د بدخشان د نسي اوسېدونکو د سرو زرو کانونو د بندېدو خلاف لاریون کړی

ذبیح‌الله مجاهد د طالبانو تر واک لاندې ملي راډیو سره په خبرو کې په افغانستان کې د وسله‌والو ډلو شتون رد کړی او وايي، هېڅ بهرنی وسله‌واله ډله نشته.

نوموړي ویلي، چې پر ټول هېواد حاکم دي او هېڅ بهرنی کس د یادې ډلې له اصولو څخه سرغړونه نه شي کولی.

ذبیح‌الله مجاهد زیاته کړې:«په افغانستان کې د بهرنۍ ډلې ساتل یو پروپاګند او تبلیغ دی. زه دا ردوم».

نوموړي دا څرکندونې پر داسې مهال کړې، چې څو ورځې وړاندې د د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي او د تاجکستان د کورنیو چارو وزیر رمضان رحیم‌زاده په بشکک کې د شانګهای همکارۍ سازمان په څنډه کې په افغانستان کې د وسله‌والو ډلو د شتون او نشه‌يي توکو د تولید ډېرېدو په اړه اندیښنه ښودلې وه.

یادو پاکستاني او تاجکستاني چارواکو خبرداری ورکړی، چې د طالبانو ترواک لاندې افغانستان کې شاوخوا ۲۵ ترهګرې ډلې فعالیت کوي چې له امله یې د سیمې امنیت او ثبات له ګواښ سره مخ کړی دی.

په کابل کې د سعودي عربستان سفارت د یکشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۱۷مه، په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د ملک سلمان بنسټ د توحید بنسټ په همکارۍ په تېرو دوو ورځو کې په دغو دوو ولایتونو کې پر اړو کسانو نږدې زر خوراکي کڅوړې وېشلې دي.

دې خیریه بنسټ تر دې وړاندې هم د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د طبیعي پېښو زیانمنو شویو کورنیو او همدارنګه له ګاونډیو هېوادونو څخه راستنو شویو کډوالو ته بشري مرستې رسولې وې.

د ملک سلمان د بشري مرستو او ژغورنې یو رسمي بنسټ دی چې په سعودي عربستان پورې تړلی دی او په ۲۰۱۵ کال کې تاسیس شوی دی.

دغه بنسټ له خپل تاسیس راهیسې تر اوسه پورې تر سلو زیاتو هېوادونو ته بشري مرستې لېږلې دي.

د طالبانو د برښنا شرکت د معلوماتو له مخې، دغه پروژه د ۱۳۰۰ مېګاواټه برېښنا د لېږد ظرفیت لري چې د سیمې له بنسټیزو برېښنايي پروژو څخه بلل کیږي.

لومړی فاز ۱۹۷ کیلومتره اوږدوالی لري، چې له شیرخان بندر څخه تر ده صلاح ولسوالۍ پورې غځېدلی او ۵۶۴ د برېښنا د لېږد ستنې پکې شاملې دي.

د پروژې دویم فاز ۱۹۶.۴ کیلومتره اوږدوالی لري او د بغلان، پنجشېر او کاپیسا ولایتونو له لارې تېرېږي. په دغه فاز کې ۵۸۷ د برېښنا د لېږد ستنې شاملې دي.

د کاسا-۱۰۰۰ درېیم فاز ۱۸۸.۴ کیلومتره اوږدوالی لري او د کاپیسا، کابل، لغمان او ننګرهار ولایتونو له لارې تر تورخم او ډیورنډ کرښې پورې غځېدلی دی. په دې فاز کې ۵۶۲ د برېښنا د لېږد ستنې شاملې دي.

له هبت‌الله اخوندزاده سره د عامو خلکو د مستقیمې اړیکې یوازینۍ لاره د کندهار ښار په زړه کې د ولایت ودانۍ مخې ته یوه کوچنۍ غرفه ده.

په دې غرفه کې د هبت‌الله د دفتر یو کارمند ناست وي او د خلکو د شکایتونو عریضي تسلیموي.

داسې انګیرل کېږي، چې له همدې کوچنۍ غرفې څخه د عامو خلکو شکایتونه او عریضي تر هبت‌الله رسول کېږي، خو اوس له تېرو دوو میاشتو راهیسې همدا غرفه بنده ده او هېڅ داسې څوک نشته، چې د خلکو عریضې واخلي.

100%

له کندهار څخه بېلابېلو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د عریضو تسلیمولو غرفه د نامعلوم دلیل له امله تړل شوې ده او خلک هره ورځ تر همدې غرفې راځي، خو په نهیلۍ بېرته ګرځي.

د کندهار ښار یو اوسېدونکی چې نه غواړي نوم یې واخېستل شي، وايي:«کور مې استملاک شوی دی، د سړک پراخولو لپاره یې ونړاوه، هغه پیسې چې باید راکول شوي، تر اوسه پوره نه دې راکړل شوې».

نوموړی زیاتوي، « ښاروالي او مستوفیت راته یوه او بله بهانه کوي، مجبوره شوم، خپل شکایت د هبت‌الله دفتر ته ورسوم، خو هره ورځ دلته د ولایت مخ ته راځم، خو د عریضو تسلیمولو غرفه بنده ده».

100%

د هبت‌الله دفتر ته یوازې د کندهار نه، بلکې د نورو ولایتونو اوسېدونکي هم خپل شکایتونه او عریضې رسوي.

عام خلک، د پخوانیو طالب جنګیالیو د کورنیو غړي، کونډې، یتیمان او ځینې طالب چارواکي هم خپل شکایتونه او عریضي همدغه دفتر ته سپاري.

یو شمېر سرچینې وايي، چې د هبت‌الله دفتر د ځینو کسانو عریضو ته پر وخت رسیده ګي کوي، خو د ځینو کسانو د عریضو ځواب په میاشتو میاشتو وخت نیسي.

په ورته مهال بیا یو شمېر کسان شکایت کوي، چې د طالبانو په ادارو کې د فساد او د خلکو ستونزو ته د نه رسیدو له امله، عام خلک اړ شوي چې خپله هره لویه او کوچنۍ ستونزه د هبت‌الله تر دفتره ورسوي او د شکایتونو ډیروالي له امله د ځینو کسانو د عریضو ځواب په میاشتو میاشتو ځنډیږي.

د طالب چارواکو د معلوماتو له‌مخې، هبت‌الله موبایل او عصري ټکنالوژي نه کاروي او نه هم له عامو خلکو سره ویني. هغه یوازې په ځینو لویو غونډو کې په داسې بڼه راڅرګندیږي چې د غونډې ګډون وال یې څېره نه شي لیدلی او له عامو خلکو سره یې د اړیکې یوازینۍ لاره همدا عریضې دي.

د هرات په غوریان، پښتون‌زرغون، ګذره او انجیل ولسوالیو کې، چې دښتې د مني په رارسېدو سره د ارغواني ګلانو په رنګ پوښل کېږي، زرمینه هراتۍ د زعفرانو د حاصلاتو موسم ته په بېړه انتظار باسي. هغې د تېرو اتو کلونو په اوږدو کې د زعفرانو په سوداګرۍ کې کار کړی او وايي، د هرات اقلیم دا ځانګړتیا لري چې د نړۍ له غوره زعفرانو څخه یو تولید کړي.

د زعفرانو کښت ډېری په هغو سیمو کې ښه حاصل ورکوي چې وچ او نیمه وچ اقلیم، معتدل ژمی او محدود باران ولري.

زرمینې افغانستان انټرنشنل ته وویل: «خوښه یم چې سږ کال بهرنیو بازارونو ته د زعفرانو صادرات زیات شوي دي».

د رسمي شمېرو له مخې، په هېواد کې نږدې ۱۲ زره هکټاره ځمکه د زعفرانو تر کر لاندې ده چې له دې ډلې شاوخوا ۱۰ زره او ۵۰۰ هکټاره یې یوازې په هرات کې دي.

همدې تمرکز هرات د افغانستان د زعفرانو د صنعت مرکز ګرځولی دی.

100%

د دغه محصول له نامه سره د ښځو نوم تړلی دی. د زعفرانو د کر، راټولولو او لومړنیو پروسو په چارو کې زرګونه ښځې کار کوي. اټکل کېږي چې د زعفرانو په کرکیله او راټولولو کې شاوخوا ۴۰ سلنه کارکوونکي ښځې دي. ۲۰ سلنه نور یې له لسو کلونو پورته عمر لرونکي ماشومان او نارینه دي.

د هرات په ډېرو کلیوالو سیمو کې، د زعفرانو فصل د کورنیو لپاره د موسمي عاید یوه مهمه سرچینه ګڼل کېږي.

خو د هرات زعفران، سره له دې چې په نړیوالو بازارونو کې یې نوم پیدا کړی، لا هم د بازار د هویت له ستونزې سره مخ دي. نفیسه دانش، چې د هرات د زعفرانو اتحادیې مشره او پخپله سوداګره ده، وايي ډېر وخت د ایران سوداګر له افغان تولیدوونکو زعفران اخلي او بیا یې د ایراني محصول په نوم بازار ته وړاندې کوي.

هغې وویل: « د ایران سوداګر هم له موږ نه په نړیوالو مارکیټونو، په ځانګړي ډول د دوبۍ په بازارونو کې، زعفران پېري او د ایران د زعفرانو په نامه یې پلوري.»

له ایران نه راستانه شوي یو شمېر افغان کډوال، چې د کار او عاید له ستونزو سره لاس او ګریوان دي، هم د زعفرانو په کروندو کې بوختیږي.

صابر، چې څو کاله یې په ایران کې مزدوري کړې، په دې وروستیو کې خپل کلي ته ستون شوی او د زعفرانوپه موسم کې په کروندو کې کار کوي. هغه وايي چې د زعفرانو بازار نه یوازې بهر، بلکې د هېواد دننه هم ښه شوی.

هغه وايي، « سږ کال د هېواد دننه هم د زعفرانو بازار خورا تود دی».

د هرات د سوداګرۍ او پانګونې خونې د معلوماتو له مخې، یوازې د ۲۰۲۵ کال په وروستیو نهو میاشتو کې له ۲۲ ټنو څخه ډېر زعفران نړیوالو بازارونو ته صادر شوي چې ارزښت یې له ۳۰ میلیونو ډالرو اوښتی و.

د دغو صادراتو عمده برخه اروپايي هېوادونو، متحده ایالاتو، عربي هېوادونو او د منځنۍ اسیا بازارونو ته تللې ده. هند، هسپانیا، سعودي عربستان، متحده عربي امارات، کاناډا، بریتانیا او ترکیه هم د افغان زعفرانو له مهمو پېرودونکو شمېرل کیږي.

د افغان زعفرانو نړیوال شهرت یوازې د صادراتو په ارقامو نه کچل کېږي. دغه محصول د خپل ځانګړي رنګ، بوی او کیفیت له امله څو ځله د نړۍ د غوره زعفرانو لقب ګټلی او د بلجیم د نړیوال خوند اخیستنې انسټېټیوټ لس ځله د نړۍ تر ټولو باکیفیته زعفران بللی دی.

100%

خو د بریا تر څنګ ننګونې هم شته. د زعفرانو صادروونکي وايي چې اقلیمي بدلون، نړیوال رقابتي بازار، د معیاري بسته‌بندۍ کمښت او د بازارموندنې محدود امکانات لا هم د دغه صنعت د ودې پر وړاندې مهم خنډونه دي.

سره له دې، د زرمینې په څېر د زعفرانو د سوداګرۍ فعالان باور لري چې که د پروسس، بسته‌بندۍ او نړیوالې بازارموندنې په برخه کې لا ډېره پانګونه وشي، د هرات زعفران کولای شي د افغانستان د صادراتو او اقتصادي ودې په راتلونکي کې لا مهم رول ولوبوي.