عبدالباري عمر: په روغتیايي مرکزونو بریدونه «د انسانیت او اخلاقو ضد عمل» دی

ښاغلي حیدري دا څرګندونې د ایکس له لارې په یوه تفصیلي پوسټ کې کړې دي. هغه لیکلي چې د افغانستان ګڼې ټولنې د وژنو، بې‌ځایه کېدو او د ملکي تاسیساتو د ویجاړېدو له پرله‌پسې څپو سره مخ شوې دي، او دا وضعیت «نه جلا پېښې دي او نه هم پټې».

د نوموړي په وینا، دا حقایق د سیمې او له سیمې بهر د استخباراتي بنسټونو ته ښه معلوم دي او څو ځله د د ملګرو ملتونو د افغانستان مرستندویه پلاوي په راپورونو کې هم انعکاس موندلی، خو د نړیوال غبرګون کچه تر ډېره د راپورونو، لنډو معلوماتي ناستو او د اندېښنې تر څرګندونو محدوده پاتې شوې ده.

حیدري همداراز نیوکه کړې چې د ملګري ملتونه اړوند سیاسي، بشري حقونو او بشري مرستو بنسټونه، په ځانګړي ډول د امنیت شورا او دارالانشاء، تر اوسه د افغان ملکي وګړو پر وړاندې د ځینو خونړیو بریدونو په اړه «خپلواکه او هر اړخیزه څېړنه» نه ده پیل کړې.

هغه په خپل پوسټ کې ویلي چې دغه بریدونه لومړی د پاکستان له ملاتړه برخمنو طالبانو له لوري او په وروستیو کې د پاکستان د مستقیمو پوځي اقداماتو له لارې ترسره شوي دي.

د حیدري په ټکو، که حساب‌ورکونه رامنځته نه شي، نو د افغان ملکي وګړو پر وړاندې د تاوتریخوالي دا لړۍ به «بې له کوم خنډه» دوام ومومي.

ضعیف د ایکسله لارې په یوه تازه خپره شوې لیکنه کې ادعا کړې چې د پاکستان اړوند ځواکونه له مخامخ جګړې څخه تېښته کوي او پر ځای یې په کابل او نورو ولایتونو کې بې‌ګناه خلک هدف ګرځوي.

هغه په خپل پوسټ کې لیکلي: «مزدور او ذلیل دښمن د مخامخ جګړې څخه تېښته کوي، کنه ۱۲۰۰ کیلومتره د ډیورنډ په فرضي کرښه کې ورسره زمریان پراته دي، خو دوی په کابل او نورو ولایتونو کې بې‌ګناه وګړي په نښه کوي، دا د بزدلۍ او بې‌غیرتۍ انتها ده.»

ضعیف همداراز د ډیورنډ کرښې ته په اشارې سره ویلي چې که جګړه رښتینې وي، نو د و ډيورنډ کرښې په اوږدو کې د مقابلې لپاره کافي ځواکونه موجود دي، خو د ده په وینا، د ښارونو دننه د ملکي وګړو په نښه کول د جګړې له اصولو سره په ټکر کې دي.

منظور پښتین ویلي، «ترهګر پنجابي استعمار (پاکستان)» د کابل پر یوه روغتون ترهګریز هوايي بمبار کړی او له امله یې تر درملنې لاندې سلګونه بې‌ګناه ملکي وګړي یې وژلي او ګڼ نور یې ټپيان کړي دي.

پښتین زیاته کړې: «موږ د دې دردونکې پېښې پر ضد د خپل افغان ولس ترڅنګ ولاړ یو. پي‌ټي‌اېم به د نړۍ هر ګوټ ته د دې مظلومې وینې غږ رسولو لپاره خپله طرحه جوړوي».

هغه په ډاګه کړې، په لر او بر کې د «استعماري قوتونو» او پروژو ظلمونه ورځ تر بلې زیاتېږي او زیاته کړې یې ده: «په داسې وخت کې په لوی زړه سره د مِلي مشورې او مِلي قیام انتظام به د ملت قوت یو کړي چې ملت ته به یې ډېره ګټه او دوښمن ته به یې ډېر زیان وي».

دغه بنسټ ویلي، د دغه برید په پایله کې د راپورونو له‌مخې یو زیات شمېر هغه زیانمنونکي ناروغان وژل شوي، چې د طبي پاملرنې او بېرته رغېدو په لټه کې وو.

د بشري حقونو نړۍوال بنسټ خبرداری ورکړی: «هغه مرکزونه چې درملنې، بیا رغونې او بشري پاملرنې ته ځانګړي شوي، باید هېڅکله په هیڅ ډول شخړو یا امنیتي عملیاتو کې په نښه نه‌شي».

دغه بنسټ په کابل کې د روږدو د درملنې پر مرکز د پاکستان د هوايي بریدونو په تړاو د خپلواکې نړۍوالې څېړنې غوښتنه کړې او همداراز یې حساب ورکړې ته د مسوولو کسانو پر راکاږلو هم ټينګار کړی دی.

د بشري حقونو یاد بنسټ همداراز پر طبي بنسټونو بریدونه د نړۍوالو بشري قوانینو او د بشري حقونو د نورمونو له بنسټیزو اصولو څخه سرغړونه بللې او زیاته کړې یې ده: «نړۍ باید هغه مهال چوپ پاتې نه‌شي کله چې د شفا او درملنې ځایونه د تراژیدۍ په ځایونو بدلېږي».

ګلبدین نایب ویلي، د ملکي وګړو په نښه کول په هر نوم او هر دلیل چې وي، د بشري اصولو او نړۍوالو قوانینو له ارزښتونو سره ښکاره په ټکر کې دي او زیاتوي: «دا ډول کړنې نه یوازې د تاوتریخوالي دوام ته لار هواروي، بلکې د سیمې ثبات او متقابل باور هم زیانمنوي».

نایب د افغانستان ملي حاکمیت، ځمکنۍ بشپړتیا او د ولس پر خوندیتوب د ټينګار تر څنګ ویلي: «موږ له نړۍوالې ټولنې او د بشري حقونو له اړوندو بنسټونو غواړو چې د دغو پېښو په اړه بې‌طرفه څېړنه ترسره کړي او د ملکي وګړو د خوندیتوب لپاره عملي ګامونه واخلي».

هغه له زیانمنو کورنیو سره خواخوږي څرګنده کړې او په ډاګه کړې یې ده، چې افغان ولس به د خپل ملي یووالي، متقابل ملاتړ او ټینګې ارادې له لارې د هر ډول ننګونې پر وړاندې ولاړ پاتې شي.