د اختر په وینا کې؛ هبت‌الله ۸۱ ځله پر وحدت، ۳۵ ځله پر اختلاف او ۱۲ ځله پر اطاعت خبرې وکړې

د طالبانو مشر هبت الله اخوندزاده د چارشنبې په ورځ د کندهار په عیدګاه جومات کې د اختر د لمانځه پرمهال په خپله وینا کې یوځل بیا د مسلمانانو ترمنځ پر یووالي او د اختلافاتو له منځه وړو ټینګار کړی دی.

هبت الله اخوندزاده د امریکايي ځواکونو د وتلو پرمهال د خپلو هغو اندېښنو یادونه وکړه، چې دده په وینا، د کورنۍ جګړې د بیا پیل کېدو په اړه ورسره وې، خو زیاتوي، چې دوی ټولبښنه وکړه او افغان ځواکونو هم وسلې کېښودې او کورنۍ جګړه ونه نښته.

نوموړي په خپلو خبرو کې پر طالبانو غږ وکړ، چې د غچ اخېستنې پرځای د بښنې لاره خپله کړي، ځکه دده په وینا، « شخصي غچ اخېستنې د خدای رسول نه دي کړې او هغه بښنه کوله».

نوموړي زیاته کړه، چې «غچ اخېستل دښمني رامنځته کوي او د انتقام په صورت کې دوستان نه پیدا کیږي».

هغه د طالبانو د ادارې پر مخالفانو غږ وکړ، چې اوسنۍ اداره ددوی خپله اداره ده او افغانستان یې خپل هېواد دی.

هبت الله اخوندزاده وویل، « اوس مو هم معافي ده، رادې شي، دا یې خپل ملک، خاوره او نظام دی».

هغه د پخوانیو افغان ځواکونو د یتیمانو او معلولانو په اړه وویل، چې په بودجه کې شامل دي.

هبت الله زیاته کړه، « زه خو اوس هم، چې له موږ سره په جګړه کې وژل شوي، د هغوی یتیمانو او معلولانو ته هم پیسې ورکوم، خپل یې بولم، پردي یې نه بولم».

هغه د طالبانو پر مخالفانو غږ وکړ، چې اختلافات پریږدي: « راشئ، له دې اجتماع سره یوځای شئ، فتنې ختمې شوې، مسلمانان یو، اختلاف ولې سره کوو، موافق به شو».

دا په نږدې وخت کې لومړی ځل دی، چې د طالبانو مشر پر خپلو مخالفانو د اختلافاتو پرېښودو او توافق کولو غږ کوي.

په دې وروستیو کې د طالبانو وسله وال مخالفان فعال شوي او تازه مخکیني ولسمشر اشرف غني په خپل اختریز پیغام کې ویلي، چې افغانستان اوس د سیمې هېوادونو ته هم د یوه امنیتي ګواښ په څېر دی او د مرګ او ژوند ترمنځ واقع دی.

د سیمه‌ییزو سرچینو په وینا، په تخار کې د بندیز لړۍ د کوکچه سیند په حوزه کې له کلفګان ولسوالۍ پیل شوې او وروسته نورو سیمو ته غځېدلې ده. په بدخشان کې بیا په درواز ولسوالۍ کې د سرو زرو د استخراج د شرکتونو د فعالیت د درولو امر صادر شوی او اوس د دغه ولایت په ډېرو برخو کې محلي کان کیندنه درېدلې ده.

طالبانو په رسمي ډول هم د خپلو ولایتونو د مطبوعاتي دفترونو له لارې تایید کړې چې د هغو شرکتونو فعالیتونه یې درولي چې د دوی په وینا قانوني جواز نه لري. خو محلي سرچینې وایي چې په عملي ډول د بندیز تر شا هدف د محلي شرکتونو له منځه وړل او طالبانو ته د نږدې کسانو شرکتونو ته د کار زمینه برابرول دي.

دا کړکېچ وروسته له هغه نور هم زیات شوی چې د بدخشان په شکي ولسوالۍ کې د قطقطي د سرو زرو په کان کې د کارګرانو او د طالبانو د سیمه‌ییزو کسانو ترمنځ نښته وشوه، چې لږ تر لږه دوه کسان پکې ووژل شول او پنځلس نور ټپیان شول. د راپورونو له مخې، دا نښته د کان د ځمکو د ویش پر سر شوې وه.

له دې پېښې وروسته، د طالبانو لوړپوړو چارواکو د بدخشان درواز سیمې ته سفر وکړ او په دې لړ کې لږ تر لږه پنځلس کسان ونیول شول چې د سیمه‌ییزو طالب قوماندانانو نږدې کسان وو. همدارنګه د ځینو کانونو تونلونه او تجهیزات هم ویجاړ شوي دي.

رپوټونه وايي، د طالبانو ځینې سیمه‌ییز قوماندانان هم نیول شوي، چې یو پکې موسی کاکه یادېږي. ځینې کسان نظامي محکمو ته معرفي شوي او نور له پلټنو وروسته خوشې شوي دي.

په تخار او بدخشان کې شرکت‌ وال وایي چې د جوازونو په ویش کې پراخ فساد، باج اخیستل او توپیري چلند موجود دی. د دوی په وینا، هغه شرکتونه چې سیمه‌ییزو چارواکو ته پیسې ورکوي، د فعالیت اجازه ترلاسه کوي، خو نور بیا له بندیز او فشار سره مخ کېږي.

یو شمېر شرکت‌وال ادعا کوي چې له دوی څخه د بیا فعالیت لپاره لسګونه زره افغانۍ اخیستل شوې، خو وروسته بیا د فعالیت مخه نیول شوې او له هغوی څخه د لا زیاتو پیسو غوښتنه شوې ده. ځینې هم وایي چې حتا تجهیزات ترې اخیستل شوي او په زور مالي فشارونه پرې وارد شوي دي.

په بدخشان کې یو بل شرکت‌وال وایي چې د جواز ورکولو بهیر په عملي ډول درېدلی او له مرکز کابل څخه د ټاکل شوې تګلارې له مخې یوازې د ځینو ځانګړو کسانو شرکتونو ته اسانتیاوې ورکول کېږي.

شنونکي وایي چې طالبان هڅه کوي د طبیعي زیرمو کنټرول له سیمه ییزو شبکو واخلي او د خپل مرکزي اقتصادي جوړښت تر ولکې لاندې یې راولي.

طالبانو د شرکتونو د مسوولانو ددغو ادعاوو په اړه تر دې دمه څه نه دي ویلي.

د رازنېټ سایبري ډلې د یوې نوې تخنیکي ارزونې له مخې، د طالبانو تر واک لاندې ملي تلویزیون سره تړلی یو کیبورډ اپلیکیشن د جدي امنیتي او محرمیتي ستونزو نښې لري، چې د کاروونکو د معلوماتو د خوندیتوب او د ممکنه څارنې په اړه نوې پوښتنې راپورته کوي.

افغانستان انټرنشنل د ۲۰۲۶ کال په می میاشت کې د سرچینو له قوله راپور ورکړی و چې د طالبانو ادارو او د ایران اسلامي جمهوریت ترمنځ د یو داسې موبایلي اپلیکیشن د جوړولو په برخه کې همکاري شوې، چې په افغانستان کې د کاروونکو د فعالیتونو د څارنې وړتیا لري.

د ملي تلویزیون کلیدړې اندروید نسخه تازه خپره شوې ده.

د راز نېټ د امنیتي تحلیل له مخې، د اپلیکیشن ۱،۴ نسخه د ثابت کوډ د شننې پر بنسټ څیړل شوې او دا ډول شننه د اپلیکیشن داخلي جوړښت، شبکوي اړیکې، پټ معلومات او امنیتي کمزورۍ ښيي، خو دا نه شي ثابتولی چې په واقعي وخت کې معلومات څنګه پروسس کېږي یا کره کوم لوري ته لېږدول کېږي.

د ارزونې له مخې، کیبورډ اپلیکیشنونه د موبایل په اکوسیستم کې تر ټولو حساس اپلیکیشنونه ګڼل کېږي، ځکه د کاروونکي د ټایپ ټولو معلوماتو ته لاسرسی لري. په دې کې شخصي پیغامونه، پاسورډونه، د لټون معلومات، مالي جزئیات او نور حساس متن شاملېدای شي. د داسې اپلیکیشن په اړه هر ډول شک چې دا معلومات بهرني سرورونو ته استوي، د محرمیت د جدي خطر په توګه ارزول کېږي، په ځانګړي ډول په هغه چاپېریال کې چې سیاسي فشارونه او د بیان محدودیتونه موجود وي.

ارزونه وايي، چې په اپلیکیشن کې د اوپن ای یوه پټه اې پي ای کیلي موندل شوې چې په مستقیم ډول په کوډ کې ځای پر ځای شوې ده. دا کیلي د اوپن ای له سیسټم سره د اړیکې، په ځانګړي ډول د چټ جی پي ټي د چټ بشپړونې خدمت ته د لاسرسي لپاره کارول کیږي.

د دې تخنیکي جوړښت له مخې، د کاروونکي لیکل شوی متن د ژباړې یا پروسس لپاره بهرني مصنوعي ځیرکتیا سیسټم ته لېږدول کېږي، چې دا کار د شفافیت، رضایت او معلوماتي خوندیتوب په اړه پوښتنې راپورته کوي.

تحلیل همدارنګه ښيي چې اپلیکیشن حساس معلومات په داخلي لاګ یا ثبت سیستم کې ساتي. په ثبت شویو معلوماتو کې د اې پي ای کیلي، د سیسټم ځوابونه، د ژباړل شویو متنونو جزئیات او تخنیکي تېروتنې شاملې دي.

د امنیتي متخصصینو په وینا، د داسې معلوماتو ثبت په ځانګړي ډول په کیبورډ اپلیکیشن کې د محرمیت له پلوه لوړ خطر رامنځته کوي، ځکه دا معلومات ممکن د کاروونکي له شخصي اړیکو مستقیم اخیستل شوي وي.

سره له دې، څېړنه یادونه کوي چې اپلیکیشن داسې کلاسیک لوړ خطر اجازې نه کاروي لکه تماسونو، پیغامونو، کمرې، مایکروفون یا موقعیت ته لاسرسی. همدارنګه د مستقیم جاسوسي فعالیت یا قصدي کیلوګینګ لپاره واضح ثبوت نه دی موندل شوی. خو څېړونکي ټینګار کوي چې د کیبورډ اپلیکیشن د ماهیت له مخې د ټایپ شوي متن هرډول پروسس، لېږد یا ذخیره کول پخپله د لوړ حساسیت موضوع ده.

د امنیتي ارزونې له مخې، اپلیکیشن د تولیدي کچې کمزوری خوندیتوب لري. کوډ یې په اسانۍ سره لوستل کېدای شي، د حساسو معلوماتو د پټولو اغیزناک میکانیزم نه لري او د بشپړتیا یا لاسکاري ضد قوي محافظت پکې محدود دی. دا ضعفونه د دې امکان زیاتوي چې اپلیکیشن د ناوړه استفادې یا غیرمجاز تحلیل لپاره اسانه هدف وګرځي.

څېړونکي د خطر عمومي کچه لوړه بولي، ځکه چې اپلیکیشن د کاروونکي حساس ټایپ شوي معلومات پروسس کوي، بهرنیو سیسټمونو ته یې لېږي، او په ورته وخت کې یې د شفافیت کچه محدوده ده. د دوی په وینا، دا شرایط کولی شي د معلوماتو د ناوړه استفادې یا ناڅرګندې څارنې لپاره زمینه برابره کړي، حتا که دا عمل قصدي نه وي.

په همدې بنسټ سپارښتنه شوې چې کاروونکي دې تر هغې پورې له دې اپلیکیشن څخه ډډه وکړي چې بشپړ امنیتي اصلاحات، خپلواکې څېړنې او د معلوماتو د پروسس شفافه پالیسي نه وي وړاندې شوې.

څېړونکي همدارنګه وړاندیز کوي چې که دا ډول اپلیکیشنونه دوام وکړي، باید د بهرني معلوماتي پروسس لپاره جلا خوندي سرورونه وکارول شي او د حساسو معلوماتو ثبت بند شي.

ډار د سې شنبې په ورځ د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د پرانیستې مناظرې په څنډه کې د ملګرو ملتونو له سرمنشي انتونیو ګوتریش سره لیدلي دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د چارشنبې په ورځ وویل چې دواړو لوریو د سیمه‌ییزو او نړیوالو بېلابېلو موضوعاتو په اړه نظرونه تبادله کړل، چې منځنی ختیځ، جنوبي اسیا، افغانستان، فلسطین او د ملګرو ملتونو د امنیت شورا اړوند اصلاحات پکې شامل وو.

اسحاق ډار د سې‌شنبې په ورځ نیویارک ته د مې له ۲۶مې تر ۲۸مې په یوه رسمي سفر تللی.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په وینا، ډار له ګوتریش سره په لیدنه کې ویلي، چې یو سوله‌ییز افغانستان د سیمې د ثبات لپاره ډېر مهم دی خو په ورته وخت کې یې د هغو وسله والو ډلو له خوا د افغانستان د خاورې د کارولو په اړه اندېښنه ښودلې چې دده په وینا، د پاکستان پر ضد فعالیتونه کوي.

هغه یو ځل بیا ټینګار کړی، چې پاکستان د نړیوال قانون او د ملګرو ملتونو د منشور له اصولو سره سم د خپل ملي امنیت د ساتنې هوډ لري.

د جرمني د این ډي ار او سټنډرډ رسنیو د ګډ رپوټ له مخې، طالبان غواړي هغه هېوادونه چې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو لپاره د کابل همکاري غواړي، د جرمني ماډل په څېر دې ته تیار شي چې د افغانستان په سفارتونو کې لږ تر لږه یو طالب استازی ومني.

یو شمېر افغان ډیپلوماټانو این ډي ار او سټنډرډ رسنیو ته ویلي چې دا د طالبانو مهمه غوښتنه ده.

منتقدین خبرداری ورکوي چې طالبان کولی شي په دې ډول د افغانستان ډیپلوماټیکې استازولۍ تر خپل کنټرول لاندې راولي.

تر اوسه پورې د افغانستان ډېری سفارتونه لا هم د هغو ډیپلوماټانو له خوا اداره کېږي چې د ۲۰۲۱ کال له اګست مخکې ګومارل شوي وو.

په اروپا کې طالبانو تر اوسه یوازې جرمني او ناروې ته خپل ډیپلوماټان استولي دي.

په برلین کې د افغانستان په سفارت او په بن کې په کونسلګرۍ کې له تېر کال راهیسې دوه کونسلي کارکوونکي شته، چې هدف یې د کډوالو د ایستلو بهیر اسانه کول دي.

د راپورونو له مخې، دغو استازو په عملي توګه د دواړو ماموریتونو مشري تر لاسه کړې، خو د جرمني حکومت دا نه ده منلې.

په ناروې کې بیا یو طالب استازی له ۲۰۲۵ کال راهیسې د ماموریت رسمي مشر یا شارژدافیر دی.

بروکسل ته د طالبانو د پلاوي د سفر تر شا د اروپایي ټولنې د ځینو هغو هېوادونو نوښت دی چې له اروپایي کمېسیون څخه یې غوښتنه کړې د کډوالو د ایستلو په اړه تخنیکي خبرې تنظیم کړي. کمېسیون تایید کړې چې له طالبانو سره د کډوالو د ایستلو په تړاو اړیکې شته.

اټکل کېږي چې دا غونډه د جون په نیمایي کې وشي.

په برلین کې د افغانستان سفارت ته اشاره کېږي چې طالبان هڅه کوي د دغه ډول ماموریتونو کنټرول ترلاسه کړي، خو د جرمني حکومت دا ادعا رد کړې ده.

که څه هم نږدې پنځه کاله تېر شوي، خو طالبان لا نه دي توانېدلي چې د افغانستان ټول سفارتونه تر خپل کنټرول لاندې راولي، ځکه تر اوسه یوازې روسیې د طالبانو حکومت په رسميت پېژندلی دی.

په ځینو اسلامي هېوادونو لکه ایران، متحده عربي امارات او پاکستان کې د طالبانو سفیران فعالیت کوي. په ځینو نورو هېوادونو کې بیا لا هم د پخواني حکومت ډیپلوماټان کار کوي، خو له کابل سره همغږي لري.

په اروپایي ټولنه کې د افغانستان ځینې سفارتونه لا هم د پخواني حکومت د ډیپلوماټانو تر کنټرول لاندې دي.

طالبان هڅه کوي د انټرنېټ له لارې هم د افغانستان د سفارتونو کنټرول په ډاګه کړي.

د راپور له مخې، هغوی په دوبۍ کې د ای ټي د یوه خصوصي شرکت په همکارۍ له ۵۰زیاتې نوې ویبپاڼې جوړې کړې دي.

دغه ویبپاڼې د پاسپورټونو او ویزو د خدماتو اعلانونه کوي. ویل کېږي چې دا کار ښايي د خلکو د تېر ایستلو لپاره وي، څو غوښتونکي د طالبانو اړخ ته واړوي.