په بُن ښار کې لاريونوالو له طالبانو سره د جرمني د کډوالۍ ادارې د همکارۍ بندېدو غوښتنه وکړه

دا فلم د برېتانیا د هغې پوځي قطعې کیسه بیانوي، چې د ۲۰۰۶ کال په جولای کې د هلمند د یوې ولسوالۍ د ساتلو مسوولیت درلود او وروسته بیا د طالبانو له لوري په نښه شوه.

د دغه فلم نوم «د وتلو لاره نشته: په کلابندۍ کې د نارینه‌وو رښتینې او لړزونکې کیسه» دی. دا فلم د میجر ادم جویټ د خاطراتو پر بنسټ جوړېږي؛ هغه په هلمند کې د برېتانیا د یادې پوځي قطعې قومندان وو.

شهزاده هري له پوځ څخه تر وتلو وړاندې، ۱۰ کاله په بریتانوي پوځ کې خدمت وکړ او دوه ځله یې د افغانستان د جګړې د لومړۍ کرښې په ماموریتونو کې برخه اخیستې ده.

شهزاده هري د ۲۰۰۷ کال په وروستیو کې د یوه ۱۰ اونیز ماموریت لپاره هلمند ته لاړ. هري په هغه وخت کې د جنګي ډګر د هوایي کنټرولر په توګه دنده ترسره کوله. دغه محرمانه ماموریت په انټرنېټ کې د هغه د حضور له افشا کېدو وروسته، له ټاکلي وخت مخکې پای ته ورسېد.

له افغانستان څخه د هري تر ستنېدو وروسته، برېتانوي رسنیو ورته د «جنګیالي شهزاده»، «زړور هري» او «زموږ له زامنو څخه یو» په څېر لقبونه ورکړل. هغه وروسته بیا افغانستان ته د ستنېدو لپاره په برېتانیا او امریکا کې تر روزنې او سختو تمرینونو وروسته، د اپاچي چورلکې د پیلوټ په توګه پر شرایطو برابر وګڼل شو.

هري د ۲۰۱۱ په اپرېل کې د کپټان رتبې ته ورسېد او د خپلې سکاډرون له قومندان څخه یې د اپاچي نښان هم ترلاسه کړ.

هغه د ۲۰۱۲ کال په سپټمبر کې یو ځل بیا افغانستان ته لاړ. دغه ماموریت ۲۰ اونۍ دوام وکړ او هغه ته فرصت ورکړل شو، چې په عملیاتو کې د اپاچي چورلکې د مرستیال پیلوټ او ویشتونکي په توګه برخه واخلي.

کنزینګټون ماڼۍ د ۲۰۱۵ په مارچ کې په رسمي ډول له پوځ څخه د هري وتل تایید کړل. په دې پرېکړې سره، په برېتانوي پوځ کې د هغه لس کلن خدمت پای ته ورسېد.

شهزاده هري او میګان مارکل تېر کال له نېټ‌فلېکس سره یو محدود تړون لاسلیک کړ. د دغه تړون له‌مخې، نېټ فلېکس حق لري چې د هري او میګان د تولیدي شرکت «ارچي وېل» پروژې تر نورو وړاندې وڅېړي او بیا یې په اړه پرېکړه وکړي.

نهان په خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي، چې په نورو هېوادونو کې قوانین د خدماتو د وړاندې کولو لپاره جوړېږي، خو په افغانستان کې تر ټولو ډېر تاکید پر داسې مقرراتو دی، چې د ښځو اساسي حقونه محدودوي. د هغې په وینا، دیني عالمان باید وپوښتي، چې طالبان له افغانستان او له اسلام سره څه کوي او ولې د خلکو کرامت تر پښو لاندې کېږي.

همدارنګه د جمهوري نظام د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ پخوانۍ وزیرې معصومه خاوري هم ویلي، چې دین د انسان د ژوند د سمون اصول دي او د همدغو اصولو موخه د انسان له اوږو د کړاوونو د پېټي لرې کول او د کرامت بېرته راوستل دي. هغې زیاته کړې، چې دین د نجونو د ژغورنې لپاره راغلی، څو له ناپوهۍ او وحشت څخه خوندي پاتې شي.

خاوري انتقاد کړی، چې اوسنی بهیر ټولنه شا ته بیايي او هغه لاسته راوړنې چې په سلګونو کلونو کې رامنځته شوې وې، له منځه وړي. هغې ټینګار کړی، چې د نجونو زده‌کړې او بنسټیزې ازادۍ باید خوندي پاتې شي او که نه نو د ټولنې پر راتلونکي به ژور منفي اغېز وکړي.

د طالبانو مشر په دې وروستیو کې د زوجینو د تفریق اصولنامه چې ۱۲ فصلونه او ۳۱ مادې لري توشیح کړی دی. په یاده اصولنامه کې په بېلابېلو حالتونو کې د خاوند او مېرمن ترمنځ د تفریق یا بېلتون شرطونه بیان شوي او قاضي ته صلاحیت ورکړل شوی دی چې د یادو شرطونو د موجودیت په صورت کې هغه میړه او مېرمن چې د تفریق لپاره مراجعه کوي، د تفریق حکم ورکړي.

طالبانو د هبت‌الله تر توشیح وروسته د زوجینو د تفریق اصولنامه په رسمي جریده کې خپره کړې | افغانستان انټرنشنل پښتو

د یادې اصولنامې په پنځمه ماده کې راغلي:« که له پلار او نیکه پرته له خپلوانو څخه یو، د ماشوم یا ماشومې د نکاح عقد، له کفو سره په مهر مثل باندې وکړي، عقد صحیح دی، خو د بلوغ په وخت کې د نکاح د عقد د فسخې اختیار د یاد شوي ماشوم یا ماشومې لپاره دی، البته دغه فسخ به د محکمې په حکم سره صورت مومي».

د نړول شوي کمپ په څنډه او ګاونډ کې مېشتو ځايي خلکو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل، د افغان کډوالو يادونه ورسره پاتې دي او تل به یې په ياد ساتي. هغوی وويل: «افغانان له هر اړخه ښه خلک وو».

په نړول شوي کمپ کې يوازې جوماتونه پاتې دي. د يوه جومات ملا امام احمد مزاري وويل: «د پښتنو يو دود مېلمه‌پالنه ده، افغان کډوالو هم تر هغه وخته چې دلته اوسېدل، مېلمه‌پالنه کوله. هغوی دا هېواد خپل ګاڼه، موږ هېڅکله دا احساس نه دی کړی، چې هغوی د افغانستان دي او موږ د پاکستان».

هغه وويل: «افغانان زموږ وروڼه دي، مدرسو او جوماتونو ته به تلل. دلته چې اوسېدل، زموږ ورسره د ورورولۍ اړيکې وې او اوس یې ډېر کمی احساسوو.»

احمد مزاري افغانستان ته د افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه وويل: «دا د حکومتي قانون موضوع وه، ځکه پرې عمل کېده».

100%

د افغان کمپ ترڅنګ يوه هټيوال محمد عامر وويل، افغانان په راکړه ورکړه کې ښه خلک وو او له کله راهسې چې تللي دي، دلته کاروبار کابو په ټپه درېدلی دی.

هغه وويل: «هغوی له موږ سره د عامو پاکستانيانو په څېر اوسېدل. موږ هېڅکله دا فکر نه‌کاوه، چې افغانستان بېل هېواد دی. موږ ته دواړه هېوادونه يو شان دي».

عامر زياته کړه: «افغانانو به ځايي خلک خپلو ښاديو او مېلمستياوو ته بلل. موږ خلک دومره ژر له نورو سره اشنايي نه‌جوړوو، خو هغوی ډېر ښه خلک وو. که زما نه پوښتنه وشي، زه وايم، چې کډوال بايد بېرته نه وای لېږل شوي، خو دا د حکومت پاليسي وه، نو موږ په‌کې څه ويلی شو».

عامر وويل: «ناسته ولاړه یې خوندوره وه او په دوستۍ کې ډېر کلک خلک وو».

د کمپ په څنډه کې یوه ځايي اوسېدونکي ۲۷ کلن محمد شعيب افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل، افغانان کاروباري خلک وو، خپله خواري او مزدوري به یې کوله او هېچا سره یې کار او غرض نه‌وو.

هغه وويل: «له دغو خلکو سره ډېر ظلم وشو. هغوی ښکلي کورونه جوړ کړي وو، خو ونړول شول او د هغوی تاوان هم ورنه‌کړل شو. زما په اند، بايد دغه خلک بېرته نه وای لېږل شوي او اوس چې تللي، دا سیمه شاړه شوې ده. حکومت ته په‌کار ده، چې دلته نور خلک راولي او سیمه بېرته اباده کړي».

کمپ ته څېرمه د يوه رسټورانټ چلوونکي عبدالوحيد لهړي وويل، د کمپ له خالي کېدو وروسته تر ټولو زيات مالي زيان ده ته رسېدلی دی.

100%

هغه وويل: «کله چې کمپ اباد و، زموږ د رسټورانټ هره ورځ د څلورو تر پنځو لکو کلدارو (روپيو) کاروبار کېده، خو اوس په ورځ کې يو نيم لک هم نه‌کيږي».

د افغان کډوالو کمپ د کراچۍ د ګلشن معمار پوليس تاڼې په حدودو کې راځي. د پوليسو د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۵م کال د اپرېل له مياشتې د ۲۰۲۶م تر مارچ پورې يوازې له دغه کمپ څخه ۱۷۴۲۵ کډوال اېستل شوي، چې له ۱۲ زرو زيات یې دپي‌او‌ار او نږدې ۱۵۰۰ یې د اې‌سي‌سي کارتونو لرونکي وو.

په دغو کډوالو کې داسې ډېر کسان وو، چې همدلته زېږېدلي او لوی شوي وو او هېڅکله یې افغانستان نه‌وو لیدلی.

د یادونې وړ ده، چې په افغانستان کې د جمهوري نظام له رانسکورېدو وروسته له نورو هېوادونو په ځانګړې توګه له پاکستان او ایران څخه نږدې ۵ میلیونه افغان کډوال د کوربه هېوادونو له لوري اېستل شوي دي. هغوی په افغانستان کې هم د سرپناه او کاروبار د نشتوالي تر څنګ له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

دغه خوځښت د جمعې په ورځ (د غويي ۲۵مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ټینګار کړی، که په اوسنیو «ناسمو او حساسو» شرایطو کې د پخوانیو نظامیانو ستنول ترسره شي، نو دا به یوازې اداري پرېکړه نه‌وي، بلکې د «مرګ او ژوند» موضوع به وي. د خوځښت په وینا، ملګرو ملتونو او د بشري حقونو بنسټونو څو ځله په مستندو راپورونو کې د دغې ډلې د وضعیت په اړه اندېښنې څرګندې کړې دي.

د افغانانو فکري خوځښت له اروپايي او ګاونډیانو هېوادونو او همداراز د هغوی له پارلمانونو او سیاسي مشرانو بیړنۍ غوښتنه کړې، چې د جبري ستنولو بهیر سملاسي ودروي او د دې کسانو د خونديتوب لپاره عملي او عاجل ګامونه واخلي. په اعلامیه کې راغلي، چې نړیوال مشران دې د انسانیت، عدالت او بشري ارزښتونو پر بنسټ پرېکړه وکړي، ځکه «تاریخ به د نن پرېکړې قضاوت کوي».

اعلامیه زیاتوي، چې د «عمومي عفوې» تر نوم لاندې ډېر بې‌دفاع کسان قرباني شوي او داسې پرېکړې کولای شي بل لوی ناورین وزېږوي. د افغانانو فکري خوځښت ټینګار کړی، چې پخواني نظامیان له خپلو کورنیو سره له امیدونو ډک او خوندي ژوند غواړي او جبري ستنول د انساني وجدان لپاره درنه ازموینه ده.

د یادونې وړ ده، چې د جمهوري نظام له رانسکورېدو وروسته ډېری افغانان او په ځانګړې توګه پخوانيو نظامیانو نورو هېوادونو په تېره بیا پاکستان او ایران ته پناه یوړه، خو له شاوخوا دوو کلونو راهیسې یادو هېوادونو په جبري توګه د افغانانو ستنول پیل کړي او د بشري حقونو په وینا، افغانستان ته د پخوانیو نظامیانو ستنول به د هغوی ژوند له خطر سره مخ کړي.

د یاد بنسټ په وينا، دغه ټولګي په خوندي او تعلیمي چاپېريال کې تنظيم شوي او ګډونوالې ښځې د لیک- لوست تر څنګ د ورځني ژوند اړين مهارتونه هم زده کوي. یاد بنسټ زياته کړې، چې ټول درسي مواد او ګډون د ګډونوالو لپاره وړيا دي.

ګډونوالې ښځې وايي، له دې فرصت څخه خوښې دي او غواړي د دوامدارو هڅو له لارې خپل سواد ښه کړي. د هغوی په وينا، دغه ډول ټولګي د کورنۍ او ټولنې په چارو کې د ښځو ونډه پياوړې کوي او د هغوی ځان‌بساینې ته لاره هواروي.

په افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده کړو د بندیزونو له کبله تعلیمي فرصتونه له‌منځه تللي او ګڼې ښځې له رسمي زده‌کړو بې‌برخې پاتې شوې دي. د بشري حقونو د فعالانو په باور، هر هغه ابتکار چې د ښځو د سواد او بنسټيزو مهارتونو کچه لوړه کړي، د ټولنې پر هوساینې او اقتصادي ګډون مثبت اغېز لري.