د تېر جمهوري نظام پر مهال د ولسي جرګې پخواني غړي کمالناصر اصولي د نوي ښوونیز کال د پیلېدو په درشل کې غوښتنه کړې، چې له شپږم ټولګي پورته د نجونو زدهکوونکو پر مخ د ښوونځيو دروازې باید پرانېستل شي.
کمالناصر اصولي د یکشنبې په ورځ (د وري ۲مه) په خپله اېکسپاڼه ویلي: «د نجونو پر مخ د ښوونځیو دروازې خلاصې کړئ».
هغه تلویحاً طالبانو ته په خطاب کې ویلي، چې په دې کار سره د افغانانو راتلونکي نسلونه وژنئ او زیاته کړې یې ده: «د ښوونځیو د دروازو په بندولو سره تاسو د افغانانو راتلونکي نسلونه وژنئ».
طالبانو له بیا واکمنېدو شاوخوا یوه میاشت وروسته د ۲۰۲۱ کال په سپټمبر کې نجونې زدهکوونکې له شپږم ټولګي پورته د «امر ثاني» په نوم له زدهکړو منع کړې او د یونېسف په وینا د طالبانو په دې چارې سره، دمګړۍ په افغانستان کې څه باندې ۲ اعشاریه ۲ میلیونه نجونې د زدهکړو له دوامه محرومې شوي او تر ۲۰۳۰ کال پورې به دغه شمېر ۴ میلیونو ته ورسېږي.
سره له دې چې د طالبانو په واکمنۍ کې نوی ښوونیز کال د وري په لومړۍ پیلېده، خو اوس دغه چاره د روانې اونۍ پای یعنې د پنجشنبې په ورځ د وري په ۶مه ته ځنډول شوې ده.
د طالبانو پوهنې وزارت په یوه رسمي مکتوب کې، چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلی د دغې چارې د لامل په تړاو په واضحه توګه څه نهدي ویل شوي، خو د ډیورند کرښې ته څېرمه ولایتونو ډېری اوسېدونکي د پاکستان او طالبانو تر منځ د جګړې له امله د خپلو مېنو پرېښودو ته اړ شوي او له ډېورند کرښې لرې د ښوونځیو په ودانیو کې میشت دي.
د پاکستان او طالبانو ترمنځ په شخړو کې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې له پرتو ولسوالیو لسګونه زره کسان بې ځایه شوي او که جګړه وغځیږي د نورو خلکو د بېځایه کېدو اټکل هم کیږي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ وروستیو نښتو د سرحدي ولایتونو ګڼ شمېر کورنۍ بې ځایه کړې دي.
په ننګرهار، پکتیا، پکتیکا، خوست، کونړ او نورستان ولایتونو کې سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د بېړنۍ سرپناه د نشتوالي له امله ډېری دغه کورنۍ د ښوونځیو او لېسو په ودانیو کې ځای پر ځای شوې دي او له همدې امله د نوي ښوونیز کال د پیل کېدو مراسم ځنډېدلي دي.
د افغانستان په جمهوري نظام کې ښوونیز کال د وري پر درېیمه نېټه پیلېده، خو د طالبانو له واکمنېدو وروسته ښوونیز کال د وري پر لومړۍ نېټه پیلیږي.
په یوه مکتوب کې، چې د طالبانو پوهنې وزارت د ولایتونو د پوهنو ریاستونو ته استولی، راغلي، چې د ۴۱۰۵ ښوونیز کال د وري پر شپږمه نېټه پیلیږي او مراسم به یې د نورو کلونو په پرتله لنډ او « مختصر» وي.
په مکتوب کې ددغه ځنډ لامل نه دی په ډاګه شوی، خو په سرحدي ولایتونو کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د پاکستان د هوايي بریدونو او توپونو او هاوان مرمیو له امله پر ډیورنډ کرښه د پرتو ولسوالیو ډېری خلک له خپلو سیمو بې ځایه شوي او د ولسوالیو په مرکزونو او ولایتونو کې د ښوونځیو او لیسو په ودانیو کې میشت کړای شوي دي.
د سرچینو په وینا، طالبان له پاکستان سره د اوربند برخلیک او غځېدو ته په تمه دي.
د طالبانو د پوهنې وزارت یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې « که اوربند وغځیږي، ښايي دغه بېځایه شوي خلک بېرته خپلو سیمو ته ولیږدول شي او که اوربند ونه غځیږي، دا احتمال شته، چې په ختیزو او جنوب ختیزو ولایتونو کې ښوونیز کال وځنډیږي».
دا روښانه نه ده، چې ښوونیز کال به د وري له شپږمې وروسته هم ځنډیږي او که نه، خو د سرچینو په وینا، « تر څو، چې د بې ځایه شویو خلکو لپاره متبادل پناه ځایونه ونه موندل شي، د ښوونځیو او لیسو د ودانیو تخلیه کول ستونزمن دي».
د دې ترڅنګ، هغه ماشومان چې له خپلو سیمو بې ځایه شوي، نه یوازې له زدهکړو پاتې کېږي بلکې له رواني فشارونو سره هم مخ دي.
په ننګرهار کې یوه ستره برخه بې ځایه شوي کسان په فارمونو کې ځای پرځای شوي، چې د نوي کال په رادبره کېدو باید دغه فارمونه تخلیه کړي او نورو متبادلو ځایونو ته ولیږدول شي.
د پاکستان او طالبانو ترمنځ په شخړو کې د د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د افغانستان له اوسنیو سرحدي ولسوالیو نه په لسګونو زره کسان بې ځایه شوي او که جګړه وغځیږي د نورو خلکو د بېځایه کېدو اټکل هم کیږي.