د بلوچستان د چاغي ولسوالۍ ځایي چارواکو د شنبې په ورځ خبر ورکړی، په دغه ولسوالۍ کې ۶۵ بېاسناده افغان کډوال نیول شوي چې پهکې ښځې او ماشومان هم شامل دي. ځایي چارواکي وایي، چې دغه کسان یې د چاغي ولسوالۍ په نوکنډي سیمه کې د یولړ عملیاتو پرمهال نیولي دي.
یوه لوړپوړي ځایي چارواکي د پاکستان ډان ورځپاڼې ته ویلي، چې په دغه نیول شویو افغانانو کې ۳۳ نارینه، ۱۴ ښځې او ۱۸ ماشومان شامل دي. د ځایي چارواکو په وینا؛ امنیتي ځواکونو یې د دغه کډوالو اړوند څلور پټنځایونه هم لهمنځه وړي دي.
دغه چارواکو ادعا کړې ده، چې نیول شوي کسان پر ناقانونه لارو پاکستان ته ننوتي وو او د ایران او ترکیې له لارو اروپايي هېوادونو ته د سفر په تمه وو. دوی وایي، نیول شوي کسان د نورو څېړنو لپاره اړوندو ادارو ته سپارل شوي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې پر ډیورنډ کرښه د طالبانو او پاکستان ترمنځ تر نښتو وروسته دغه هېواد په بېلابېلو ښارونو کې د افغان کډوالو د نیولو لړۍ چټکه کړې ده.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا ویلي، چې د دوشنبې په ورځ د مارچ په ۱۶مه، په افغانستان کې د ۲۰۲۶ کال د جون تر ۱۷مې د ملګرو ملتونو د مرستندوی دفتر (یوناما) د ماموریت د غځولو په اړه د پریکړه لیک پر مسودې رایه اچونه کوي.
د امنیت شورا د نوي راپور لهمخې، سږکال د دې پریکړه لیک پر مسودې خبرې ستونزمنې او له اختلافونو سره مخ وې او د تصویب په صورت کې به د یوناما ماموریت دا ځل د یوه کال پر ځای یوازې د درېیو میاشتو لپاره وغځول شي.
امنیت شورا تېر کال د یوې پریکړې لهمخې، د یوناما ماموریت د ۲۰۲۶ کال د مارچ تر ۱۷مې غځولی وو.
ویل کېږي چې اختلافونه وروسته له هغې راپورته شول چې امریکاد یاد ماموریت د درې میاشتني تخنیکي تمدید غوښتنه وکړه او استدلال یې دا وو، چې دغه لنډمهاله تمدید یادې شورا ته دا فرصت ورکوي، چې تر اوږدمهاله تمدید وړاندې د یوناما د ماموریت بشپړه ارزونه وکړي.
امریکا همداراز استدلال کړی، یوناما د ملګرو ملتونو یو له خورا لګښت لرونکو سیاسي ماموریتونو څخه ده او په خورا پېچلي چاپیریال کې فعالیت کوي، امنیت شورا باید لومړی دا وڅېړي چې ایا دا ماموریت لا هم مناسب او په بشپړ ډول د پلي کېدو وړ دی که نه.
د امنیت شورا په راپور کې راغلي، چې د مارچ په ۳مه، چین د پریکړه لیک د متن د ترتیبونکي په توګه لومړنۍ مسوده چې د یو کلن تمدید غوښتنه پهکې شوې وه، د امنیت شورا غړو ته وسپارله، خو له سلا مشورو وروسته، چین په درېیمه اصلاح شوې مسوده کې د امریکا وړاندیز (درې میاشتنی تمدید) ځای پر ځای کړ.
په افغانستان کې یوناما د ۲۰۰۲ کال د مارچ په ۲۸مه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۴۰۱ پریکړه لیک پر بنسټ تاسیس شوه. په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د دغې استازولۍ د ماموریت موخه له افغان ولس سره «مرسته کول» تعریف شوي دي.
د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي اداره وايي، د خوړو نړۍوال پروګرام په بلخ کې له ۱۴۹۲ وچکالۍ ځپلو کورنیو سره د یوې اندازې خوراکي توکو مرسته وکړه. په دغو مرستو کې اوړه، غوړي، دال نخود او مالګه شامل دي.
د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د شنبې په ورځ (د کب ۲۳مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه مرستې په شولګره ولسوالۍ کې وېشل شوې دي.
د خبرپاڼې لهمخې، په دې مرستو کې پر هرې کورنۍ ۵۰ کیلو اوړه، ۵ لیټره غوړي، ۶.۲۵ کیلو دال نخود او نیم کیلو مالګه وېشل شوې دي.
په دغې ولسوالۍ کې وچکالۍ ځپلې کورنۍ وايي، د پرلپسې وچکالیو له امله سخت زیانمن شوي او دغه مرستې هم بسیا نهبولي او له اړوندو موسسو د لا زیاتو مرستو غوښتنه لري.
د طالبانو د ټرانسپورټ وزارت ویلي، چې د تورغونډۍ او لاجورد له لارې به سبا (یکشنبه د کب ۲۴مه) په اتو سوداګریزو محمولو کې د افغانستان صادراتي توکې ترکیې، سعودي عربستان، امریکا، استرالیا او هالنډ ته ولېږدوي.
یاد وزارت د شنبې په ماخوستن (د کب ۲۳مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې ۸ سوداګریزې محمولې چې پهکې وچه مېوه، مربا، دېګونه او انرژي شامل دي، د تور غونډۍ او لاجورد له لارې له (ترکمنستان، اذربایجان او ګرجستان» څخه په تېرېدو ترکیې، سعودي عربستان، امریکا، استرالیا او هالنډ ته لېږدوي.
یادې سوداګریزې محمولي د یوه خصوصي شرکت له لوري لېږدول کېږي.
د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت ویلي، چې د ټرانزیتي دهلېزونو پراختیا، د صادراتو او وارداتو د دودې لپاره د زمینې برابرول او له نړۍوالو ټرانسپورټي شرکتونو هر اړخیز ملاتړ د یاد وزارت له اساسي لومړیتوبونو څخه دي او په دې برخه کې یې عملي او اغېزناک ګامونه هم پورته کړي دي.
پر ایران د امریکا او اسراییل د بریدونو وروسته سعودي د ایران د توغندیو او ډرون تر برید لاندې راغلی. د ګډ دفاعي تړون له مخې، پاکستان باید د سعودي ملاتړ وکړي، خو له یوې خوا د ایران سره ګډه ناامنه پوله، اقتصادي ستونزې او له بلې خوا سعودي ته تعهد چې پاکستان یې د سخت فشار لاندې راوړی.
د ایران پر ضد د امریکا او اسراییل له بریدونو سره سم، ایران د امریکایي هدفونو تر عنوان لاندي خلیج هیوادونه تر خپلو توغندیزو او لیری واټن ویشتونکو وسلو تر برید لاندي ونیول، چې په سیمه ییزه او نړیواله کچه یي د هیوادونو لوی او بېلابېل غبرگونونه راوپارول.
یو له دغو هیوادونو څخه چې د ایران د دغه ډول بریدونو تر ښکار لاندی راغلی سعودي عربستان دی.
سعودي عربستان له گڼو هیوادونو سره چې له دې ډلې پاکستان سره هم د گډې دفاع ستراتیژیک تړون په نامه یو هوکړه لیک لری، چې له مخې یي که چیري پر یوه د دغو دواړو هېوادونو څخه کوم بل هېواد برید یا یرغل وکړی، دواړه هېوادونه باید د هغه پر وړاندی جګړې ته ور ودانگې.
خو، تر مهاله چي دوه اونې له دی جگړی تیریږی، پاکستان پر خپل عهد وفا نه ده کړی، او په یو ډول وارخطا او لار ورکي سیاست کې شپې او ورځې تیروی .
د دغه حالت د څیړنې له پاره باید په څو مهمو ټکو پوه شو.
تاریخی شالید :
په دې لړ کې د پاکستان او سعودي عربستان دفاعی او پوځي اړیکې ۱۹۶۷م کال ته گرځي . په دې کال کې د یوه دفاعی تړون له مخې د پاکستان د پوځ روزنکو د سعودي عربستان د پوځیانو سره په عسکری تعلیماتو کې مرسته کوله او همداشان به د سعودي پوځیان د پاکستان پوځي روزنیزو مرکزونو ته د زده کړو لپاره ورتلل .
په کال ۱۹۸۲م کې د جنرال ضیا الحق په دوره کې یو نوی دفاعی تړون د دواړو هیوادونو ترمنځ لاسلیک شو، چې له مخي یې د دواړو هیوادونو تر منځ پوځي او استخباراتی اړیکې ستراتیژیکې کچې ته لوړې شوې.
تر هغه وروسته د پاکستان گڼ شمیر وگړي د سعودي عربستان په پوځ کې جذب شول ، او تر هغه وروسته بیا تر ننه په مختلفو پړاونو کې دغه ډول اړیکو دوام وموند، تر څو چی د ۲۰۲۵ کال د سپټمبر په میاشت کې د پاکستان او سعودي عربستان تر منځ گډ دفاعی ستراتیژیک تړون لاسلیک شو .
دغه تړون پنځه برخې لری:
متقابله دفاع:
په دغه برخه کې راځي چې« هر ډول برید یا یرغل پر یو له دغو هیوادونو پر دواړو برید گڼل کیږی.»
د گواښونو په وړاندی اقدامات:
په دی برخه راغلې چې« دواړه هیوادونه به په سیمه ییزه کچه د پوځي او امنیتي گواښونو په وړاندی له یو بل سره همکاری کوی.»
پوځي همکاری:
۱- د پوځي ځواک روزنه.
۲- د گډو پوځي مانورونو ترسره کول.
۳- د تجربو او فنی تجربو راکړه ورکړه.
۴- په امنیتي حوزه کې امنیتی عملیاتی همغږی.
استخباراتی او امنیتی همکاري:
۱ - د امنیتی اطلاعاتو شریکول.
۲ - د نویو رامنځته شویو ګواښونو لکه د راکټونو او ډرونونو په وړاندی همکاری .
۳ - د سیمې د امنیت پیاوړتیا: په دی هکله د تړون موخه د سیمې او نړی د امنیت سره همکاری ښودل شوی ده.
پاکستان ته سیمه ییز او نړیوال تهدید؛ د مالي مرستو د ترلاسه کولو یوه پلمه:
پاکستان د خپل شتون په کلونو کې دا تجربه ترلاسه کړی چې په نړیواله او په تېره بیا په سیمه ییزه کچه ګواښونه او ننګونې خپلو ملگرو ته ور په ګوته کوي او بیا د همکاری په پلمه په هغه کې ورگډ شی، او کله نا کله په دی هکله دوه گونې سیاست هم پر مخ وړی، یعنی چې هم له تهدید کوونکو سره د جوال خوله نیسې او هم د تهدید شوي څخه د مبارزې تر عنوان لاندي گټه اخلې ( ښه مثال یي افغانستان د ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۲۱ کالونو پورې و، چې له یوه خوا پاکستان د نړیوال تروریزم د ایتلاف غړی شمیرل کیده او له بله پلوه یي د ترهګرو د ساتونکي ، تمویلوونکي او تجهیزونکي رول ولوباوه).
له سعودي سره هم په وروستې تړون کې پاکستان همدا موخې پر مخ بیایي ، سعودي په سیمه ییزه کچه له اسلامی افراطیت او د ایران له پوځي وړتیا څخه وېره لري او د سیمه ییزو ملگرو د پیدا کولو په لټه کې و او دی، چې پاکستان له دی فرصت څخه گټه پورته کړه او په دی توګه غواړی د سعودي له اقتصادي سرچینو څخه د خپل هېواد د ویجاړ اقتصادی حالت سره مجادله وکړی .
دوه هندواڼې په یوه لاس کې:
اوس چې سعودي عربستان د ایران د کروز توغندیو او بې پیلوټه الوتکو تر سخت گزار لاندي دی، د پاکستان - سعودي د ستراتیژیک گډ دفاعي تړون له مخې، پاکستان باید د سعودي عربستان تر څنگ ودریږی ، ځکه که چیری یو د دغو دوو هېوادونو د کوم بل هېواد تر برید یا یرغل لاندی راځي ، دا یرغل او برید گډ بلل کیږی، په دي توګه پاکستان باید پر خپل تعهد عمل وکړی .
اوس نو پاکستان په سخت حالت کې دی ، او په ظاهره کې له تهران سره خواخوږی لري او له بلې خوا له سعودي سره متعهد دی، په دی توګه ګواکې دوه هندواڼې یې په یوه لاس کې نیولي ، او داسې بریښې چې د پاکستان پوځې رژیم په خپل چل کې بند پاتي دی .
که پاکستان د سعودي عربستان په اړخ ودریږی، نو دا به ورته په ځینو دلایلو ناشونې وي.
له ایران سره ګډه ناامنه پوله، په تیره بیا د بلوڅانو فعاله وسله واله مبارزه د پاکستان دحکومت پر ضد په سیمه کې دوام لری.
په پاکستان کې ناامنه فضا، په تیره په بلوچستان او خیبر پښتونخوا کې «چې عملا یي اداره تر ډیره په ملکی لحاظ او هم په امنیتي لحاظ د فدرالي حکومت له ادارې څخه وتلې ده.»
په پاکستان کې له ایران سره د خلکو په تیره بیا د شیعه گانو خواخوږی «پاکستان د شمیر له نظره تر ایران وروسته د نړی په کچه ډیر اهل تشیع وگړې لری.»
د پاکستان ویجاړ اقتصادی حالت، په تیره پر ایران د اسراییلو او امریکا له بریدونو وروسته او په پاکستان کې د سیاسې ډلو او ګوندونو تر منځ سخت تقابلې حالت.
په پایله کې که پاکستان په دغه لوبه کې هرې خواته ولوبیږی؛ بایلوونکې به وی .
د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت مرستیال عبیدالله امین ویلي، چې یاد وزارت د ۷۶ زیانمنو ښځو او د هغوی د ماشومانو ساتنه کوي. نوموړي د دغو ښځو د وضعیت په تړاو نور جزییات نهدي ورکړي.
د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت مرستیال عبیدالله امین د شنبې په ورځ (د کب ۲۳مه) په یوې غونډې کې وویل، چې تېر کال یې د ماشومانو اړوند ۱۴۵۰۰ قضیو ته رسېدنه کړې ده.
دغه طالب چارواکي ویلي، چې د کار او ټولنیزو چارو وزارت اړوند د زیان منونکو ښځو لپاره د حقوقي چارو د ملاتړ ریاست د زیانمنو ښځو د مصونیت لپاره کار کوي.
نوموړي ویلي، چې د یاد ریاست تر چتر لاندې دمګړی ۷۶ زیانمنې ښځې او د هغوی اته ماشومان د یاد ریاست په ملاتړ ساتل کېږي.
د نوموړي دا څرکندونې په داسې حال کې دي، چې په تېر جمهوري نظام کې د زیانمنو ښځو ځانګړي امن خونې جوړې شوې وې او ګڼې ښځې په یادو امن خونو کې ساتل کېدې، خو واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته یادې ډلې د ښځو لپاره ټولې امن خونې وتړلې او زیانمنې ټولې ښځې یې زندانونو ته واستولې.