سهیل اپريدی: د مې ۹مه د پاکستان د تاريخ توره ورځ ده

له بنو څخه د خيبرپښتونخوا د ولایتي اسمبلۍ غړي پښتون يار خان افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل، دغه نښته د شنبې په ماخوستن نږدې ۹ بجې د فتح‌خېل پر پوستې د وسله‌والو له لوري له یوه موټر بم وروسته پیل شوې او لا هم روانه ده.

د نوموړي په وینا، یاده چادونه دومره زوروره وه، چې تر لرې ځایونو یې غږ اورېدل شوی دی.

پښتون يار زياته کړه، نښته اوس هم روانه ده او هغه ته تراوسه د درېیو پولیسو وژنه تاييد کړل شوې ده.

د بنو پوليس وايي، د پېښې ځای ته نور پوليس او امنيتي سرتيري روان دي او سیمه کلابنده شوې ده.

له دې سره سم، د يادې پېښې ترڅنګ پر کنګر پُل نومې پوستې هم برید شوی، خو له امله د اوښتې احتمالي مرګ‌ژوبلې په تړاو تر اوسه څه نه‌دي ویل شوي.

د کوټې د پولیسو مرستیال مشر شوکت عمران د جمعې په ورځ یوې خبري غونډې ته ویلي، چې د دغو ګواښونو له زیاتېدو وروسته په ښار کې سخت امنیتي تدابیر نیول شوي دي.

نوموړي ویلي، وسله‌وال خپلې تګلارې بدلوي او له همدې امله امنیتي ادارو هم خپل عملیاتي پلانونه اصلاح کړي دي. د هغه په وینا، کوټه د ګڼو امنیتي خطرونو له امله له ځانګړې څارنې لاندې ده او د خلکو د خوندیتوب لپاره اضافي ځواکونه ځای پر ځای شوي دي.

هغه زیاته کړې چې په تېره میاشت کې په ښار کې ۲۳ د وژنې پېښې هم ثبت شوې دي.

په همدې حال کې، د بلوچستان د کورنیو چارو وزارت ویاند بابر یوسفزی افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل: « امنیتي ځواکونه بشپړ چمتووالی لري او که کومه وسله‌واله هڅه وشي، له سخت غبرګون سره به مخ شي.»

نوموړي د بلوڅ بېلتون غوښتونکو ډلو د احتمالي فعالیتونو په اړه د امنیتي ادارو د اندېښنو یادونه کړې، چې په وینا یې ځینې ډلې د نوو عملیاتو د پلان ادعا هم لري.

بلخوا، د کوټې ښار نامتو ژورنالیست میر هزار خان بلوڅ په خبرو کې وویل چې د ناامنۍ یوه مهمه وجه اقتصادي ستونزې دي. د هغه په وینا: « د ایران او افغانستان له پولو سره سوداګري محدوده شوې، بېکاري زیاته شوې او ځوانان د کار له نشتوالي سره مخ دي، چې له امله یې ځینې د وسله‌والو ډلو لور ته جذبېږي.»

په ورته وخت کې، د امنیتي چارو کارپوه عبدالله خان افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل، چې د بلوچستان ناامني یوازې امنیتي نه، بلکې سیاسي او اداري عوامل هم لري.

هغه زیاتوي چې د اوږدې مودې لپاره د حکومتونو ناپایداري، د سیمه‌ییزو ادارو کمزورتیا او د عامو خلکو د مشارکت نشتوالی د دې کړکېچ بنسټیز عوامل دي.

نوموړي همداراز د نشه‌يي توکو قاچاق او له دې سره تړلي مالي شبکې هم د ناامنۍ په دوام کې مهم عوامل بللي دي.

د هغه په وینا: « د امنیتي عملیاتو له امله په ځینو سیمو کې وسله‌والو ته درانه تلفات اوښتي، او د ځینو ډلو داخلي اختلافونه هم راپورته شوي دي.»

شنونکي وایي، که څه هم امنیتي ځواکونه د وضعیت د کنټرول هڅه کوي، خو د اوږدمهاله ثبات لپاره اقتصادي، سیاسي او اداري اصلاحات اړین ګڼل کېږي.

نوموړي ویلي، افغان کډوال په داسې حال کې له پاکستانه په زور ایستل شوي چې ډېرو یې کلونه دلته ژوند کړی، ماشومان یې دلته زېږېدلي، په پاکستاني پوهنتونونو کې یې زده کړې کړې او سوداګرۍ یې لرلې.

اڅکزي زیاته کړې، په پاکستان کې میلیونونه خلک دوه‌ګونی تابعیت لري، خو افغانانو ته دا حق نه دی ورکړل شوی.

هغه ویلي، د پاکستان په قبایلي او غرنیو سیمو کې ډېر خلک اردو ژبه نه شي ویلی، او کله چې د کار لپاره پنجاب ته ځي، د پولیسو له لوري د افغانانو په نوم نیول کېږي.

نوموړي همداراز د افغانستان د تېرو جګړو په اړه ویلي، افغانستان حق لري چې له امریکا، د هغې له متحدینو، پخواني شوروي اتحاد او نورو لورو څخه د جګړو د زیانونو تاوان وغواړي، ځکه د ده په وینا دغو قدرتونو افغانستان سخت زیانمن کړی دی.

د پولیسو په وینا، په دغو عملیاتو کې پولیسو، د ترهګرۍ ضد څانګې او نورو امنیتي ادارو برخه لرله، او له عملیاتو وروسته ښوونځي، دولتي ودانۍ او غرنیزې سیمې بېرته د امنیتي ځواکونو تر کنټرول لاندې راوستل شوې دي.

چارواکو ویلي، وسله‌والو د مېشتو سیمو پر لور د هاوان مرمۍ توغولې، چې له امله یې شپږ ولسي وګړي وژل شوي او ۱۳ نور ټپیان دي.

د پولیسو د معلوماتو له مخې، بریدګرو خپل وژل شوي او ټپیان له ځان سره وړي او له سیمې تښتېدلي دي.

د پولیسو ددغه ادعاوو په تړاو تر اوسه کومې وسله والې ډلې څه ندي ویلي.

د راپورونو له مخې، د پیسو نړیوال صندوق اجرایي بورډ له پاکستان سره د پور د نويو قسطونو پر ورکړه هوکړه کړې ده، چې دا پرېکړه به د دغه هېواد د اقتصادي فشارونو د کمولو لپاره مهم رول ولري.

د پیسو نړیوال صندوق په اعلامیه کې ویل شوي، له دې ټولې اندازې څخه نږدې ۱.۱ میلیارده ډالر د «پراخ مالي اسانتیا پروګرام» له لارې او شاوخوا ۲۲۰ میلیونه ډالر د اقلیمي مقاومت او پایدارۍ اړوند پروګرام له لارې پاکستان ته ورکول کېږي.

یاد صندوق زیاته کړې، دغه مالي مرسته د پاکستان د اقتصادي اصلاحاتو د ملاتړ او د بهرنیو مالي ننګونو پر وړاندې د زیان‌ د کمولو لپاره ترسره کېږي.

پاکستان په وروستیو کلونو کې د لوړې انفلاسیون، د بهرني پورونو د زیاتوالي او د ارزي فشارونو له جدي اقتصادي ستونزو سره مخ دی او د پیسو نړیوال صندوق مرستې د دغه هېواد د مالي ثبات په برخه کې مهمه سرچینه بلل کېږي.