د اخوان المسلمین د بنسټګر لمسی د جنسي تېري په تور په ۱۸ کاله بند محکوم شو

هغه دا څرګندونې په داسې حال کې کړې چې د امریکا په کانګرس کې د طالبانو تر واک لاندې د ښځو د وضعیت په اړه بحث روان و.

مسټ زیاته کړې، چې دوی ته دا ویاړ ورپه برخه شوی چې درې افغانې زده‌کوونکې، چې اوس په امریکا کې زده‌کړې کوي، په دې ناسته کې یې ورسره ګډون کړی.

د نوموړي په وینا، د دغو زده‌کوونکو حضور د افغانستان د ښځو د وضعیت د روښانه کولو لپاره مهم و او د ښځو پر وړاندې د محدودیتونو موضوع یې لا جدي وښوده.

هغه ټینګار وکړ چې د ښځو او نجونو د حقونو ملاتړ باید د نړیوالې ټولنې له لومړیتوبونو څخه وي، په ځانګړي ډول په هغو هېوادونو کې چې له سختو محدودیتونو سره مخ دي.

دغه طرحه د ۲۰۲۵ کال په پای کې د منځلارې ښي او افراطي ښي اړخو احزابو له خوا وړاندې شوې وه. د اروپايي اتحادیې قانون جوړونکو د پنجشنبې په ورځ، د وري میاشتې ۶مه، په بروکسل کې دې طرحه ته رایه ورکړه.

دغه قانون په څرګنده توګه د دې امکان برابروي چې د «بیرته ستنولو مرکزونه» د اتحادیې له پولې بهر پرانیستل شي، څو هغه کډوال چې د پناه غوښتنه یې رد شوې، د درېیمو هېوادونو مرکزونو ته ولېږدول شي.

اروپايي حکومتونه د کډوالۍ پر وړاندې د عامه ناخوښۍ په منځ کې چې د افراطي ښي اړخو احزابو د انتخاباتي بریاوو سبب شوې، سختدریځه پالیسۍ تعقیبوي.

یونان، جرمني، هالنډ، اتریش او ډنمارک له وړاندې له ځینو افریقایي هېوادونو سره خبرې کړې دي چې د پناه غوښتونکو د بیرته ستنولو او ساتنې مرکزونو کوربانه دي.

په اروپا کې افراطي ښي اړخي احزاب غواړي چې د امریکا په څیر سختدریځه مهاجرتي پالیسۍ عملي شي. راپورونه ښيي چې ۳۲ پارلماني غړو د دې طرحې په رای ورکولو کې برخه نه ده اخیستې.

د ۲۰۲۵ کال په اوږدو کې د کډوالۍ د کمېدو له امله، د بروکسل غړي د کډوالو د بیرته ستنولو د سیستم په ښه کولو باندې تمرکز کړی دی. اوس مهال یوازې شاوخوا ۲۰ سلنه هغه پناه غوښتونکي چې د هېواد پریښودو امر یې ترلاسه کړی، خپل اصلی هېواد ته ستنول کیږي.

همدا راز، دغه طرحه هغو کډوالو ته چې د هېواد پریښودو څخه ډډه کوي، جدي جزاګانې ټاکي.

اسحاق ډار د پنجشنبې په ورځ د وري ۶مه، پر ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې امریکا خپلې ۱۵ مادې ایران ته لېږلې دي او دا وړاندیزونه دا مهال د تهران له خوا تر ارزونې لاندې دي. د ده په وینا، اړیکې د مستقیمو خبرو پر ځای د پیغامونو د تبادلې له لارې پر مخ ځي او پاکستان په دې ډیپلوماټیک بهیر کې مهمه او فعاله ونډه لري.

هغه همدارنګه زیاته کړې چې د سیمې یو شمېر نور هېوادونه، لکه ترکیه او مصر، هم د دغو هڅو ملاتړ کوي او د اړیکو د ټینګښت په برخه کې مرسته کوي.

ډار ټینګار کړی چې پاکستان د سولې او ثبات لپاره ژمن دی او هڅه کوي چې په سیمه او له هغې هاخوا د ثبات د ټینګښت لپاره اړین اقدامات ترسره کړي. هغه ویلي: «خبرې اترې او ډیپلوماسي یوازینۍ لار ده.»

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د امریکا او ایران ترمنځ ترینګلتیاوې لوړې شوې او د سیمې امنیتي وضعیت لا هم حساس دی.

بلخوا پاکستان د امریکا او ایران ترمنځ د اړیکو د بیا پیل او منځګړیتوب په هڅو کې مهم رول لوبوي او د دواړو لورو ترمنځ تماسونه په وروستیو کې زیات چټک شوي دي.

د راپور له‌مخې، دغه کډوال چې ښځې او ماشومان هم په‌کې شامل دي، په ډېر بد او زړه بوږنوونکي حالت کې شپې او ورځې تېروي. له ایران سره د امریکا او اسراییل د جګړې له پیل راهیسې د السیلیه پوځي اډه څو ځله د توغندیو د بریدونو هدف ګرځېدلې ده.

سلګونه افغان کډوال په دې اډه کې د بایډن د حکومت پر مهال امریکا ته ولېږدول شول، خو یو شمېر نور د نامعلومو لاملونو له کبله هلته پاتې شوي دي. د افغان اېواک په نوم د کډوالو ملاتړې اداره وایي، چې دغه کډوال اوس په نامعلوم برخلیک کې ژوند کوي او د بریدونو او امنیتي خبرداریو تر سیوري لاندې ژوند تېروي.

د کمپ اوسېدونکو اې‌بي‌سي نیوز ته ویلي، چې د جګړې په لومړیو اوونیو کې هېڅ مناسب پناه‌ځای یا د ساتنې اسانتیاوې نه وې او د بریدونو پر مهال به اړ وو، چې یوازې په ودانیو کې پټ شي. د هغوی په وینا، د توغندیو ټوټې ان د خوب خونو ته لوېدلې وې، په هغو خونو کې چې کوچني ماشومان هم په‌کې وو.

کډوالو په پټه توګه ویډیوګانې ثبت کړي او اې‌بي‌سي نیوز ته یې لېږلې دي چې د دغه کمپ د ژوند سخت شرایط ښيي. دوی د اېستل کېدو یا سزا له وېرې غوښتنه کړې، چې پېژندنه یې پټه وساتل شي.

د منځني ختیځ د جګړې له پیل شاوخوا څلور اوونۍ وروسته، د دې اډې اوسېدونکو راپور ورکړی چې د کمپ د ودانیو په دروازو کې نوي کانکریټي دېوالونه لګول شوي دي او کارکوونکي خلکو ته سپارښتنه کوي، چې د خطر د زنګ په اورېدو سره سمدستي پناه‌ځایونو ته ولاړ شي. له دې سره، ډېری کډوال لا هم ځان خوندي نه احساسوي.

یوې ځوانې افغانې مور ویلي، چې لور یې د ژوند لومړني ګامونه په همدې اډه کې اخیستي او له یوه کال زیات وخت کېږي چې کورنۍ یې دلته ژوند کوي. هغې زیاته کړه: «زه نه‌شم کولی تل ورته مناسب خواړه یا هغه نانځکې برابرې کړم چې خوښې یې دي».

احمد چې پخوا یې په افغانستان کې له امریکايي ځواکونو سره کار کاوه وایي، زوی یې د توغندیو له وېرې د کټ لاندې ویده کېږي. هغه له خپلو ماشومانو سره له ۱۸ میاشتو ډېر وخت کېږي، چې په دې کمپ کې ژوند کوي. نوموړي ټینګار وکړ: «د امریکا حکومت موږ دوحې ته راوستو، خو اوس بې‌برخلیکه پاتې یو».

ډېری کډوال وایي، چې د امریکا له حکومت سره د همکارۍ او د خپل ژوند د خطر سره مخ کولو په بدل کې ورته د ښه ژوند ژمنه ورکړل شوې وه، خو اوس نه یوازې دا ژمنه پوره شوې نه ده، بلکې بیا د یوې بلې جګړې په منځ کې راګیر شوي دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د کمپ د اوسېدونکو اندېښنو ته رسېدنه کوي او پلان لري چې د مارچ تر پایه د کمپ خلک یو درېیم هېواد ته ولېږدوي. خو کډوال وایي، چې تر اوسه د خپل لېږد د ځای او وخت په اړه هېڅ روښانه معلومات نه لري.

د افغان اېواک د شمېرو له‌مخې، د کمپ شاوخوا ۸۰۰ اوسېدونکي مخکې امریکا ته د لېږد لپاره تایید شوي وو، خو د ټرمپ د حکومت له راتګ سره د دوی د بیا مېشتېدو بهیر درېدلی دی. د افغان اېواک مشر شان ونډایور ټینګار کړی: «امریکا ته د دې کسانو د ننوتلو لپاره هېڅ قانوني یا جوړښتي خنډ نشته».

دې ادارې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ته په څو لیکونو کې غوښتنه کړې، چې دغه کډوال دې په کمپ کې بې‌برخلیکه، د اندېښنو او وېرې تر سیوري لاندې نه پرېښودول کېږي. د کمپ ډېری اوسېدونکي ښځې او ماشومان دي او د دوی راتلونکی لا هم له ناڅرګند حالت سره مخ دی.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له‌مخې، د خواله رسنیو له رامنځته کېدو څخه تر ۲۰ کلونو ډېر وخت تېرېږي او دا پرېکړه په بېلابېلو هېوادونو کې د هغو پراخو هڅو لپاره یو مهم بدلون ثابتېدای شي، چې د ماشومانو او ځوانانو پر رواني روغتیا د دغو پلټفارمونو د ناوړه اغېزو پر وړاندې روانې دي.

د لاس انجلس محکمې قاضي کارولین کول وویل، چې د دغو شرکتونو لپاره د جریمو کچه به په بل پړاو کې وټاکل شي. اوسمهال منصفه پلاوی دا ارزونه کوي، چې ایا د ګوګل او مېټا محصولاتو (لکه یوټیوب او انسټاګرام) دعوه کوونکې ته فزیکي زیان رسولی او که نه او دا چې ایا یادو شرکتونو د خپلو کاروونکو روغتیا له پامه غورځولې ده که څنګه.

دا قضیه د «کېلي» په نوم پر یوې شل کلنې ښځې پورې تړاو لري، چې د دغې دعوې د پیل پر مهال تر قانوني عمر کمه وه. هغې ادعا کړې، چې یوټیوب او انسټاګرام د خپلو جاذبو طرحو له امله نوموړې دې ته اړ کړې چې په دې اپلېکېشنونو روږدې شي. د منصفه پلاوي وموندله چې ګوګل او مېټا د دواړو اپلېکېشنونو د منفي پایلو په مخنیوي کې غفلت کړی او د هغوی د خطرونو په اړه یې هېڅ ډول خبرداری نه دی ورکړی.

د دعوې کوونکې له وکیلانو څخه یوه وویل، چې د نن ورځې د محکمې پرېکړه دا ښيي چې د ټولنیزو رسنیو د مالکانو د ځواب ویلو وخت رارسېدلی دی. د مېټا ویاند ویلي، چې دا شرکت له دې پرېکړې سره مخالفت لري او وکیلان یې د «قانوني انتخابونو ارزونه» کوي.

د ګوګل ویاند خوزه کاستانېدا په خبره چې دا شرکت غواړي د پرېکړې پر وړاندې د استیناف غوښتنه وکړي.

د دعوې کوونکې وکیلانو په دې قضايي بهیر کې په لاس انجلس کې د «منځپانګې» پر ځای د «پلاټفارم پر طرحه» تمرکز وکړ، چې دې کار د شرکتونو لپاره له قانوني مسوولیت څخه تېښته لا سخته کړه. د ټکنالوژۍ د برخې شنونکي ګیل لوریا دا پرېکړه د مېټا او ګوګل لپاره یو شاتګ وباله او ویې ویل، چې اوس به دا شرکتونه اړ وي چې له خپلو کاروونکو لا زیاته ساتنه وکړي.

د سنپ او ټیک‌ټاک شرکتونه هم په دې محکمه کې تورن وو، خو دواړو د محاکمې له پیل مخکې له دعوې کوونکې سره هوکړې ته رسېدلي دي. د دغو هوکړو شرایط نه دي افشا شوي.

د محاکمې په بهیر کې د دعوې کوونکې وکیلانو هڅه وکړه، چې وښيي مېټا او ګوګل په قصدي ډول ماشومان هدف ګرځولي او په خپلو پرېکړو کې یې ګټه د هغوی پر خوندیتوب لومړیتوب ورکړی دی. د منصفه پلاوي غړو د دغو شرکتونو داخلي اسناد هم ولیدل، چې په‌کې ښودل شوې وه څنګه مېټا او ګوګل د ځوانو کاروونکو د جذب لپاره هڅې کړې دي.

د نیوکو زیاتوالی

په امریکا کې لویو ټکنالوژیکي شرکتونو په تېره یوه لسیزه کې د ټولنیزو رسنیو کې د ماشومانو او ځوانانو د خوندیتوب په اړه له زیاتېدونکو نیوکو سره مخ شوي دي. په همدې حال کې، اسټرالیا له لومړنیو هېوادونو څخه وه چې د قانوني عمر څخه کم کسانو لپاره یې د ټولنیزو رسنیو کارول منع کړل. دا طرحه په یو شمېر نورو هېوادونو کې هم تر ارزونې لاندې ده.

تمه کېږي، چې د ټولنیزو رسنیو د روږدي کېدو په اړه یوه بله جلا قضیه چې د څو ایالتونو له‌خوا د ټکنالوژۍ شرکتونو پر وړاندې وړاندې شوې، د روان دوبي په موسم کې د کلفورنیا د اوکلنډ په فدرالي محکمه کې واورېدل شي.

مټیو برګمن چې د دغو قضیو له وکیلانو څخه دی، وویل چې یوه بله ایالتي محکمه هم ټاکل شوې چې د جولای په میاشت کې په لاس انجلس کې د انسټاګرام، یوټیوب، ټیک‌ټاک او سنیپ‌چټ پر وړاندې شکایتونه وڅېړي.