې شې او نه به «زه».

سپنتا د جمعې په ماخوستن (د کب ۲۲مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې کله بهرني ځواکونه د خپلو موخو لپاره نیابتي ځواکونه بسیج او جګړې ته هڅوي، نو د افغانستان خلک د تاریخ پر وړاندې مسوولیت لري، چې د تېر په څېر د تېروتنو د بیا تکرار مخه ونیسي.

نوموړي زیاته کړې، که د پاکستان، اسراییل او هند تر منځ هر ډول احتمالي جګړه رامنځته شي یا برعکس، باید هېڅ‌کله اجازه ورنه‌کړل شي، چې د افغانستان د بې‌ګناه وګړو وینه تویه شي او یا د هېواد ښارونه ویجاړ شي.

د افغانستان د بهرنیو چارو پخواني وزیر همدارنګه د هېواد تاریخي تجربو ته په اشارې وویل، چې افغانستان څو څو ځله د بهرنیو قدرتونو د سیالیو او شخړو قرباني شوی دی. د هغه په وینا، که د تاریخ له درسونو سترګې پټې شي، نو دا کار کولای شي د پخوانیو ناورینونو د بیا تکرار زمینه برابره کړي.

سپنتا د خپلې لیکنې په پای کې خبرداری ورکړی، هغه کسان چې د تاریخ له تجربو څخه زده‌کړه ونه‌کړي، بالاخره به اړ شي چې هماغه تېروتنې یو ځل بیا تکرار کړي. د جمهوري نظام د دې پخواني چارواکي دا څرګندونې په داسې حال کې دي، چې له تېرو درېیو اونیو راهیسې د‌ پاکستان او طالبانو تر منځ جګړې روانې دي. پاکستاني الوتکو په دې موده کې په وار وار د کابل په ګډون د هېواد په یو شمېر ولایتونو کې بمبارۍ کړې دي.

د سیمې هېوادونو له پاکستان او پر کابل له واکمنو غوښتي، چې له یو بل سره خپل‌منځي مسایل د خبرو اترو له لارې حل کړي او د دوی دغه شخړې په سیمه کې بې ثباتي لا ډېرولی شي.