تاجکستان: یوازې مو په جرمونو ککړ افغانان ستانه کړي

د پاکستاني رسنۍ (جيو نيوز) د راپور له مخې، خواجه اصف وویل چې د «هند په سرپرستۍ کې دا نیابتي جګړه د طالبانو له لارې روانه ده».

هغه وويل، «دومره ناشکری په بشري تاریخ کې کله چا نه ده کړې لکه څنګه چې طالبانو کړې ده»، خو په خبر کې د خواجه اصف لخوا د ناشکرۍ په اړه جزيات نه دي ورکړل شوي.

خواجه عاصف وویل چې پاکستان هغه څه چې د «معرکه حق» په جګړه کې یې له هند سره وکړل هغه به له افغانستان سره وکړي.

همداراز هغه زياته کړه، «موږ به د دې ترهګرۍ په پايله کې د توی شوې وينې د هر څاڅکي حساب واخلو، تر ترهګرو د بشپړ له منځه تللو به نه کېنو».

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ د طالبانو د حکومت شارژدافیر ته د خیبر پښتونخوا په بنو ولسوالۍ کې د می پر ۹مه د پولیسوپر یوې پوستې د برید په اړه خپل احتجاح لیک سپارلی دی. پاکستان ادعا کړې، چې دغه برید په افغانستان کې پلان شوی و.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د پلټنو، شواهدو او تخنیکي استخباراتي معلوماتو له مخې دا برید د هغو وسله‌والو له خوا پلان شوی چې ددوی په وینا، «په افغانستان کې مېشت دي».

طالبانو په رسمي ډول ددې څرګندونو په اړه تر دې دمه څه نه دي ویلي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ له تېرې فبروري میاشتې راهیسې اړیکې ترینګلې دي او سره له دې چې دواړو خواوو په قطر، ترکیه، سعودي عربستان او چین کې څو پړاوه خبرې اترې کړې دي، خو دغو خبرو تراوسه د پام وړ پایله نه ده ور کړې.

پاکستان تور لګوي چې د کله نه طالبان په افغانستان واکمن شوي، پاکستان کې ترهګري سېوا شوې ده، خو طالبانو بيا د پاکستان دغه تور تل رد کړی او پاکستان کې روانه ناامني يې د دغه هېواد کورنۍ ستونزه بللې ده.

هغې دا څرګندونې د جینوا په هغې غونډه کې کړې چې د «عدالت، حقیقت موندنې او پخلاینې په لټه کې؛ په افغانستان کې د قانون د واکمنۍ د بیا رغونې بنسټونه» تر عنوان لاندې جوړه شوې وه.

سیما سمر ټینګار کړی، چې ښځې باید د سولې په بهیر کې یوازې سمبولیک حضور ونه لري، بلکې د پرېکړو په ټولو مهمو پړاوونو کې عملي او اغېزناک رول ورکړل شي.

نوموړې، د افغانستان د تېرو څو لسیزو جګړو ته په اشارې ویلي چې هېواد څو ځله د سولې فرصتونه له لاسه ورکړي، ځکه د سولې لپاره رښتینې سیاسي اراده نه وه موجوده.

هغې د بن کنفرانس او د دوحې تړون په ګډون پر پخوانیو سیاسي هوکړو نیوکه کړې او ویلي یې دي چې دغو بهیرونو د بشري حقونو او د قربانیانو د عدالت غوښتنې ته کافي پام نه دی کړی.

د نوموړې په وینا، هر راتلونکی سیاسي جوړجاړی باید د بشري حقونو، د قربانیانو د حقونو او د ټولګډونه حکومتدارۍ پر بنسټ ولاړ وي، څو افغانستان د دوامداره ثبات پر لور حرکت وکړي.

د طالبانو تر چتر لاندې د پېښو پر وړاندې د مبارزې او چمتوالي ادارې په وینا، دغه پېښې په کاپیسا، پنجشېر، سمنګان، ننګرهار، لغمان، کونړ او نورستان ولایتونو کې رامنځته شوې دي. په همدې موده کې ۶ کورونه په بشپړ ډول او ۶ نور په جزوي ډول ویجاړ شوي دي.

د پېښو پر وړاندې د چمتووالي ادارې ویاند محمد یوسف حماد ویلي:«د روان لمریز کال له وري میاشتې تر اوسه په ټول هېواد کې د طبیعي پېښو له امله ۲۵۷ کسان مړه شوي او ۳۳۸ نور ټپیان شوي دي. همداراز ۱۶۸۹ کورونه بشپړ ویجاړ شوي او نږدې شپږ نیم زره نور په جزوي ډول زیانمن شوي دي.»

هغه زیاته کړې چې د سېلابونو او توپانونو له امله سړکونه، پلونه او کرنیزې ځمکې هم زیانمنې شوې دي او په ټولیز ډول تر ۱۷ زرو زیاتې کورنۍ اغېزمنې شوې دي. حماد ویلي چې له زیانمنو کورنیو سره د کورنیو او نړیوالو مرستندویه ادارو په همکارۍ نغدي او خوراکي مرستې هم شوې دي.

خو د سېلابونو له امله زیانمن شوي کسان وایي چې د طبیعي پېښو پر مهال د مخنیوي او وقایوي کارونو نشتوالی د لویو زیانونو لامل ګرځي. د دوی په وینا، په هغو سیمو کې چې د سېلابونو خطر پکې لوړ وي، لا هم اساسي استنادي دیوالونه او نور مخنیوي تاسیسات نه دي جوړ شوي.

د جلال‌اباد د بیز اکمالاتي سیمې اوسېدونکي ابرارالله افغانستان انټرنشنل–پښتو ته ویلي:«دلته د سېلابونو مخنیوی دومره ستونزمن نه دی چې حکومت یې ونه شي کولای. یوازې یو اسنادي دیوال کولی شي سیمه له خطره وژغوري، خو دا کار نه کېږي.»

نوموړي ټینګار وکړ چې حکومت او مرستندویه ادارې باید د مرستو پر ځای د مخنیوي پر پروژو تمرکز وکړي، څو خلک د هر کال له تکراري ویجاړیو وژغورل شي.

افغانستان یو له هغو هېوادونو څخه ګڼل کېږي چې د جغرافیایي جوړښت، غرنیو سیمو او کمزوري زیربنا له امله د طبیعي پېښو له جدي خطر سره مخ دی. په ځانګړي ډول د پسرلي او اوړي په موسمونو کې سخت بارانونه او سېلابونه په بېلابېلو ولایتونو کې پراخ زیانونه اړوي.

کارپوهان وایي، په وروستیو کلونو کې د اقلیمي بدلونونو له امله د ورښتونو شدت او ناڅاپي سېلابونه زیات شوي دي. دا وضعیت په هغو ولایتونو کې لا سخت دی چې د سیندونو په غاړو او غرنیو درو کې پراته دي.

بشري مرستندویه ادارې هم وخت ناوخت خبرداری ورکوي چې افغانستان د اقلیمي بدلون له امله له سختو اغېزو سره مخ دی، خو د مخنیوي ظرفیتونه یې لا محدود دي.

اوچا د دوشنبې په ورځ، د غویي ۲۱مه، په ایکس خواله رسنۍ کې په یوه پیغام کې ویلي، چې دغه مرستې د څښاک پاکو اوبو، روغتیايي خدمتونو او روغتیايي اسانتیاوو ته د لاسرسي په برخو کې ترسره شوې دي.

دغه بنسټ له هغو هېوادونو هم مننه کړې چې له افغانستان سره بشري مرستې کوي او د اړمنو خلکو ملاتړ ته دوام ورکوي.

اوچا ویلي، چې په ۲۰۲۶کال کې په افغانستان کې شاوخوا ۲۲میلیونه کسان بشري مرستو ته اړتیا لري، چې له دې ډلې نږدې ۱۷میلیونه کسان بیړنیو او ژغورونکو مرستو ته اړ دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر زیاته کړې، چې په وروستیو اوونیو کې د افغانستان په یو شمېر ولایتونو کې سختو بارانونو او سېلابونو بشري اړتیاوې لا زیاتې کړې دي.

د اوچا د معلوماتو له مخې، وروستیو سېلابونو په ټول هېواد کې له ۷۲زرو څخه ډېر کسان اغېزمن کړي دي.

بشري بنسټونه خبرداری ورکوي، چې د اقتصادي ستونزو، طبیعي پېښو او د بودجې د کمښت له امله په افغانستان کې د میلیونونو کسانو ژوند له جدي ګواښ سره مخ دی.

زیلنسکي پر ایکس خواله رسنۍ کې ویلي، کاناډا، د لاتینې امریکا هېوادونه، امریکا، ارجنټاین، اروپايي هېوادونه او جاپان له وړاندې د دې ایتلاف برخه وو، او اوس سویس او قبرس هم ورسره یوځای شوي دي.

هغه ویلي، د دې ایتلاف هڅې هره میاشت پایلې لري او یو شمېر اوکرایني ماشومان بېرته خپلو کورنیو ته ستنېږي، خو د ده په وینا لا هم ګڼ ماشومان د بېرته ستنېدو انتظار باسي.

زیلنسکي ټینګار کړی چې باید د ماشومانو د ساتلو ځایونه په دقیق ډول ثبت شي، د هغوی د تښتونې او د دې «جرم» د پټولو ټول پړاوونه وڅارل شي، ماشومان بېرته راستانه کړل شي او عادي ژوند ته د هغوی د بېرته ورګرځېدو زمینه برابره شي.

د اوکراین ولسمشر ویلي، که څه هم دا بهیر اسانه نه دی، خو د «اوکراین ته د ماشومانو بېرته ستنول» نوښت اغېزناک روان دی او د اروپايي کمېسیون، نړیوالو بنسټونو او بېلابېلو هېوادونو مشران پکې فعاله ونډه لري.

هغه د هغو لومړیو مېرمنو مننه هم کړې چې د اوکرایني ماشومانو د خوشې کېدو او بېرته ستنېدو په برخه کې همکاري کوي.