مکسیکو کې د بس چپه کېدو له امله ۱۱ کسان مړه او ۳۱ ټپیان شوي

هغه زیاته کړه: «خو دا کار به ونه‌شي. په اړه یې مه اندېښمن کېږئ. موږ هغوی له منځه وړي دي».

ټرمپ د جمعې په شپه وویل: «دا مهال زه په ایران کې له ډېرو بې‌رحمو خلکو سره مخ یم. زه نه‌شم ویلی، چې حالات ډېر ښه روان دي، خو هېڅکله باید ایران ته اټومي وسله ورنه‌کړل شي».

د امریکا ولسمشر زیاته کړه: «دوی هیڅ مشر نه‌لري. مشران یې هم تللي دي. دا زموږ د ستونزې یوه برخه ده؛ ځکه موږ نه پوهېږو چې له چا سره مخ یو... موږ له یوه سره خبرې وکړې او بیا بل چا اړیکه ونیوله».

هغه همدارنګه دایران د نظامي وړتیاوو په اړه وویل: «د دوی د پوځ لپاره یو څه اندازه توغندي پاتې دي. د توغندیو د جوړولو یو څه ظرفیت هم ورته پاتې دی. موږ د نویو توغندیو د تولید نږدې ۸۵ سلنه ظرفیت له منځه وړی دی. موږ نږدې ۸۲ سلنه ظرفیت یې له منځه وړی، خو دا په دې معنا ده، چې دوی توغندي لري. موږ د دوی د بې‌پیلوټه الوتکو ډېرې فابریکې له کاره اچولي دي، خو لا هم د ډرون جوړولو یو څه ظرفیت ورته پاتې دی».

ټرمپ وویل: «بې‌پیلوټه الوتکې هم خورا اغېزناکې دي، که څه هم موږ په دې لړ کې پرمختګونه کړي دي».

د امريکا ولسمشر د همدې اونۍ په پيل کې د جرمني له لومړي وزیر فرېدرېښ مېرڅ سره تر لفظي شخړې وروسته دې هېواد کې د امريکايي ځواکونو د کمولو احتمال ياد کړی وو.

مېرڅ د دوشنبې په ورځ ويلي وو، چې امريکا د ايران د جګړې په اړه روښانه تګلاره نه‌لري او تهران د خبرو اترو پر مهال واشنګټن له ستونزمن حالت سره مخ کړی دی.

ټرمپ همدارنګه په ښکاره توګه د ایران پر ضد له امریکا څخه د نه‌ملاتړ له امله پر فرېدرېښ مېرڅ او د ناټو د نورو غړو هېوادونو پر مشرانو نيوکه کړې وه.

په جرمني کې د امريکا پوځي حضور اوږده مخينه لري او د دويمې نړيوالې جګړې له پای او د سړې جګړې له کلونو راهيسې دوام لري. د امريکا د جګړې وزارت د شمېرو له مخې، تر تېر ډسمبر پورې نږدې پنځوس زره فعال پوځيان، احتياطي ځواکونه او ملکي کارکوونکي د جرمني په بېلابېلو اډو کې مېشت وو.

جرمني همدارنګه د امريکا د اروپايي او افريقايي قومندانیو کوربه دی او د رامشتاين هوايي اډه د امريکا له مهمو پوځي عملياتي مرکزونو څخه شمېرل کېږي. له جاپان وروسته، جرمني هغه هېواد دی چې د امريکا تر ټولو ډېر پوځيان په‌کې مېشت دي.

ټرمپ له کلونو راهيسې پر ناټو نيوکې کوي او د دې تړون غړي هېوادونه تورنوي، چې د خپلو پوځونو د پياوړتيا لپاره کافي لګښت نه‌کوي او تر ډېره بريده پر امريکا تکيه لري. هغه څو ځله ويلي، چې اروپايي هېوادونه بايد د روسيې د يرغل پر وړاندې د اوکراين په ملاتړ کې زيات مسووليت واخلي.

فو کانګ د جمعې په ورځ (د غويي ۱۱مه) په یوې خبري غونډه کې ویلي، چې د فلسطین او اسراییل تکراري شخړو له لسیزو راهیسې دواړو خواوو او سیمې ته لوی سرخوږی جوړ کړی او په باور یې، د فلسطینیانو له ملي حقونو انکار «د خپل وخت لویه بې‌عدالتي» ده. هغه زیاته کړې، چې دا وضعیت باید ودریږي او «دوه‌ دولتي حل» یوازنۍ عملي لاره ده؛ هر نوی میکانیزم باید دغه لاره پیاوړې کړي.

د چین استازي څرګنده کړې، چې هېواد به یې د امنیت شورا له نورو غړو سره یو ځای د فلسطین د قضیې د هر اړخیز، عادلانه او دوامدار حل لپاره هڅې وکړي، څو د فلسطین او اسراییل سوله‌‌ییز ګډ ژوند او د منځني ختیځ تلپاتې ثبات تحقق ومومي. هغه وویل، چین به د شورا په کار کې انصاف او شفافیت وساتي او د مسوولیت له قوي احساس او رغنده تګلارې سره همکاري پیاوړې کړي.

چین تر دې مخکې هم په ملګرو ملتونو کې په فلسطین کې د اوربند، د ملکيانو د خوندیتوب او د دوه‌ دولتي حل د بیا فعاله کولو غوښتنې تکرار کړي دي. د رویټرز د راپور له مخې، بېجېنګ ځان د منځګړیتوب پلوي او د څو اړخیز نظم ملاتړی معرفي کوي او وایي، امنیت شورا باید د نړیوالې سولې او امنیت د ساتنې په برخه کې اغېزناک رول ولوبوي.

د باخبره سرچینو په وینا، ایران منځګړو ته ویلي،که واشنګټن له دې وړاندیز سره موافقه وکړي، دوی چمتو دي چې د راتلونکې اونۍ په لومړیو کې په پاکستان کې مذاکرات پیل کړي.

له دې سره سره لا هم دواړه لوري د هُرمز تنګي د بیا پرانېستلو او د اټومي پروګرام په څېر په کلیدي موضوعاتو کې جدي اختلافات لري او د دریځونو ترمنځ یې واټن پر ځای پاتې دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ (د غويي ۱۱مه) خبریالانو ته وویل: «دوی غواړي هوکړې ته ورسېږي، خو زه ترې خوښ نه یم. وګورو چې څه کېږي.»

باخبره سرچینو وال‌سټریټ ژورنال ته ویلي، چې د ایران په نوي وړاندیز کې د بریدونو د بندولو او د ایران د بندرونو د محاصرې د پای ته رسولو په اړه د امریکا د تضمینونو په بدل کې، د هُرمز تنګي د بیا پرانېستلو لپاره د تهران پر شرایطو د بحث کولو چمتووالی شامل دی.

له دې وړاندې، ایران غوښتنه لرله، چې امریکا باید د خبرو اترو له پیل مخکې محاصره لغوه کړي او د جګړې د پای ته رسولو په اړه هوکړې ته ورسېږي، خو اوس یې په نوي وړاندیز کې ډېر انعطاف ښکاري.

د دې وړاندیز په بله برخه کې، ایران چمتوالی ښودلی، چې د امریکا د بندیزونو د لرې کېدو په بدل کې به د اټومي پروګرام په اړه خبرې اترې وکړي.

له ایران سره د امریکا پخواني مرکچیانو ریچارډ نیپیو ویلي، چې دا طرحه کولی شي «انګیزې همغږې کړي»، ځکه دواړه لوري به له ځینو محدودو اقتصادي امتیازاتو برخمن شي او پېچلې موضوعګانې به راتلونکي ته وځنډول شي.

د ایران دولتي رسنیو هم تایید کړې، چې منځګړو ته یو نوی وړاندیز سپارل شوی او ویلي یې دي، چې تهران د واشنګټن د دریځ د بدلون په صورت کې، ډیپلوماسۍ ته د بېرته ګرځېدو لپاره چمتو دی.

په مقابل کې، سپینې ماڼۍ ویلي، چې د خصوصي خبرو اترو د جزییاتو په اړه تبصره نه‌کوي، خو ټینګار یې کړی، چې ایران باید هېڅکله اټومي وسلو ته لاسرسی ونه‌مومي.

دا پرمختګونه په داسې حال کې رامنځته کېږي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ کړکېچ دوام لري او په پاکستان کې پخوانۍ خبرې اترې هم کومې پایلې ته نه‌وې رسېدلې.

ورته مهال، واشنګټن او تهران د ایران په شاوخوا اوبو کې په یوې اقتصادي جګړې او متقابل فشار بوخت دي.

ایران په وروستیو اونیو کې په هُرمز تنګي کې پر بېړیو په بریدونو سره، د نړۍ د نفتو د لېږد یوې مهمې لارې ته لاسرسی محدود کړی دی. په ځواب کې، امریکا هم د ایران پر بندرونو او بېړیو بندیزونه او محدودیتونه لګولي دي.

له دې ترینګلتیاوو سره سره، دواړه لوري لا هم د پاکستان، قطر، مصر او ترکیې په څېر د منځګړو له لارې یو بل ته پیغامونه لېږي.

یادې استخباراتي ادارې ویلي، چې د القاعده پر بنسټګر برید د پاکستان پر وخت ۰۰:۳۰ بجې پيل شو او بن‌لادن د درېیم پوړ په یوه خونه کې په نهو دقیقو کې وموندل شو.

سي‌ای‌اې په یوې تازه اعلامیه کې زیاته کړې، چې دغه عملیات د امریکا د هغه مهال د ولسمشر له لوري د ۲۰۱۱ کال د اپرېل په ۲۹مه منظور شوي وو او د ملکي تلفاتو د کمولو لپاره د یوه کوچني ځانګړي ټیم له لوري ترسره شول. د دغې ادارې په وینا، یوه چورلکه سقوط شوه، خو عملیاتو له ځنډ پرته دوام وموند، د بن‌لادن جسد لومړي پوړ ته یووړل شو او د څو خپلواکو لارو په وسیله یې هویت تایید کړای شو.

د مالوماتو له مخې، د القاعد د بنسټګر مړی د کارل وینسن الوتک‌وړونکې بېړۍ د شمالي عربي سمندر اوبو ته وغورځول شو. د امریکا د مرکزي استخباراتو په وینا، د اسامه بن لادن له کور څخه یې د ارزونې لپاره ډېر مواد ترلاسه کړي وو.

یادې ادارې ویلي، د پاکستان په اېبټ‌اباد کې د اسامه کور مرکزي ودانۍ غیرمعمولي امنیتي ځانګړتیاوې لرلې؛ له اغزن سیم سره لوړ دېوالونه، دوه‌ګوني دروازې، تورې ښیښې، ښکاره ټېليفوني/انټرنېتي تارونه یې نه لرل او کثافات یې سوځول کېدل. د کور ثبت شويو مالکانو څرګند عاید نه‌درلود او همدغو نښو، له کلونو څارنې او د «کنیه» له لارې د کوریر د هویت له موندلو سره یوځای، د بن‌لادن د پټنځای ارزونه پیاوړې کړې وه.

یادې ادارې زیاته کړې، چې تر عملیاتو مخکې د اسامه د استوګنې کور ته ورته ځای امریکایي ځواکونو ته جوړ کړای شوی وو او هغو په‌کې خپل تمرینونه ترسره کړي وو.

سي‌ای‌اې وایي، د القاعده شبکې د بنسټګر له کوره راټول شوي اسناد او ډیجیټلي مواد څرګندوي چې بن‌لادن تر وروستیو شېبو د القاعده په ستراتیژیکو او عملیاتي لارښوونو کې فعال رول درلود.

د امریکا د مرکزي استخباراتو ادارې دا عملیات د القاعده د ماتولو په برخه کې مهمه بریا وبلله او ویې ویل، چې د استخباراتي ټولنو نږدې همغږیو او د پوځ له ملګرتیا سره یاد عملیات بریالي شوي دي. د القاعده شبکې دې بنسټګر له طالبانو سره نږدې اړیکې لرلې او د سپټمبر ۱۱مې له پېښې وروسته په افغانستان کې اوسېده.

ویل کېږي واشنګټن د طالبانو له بنسټګر ملا محمد عمر څخه غوښتي وو، چې هغه ور وسپاري، خو نه یې وه منلې. ویل کېږي پر افغانستان د امریکا تر یرغل وروسته اسامه بن لادن د ننګرهار د تورې بورې له لارې پاکستان ته لاړ او د امریکا له سترګو پټ څو کاله هلته پاتې شو. د نوموړي تر وژل کېدو وروسته د القاعدې شبکې فعالیت هم د پام وړ کمزوری شو.

د راپورونو له مخې، اوس هم په افغانستان کې د القاعده شبکې مرکزونه شته او طالبان له دغې ډلې سره ځانګړې خواخوږي لري. د طالبانو د واکمنۍ په لومړي کال د کابل په شیرپور کې د امریکا له لوري د القاعده شبکې دویم مشر ایمن الظواهري هم په یو هوایي برید کې ووژل شو.