د افغانستان پخوانی ولسمشر اشرف غني او د طالبانو مشر ملاهبت الله پر کابل د پاکستان هوايي بریدونو پر وړاندې لاتر اوسه چوپ دي. اشرف غني او هبت الله نه یوازې د پاکستان هوايي بریدونه نه دي غندلي، بلکې د ملکي مرګ ژوبلې په اړه یې هم کوم غبرګون نه دی ښودلی.
د طالبانو مشر ملا هبتالله اخوندزاده د کوچني اختر په مناسبت په خپل پیغام کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ وروستیو هوايي بریدونو، پر ډيورنډ کرښه جګړو او د ملکي وګړو مرګژوبلې په اړه هیڅ یادونه نه ده کړې.
د دوشنبې په شپه چې پاکستاني الوتکو په کندهار او ننګرهار کې بریدونه وکړل او د کابل په څرخي پله کې د روږدو د درملنې پر یوه روغتون د برید په پایله کې د سلګونو کسانو د وژل کېدو خبر ورکړل شو، په کوردننه او بهر یې غبرګونونه را وپارول، خو د طالبانو مشر هبت الله اخوندزاده تراوسه په دې اړه هیڅ غبرګون نه دی ښودلی.
پخواني ولسمشر اشرف غني ته نژدې سرچینو ویلي، چې په دې وروستیو کې د متحده عربي امارتو چارواکو له نوموړي غوښتنه کړې، چې د افغانستان په اړه دې له نظر ورکولو ډډه وکړي.
له کابل څخه له وتلو وروسته اشرف غني په متحده عربي اماراتو کې اوسیږي.
یونامه په یوه اعلامیه کې ویلي، چې ددوشنبې په شپه په کابل کې د پاکستان د پوځ هوايي برید د «امید د معتادینو د درملنې روغتون» په نښه کړی، چې د مخدره توکو د معتادینو د درملنې روغتیايي مرکز دی. یوناما وايي، ملکي وګړي لا هم د طالبانو او پاکستان ترمنځ د روانو نښتو بیه پرې کوي.
که څه هم پاکستانې یې ردوي، خو طالبانو او د ملګرو ملتونو اړوندو ادارو ویلي، چې پر کابل د پاکستان په هوايي بریدونو کې د مخدره توکو د معتادینو د درملنې روغتیايي مرکز په نښه شوی دی او د ۴۰۰ کسانو د وژل کېدو او تر ۲۵۰ پورې نورو د ټپي کېدو خبر ونه ورکړل شوي.
د طالبانو پر مشر نیوکه کیږي، چې د ډېرو عادي مسایلو په تړاو حکمونه او اعلامیې ور کوي، خو ددې سترې مسالې په اړه چې د افغانستان د حاکمیت د نقض مساله ده، تر اوسه غلی پاتې دی.
د سیمې یو شمېر اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د برید اصلي هدف د طالبانو د دفاع وزارت د استخباراتو ریاست و.
د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت ویلي چې پاکستان د «امید کمپ» چې د معتادینو د درملنې مرکز دی، په نښه کړی چې پکې ۴۰۰ کسان وژل شوي او ۲۵۰ نور ټپیان دي.
د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ دا پېښه «دقیق عملیات» بللي او ویلي یې دي چې د «ترهګرۍ ملاتړي تاسیسات او زیربناوې» په نښه شوې دي.
تر اوسه په کابل کې د ملګرو ملتونو دفتر (یوناما) د قربانیانو کره شمېر نه دی خپور کړی.
د افغانستان انټرنشنل موندنې ښيي چې ښايي پاکستان د طالبانو د ډرون الوتکو د جوړولو هڅو ته په پام پر دې سیمه برید کړی وي. پاکستاني رسنیو ادعاوې کړې، چې دلته د ډرون الوتکو پرزې ساتل کېدې او ډرونونه جوړېدل.
پر پاکستان تور لګېدلی چې په خپلو بریدونو کې یې ملکي وګړي په نښه کړي او د تناسب اصل یې نه دی مراعت کړی. نړیوال بشردوستانه قوانین د جګړې ښکېلې خواخوې مکلفې ګڼي چې په خپلو بریدونو کې د ملکي خلکو خوندیتوب او توازن او تناسب په پام کې ونیسي.
دغه راز پر طالبانو له پخوا د ملکي خلکو د انساني سپر په توګه کارولو تور لګیږي، چې له نړیوالو جګړهییزو او بشري قوانینو سرغړونه ده.
د بشري حقونو نړیوال سازمان ویلي، چې دوی ددغه برید په تړاو څیړنې او پلټنې کوي.
د دوشنبې شپې په کابل او ننګرهار کې څه پېښ شول؟
سرچینې وایي چې د دوشنبې شپې د پاکستان هوايي ځواکونو په ټولیز ډول ۹ هدفونه په کابل او ننګرهار کې بمبار کړي دي. پنځه هدفونه په سرک نو، چمن حضوري، دارالامان، شاه شهید او کارته نو کې وو، او څلور نور هدفونه د ننګرهار په اچین، نازیان، ګوشتې او غنيخېلو ولسوالیو کې وو.
له دې ډلې، طالبانو خبریالانو ته اجازه ورکړه چې د کابل په شاه شهید سیمه کې د یوې پېښې پراخ پوښښ وکړي او د بمبار ځای ته لاسرسی ولري.
د افغانستان انټرنشنل موندنې ښيي چې «فینیکس کمپ» د برید هدف و، خو خپاره شوي انځورونه او ورانۍ د روږدو د درملنې مرکز دي.
فینیکس د امریکا او ناټو یوه لویه پوځي اډه وه چې د کابل په ختیځ کې د پل چرخي او کابل-جلالاباد لویې لارې ته نږدې موقعیت لري. دا اډه په ۱۳۹۴ کال کې افغان دولت ته وسپارل شوه او د ۱۴۰۰ کال له اسد وروسته د طالبانو لاس ته ولوېده.
د افغانستان اسلامي جمهوریت په ۱۳۹۵ کال کې دا کمپ د معتادینو د درملنې مرکز ته واړاوه او نوم یې «احیای امید» کېښود.
د ډیلي میل د رپوټ له مخې، کله چې طالبان واک ته ورسېدل، د کمپ فینیکس له تاسیساتو څخه یې د ځانمرګو ډرونونو د جوړولو فابریکې په توګه کار واخیست.
د بریتانیا ډیلي مېل ورځپاڼې د ۲۰۲۵ کال د جون په ۷مه راپور ورکړی و چې طالبانو په دې کمپ کې د ځانمرګو ډرونونو د جوړولو فابریکه جوړه کړې ده، او دا بهیر لږ تر لږه له ۲۰۲۳ کال راهیسې پیل شوی.
په راپور کې ویل شوي چې دا اډه د بېپیلوټه جنګي ډرونونو د پټ تولید په یوه سیمه بدله شوې ده.
د ورځپاڼې په باور، طالبانو په دې مرکز کې له بېلابېلو ډرونونو څخه کاپي اخیسته، لکه د امریکا MQ-9 Reaper او د ایران شاهد-۱۳۶.
د طالبانو انجنیران—چې ځینې یې د کابل پوهنتون د انجینرۍ پوهنځي فارغان دي—هڅه کوله چې د دغو ډرونونو د الوتنې واټن او د چاودېدونکو توکو اندازه زیاته کړي.
ډیلي مېل لیکلي چې د القاعده شبکې یو انجنیر هم د طالبانو د ډرون جوړولو په پروژه کې ښکېل دی، چې دا موضوع اندېښنې زیاتوي.
د ډیپلومات مجلې هم د ۲۰۲۶ کال د مارچ په ۵مه لیکلي چې طالبان په فعاله توګه د خپلو ډرونونو پر پراختیا کار کوي. ویل کېږي چې د دغو ډرونونو راټولول د کابل په کمپ فینیکس کې کېږي او ازموینې یې په لوګر ولایت کې ترسره کېږي.
دا پروګرام د ترکیې، چین، روسیې او ایران له تجربو ګټه اخلي او له بازار څخه اخیستل شوو ملکي پرزو لکه GPS، انجنونو او حسګرو څخه کار اخلي.
طالبان د ډرون جوړولو لپاره ځینې لازم شرایط لري، لکه د ناټو پاتې شوې زیربناوې او تخنیکي تجربه. د دوی پوځي انجنیران کولای شي پرته له بهرني مرستې ډرونونه جوړ او اصلاح کړي.
په وروستیو میاشتو کې طالبانو د لومړي ځل لپاره د پاکستان پر ضد له ځانمرګو ډرونونو او کوادکوپترونو کار اخیستی. دا بریدونه د پاکستاني بمباریو په غبرګون کې ترسره شوي او تر اسلاماباد پورې رسېدلي دي.
د مارچ په میاشت کې دا بریدونه زیات شوي، چې پکې د اسلاماباد شاوخوا سیمې، فیضآباد، د پلازمېنې هوايي ډګر ته نږدې ځایونه، راولپنډۍ، کویټه، کوهاټ او د خیبرپښتونخوا نورې سیمې شاملې دي.
د طالبانو د دفاع وزارت تایید کړې چې د پاکستان پوځي تاسیسات یې په نښه کړي دي.
بلخوا، د پاکستان پوځ ویلي چې دغه ډرونونه «ابتدایي» وو او د دفاعي سیستمونو له خوا شنډ شوي دي.
طالبان یوازینی ډله نه ده چې د پاکستان پر ښارونو ډروني بریدونه کوي؛ تحریک طالبان پاکستان (TTP) هم په خپلو بریدونو کې له ډرونونو کار اخلي.