خپل عیب او د نورو ښه؛ د ارواپوهنې، ټولنپوهنې او سیاسي اخلاقو له لیدلوري

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د خپرونو چارو مرستیال مهاجر فراهي، د هنر او فرهنګ مرستیال عتیق‌الله عزيزي او ورسره مل پلاوی یې د هيواد د پیاوړي څيړونکي، تاريخ‌پوه او لیکوال استاد حبیب‌الله رفيع د عیادت، د خدمتونو د ستاينې او د اعزاز پګړۍ د ور په سر کولو په موخه په کابل کې د استاد کور ته ورغلي و.

100%

د دغه وزارت د هنر او فرهنګ مرستیال عتیق‌الله عزیزي استاد رفیع ته د ښه راغلاست ویلو تر څنګ وویل: «موږ مو په راتګ خوښ یو، تاسو خپل علمي عظمت او وقار ساتلی دی او د هيواد له غوره څيړونکو څخه ياست، ترسره کړي خدمتونه مو د ډيرې ستاينې وړ دي».

هغه ژمنه وکړه، چې د استاد رفیع د اثارو چاپ ته به زمینه برابروي او زیاته یې کړه: «د اطلاعاتو او کلتور وزارت مو د اثارو د چاپ او نورو څيړنو ترسره کولو په برخه کې همکار دی».

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د دغې ليدنې په ترڅ کې د دغه وزارت مرستیالانو استاد حبیب‌الله رفيع ته د «اعزاز پګړۍ» هم ورپه سر کړه.

استاد حبیب‌الله رفیع د افغانستان د جمهوري نظام له رانسکورېدو مخکې د افغانستان د علومو اکاډمۍ غړی وو او په څېړنو او تاریخ لیکنو کې لاسبری دی.

استاد حبیب‌الله رفیع د افغانستان له رانسکورېدو وروسته کاناډا ته کډوال شو، خو د تېرې سې‌شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۶مه) بېرته کابل ته راستون شو، چې له طالبانو سربېره د یو شمېر لیکوالانو او عام ولس له لوري یې تود هرکلی وشو.

افغان لیکوال حبیب‌الله رفیع له څو کلونو جلاوطنۍ وروسته افغانستان ته ستون شوی | افغانستان انټرنشنل پښتو

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته ګڼ شمېر افغان کادرونه له هېواد څخه وتلو ته اړ شوي، چې د کارپوهانو په وینا، دا وضعیت په افغانستان کې د مسلکي او تخنیکي ظرفیتونو د کمښت لامل شوی دی.

د هغوی ناسمو برداشتونو او بدګومانیو یو په ذات روغ انسان په پای کې بېرته تاوتریخوالي ته ورټېل واهه.

100%

دې فلمي کیسې یوه اصلي کیسه را په زړه کړه.
کلونه مخکې مې په یوه کاري چاپېریال کې یوه لوستې، ځیرکه او باادبه ځوانه همکاره پېژندله. د مطالعې، پوهې او نرم مزاج له امله یې له خلکو سره خبرې په ادب، احتیاط او درناوي کولې. هغې هڅه کوله چې کارونه په تفاهم، حوصله او مسلکي چلند مخ ته یوسي، خو زموږ په ټولنه او کاري چاپېریالونو کې دا ډول نرمي ډېر وخت د کمزورۍ په سترګه کتل کېږي.

ځینې خلک له انسانیت، صمیمیت او عادي ژوند سره یو ډول حساسیت لري؛ ښايي له نرمۍ، مهربانۍ او د نورو له ازاد حضور سره نا بلده وي. دا فکر یوازې په خبرو او تبصرو کې نه پاتې کېږي؛ کله یې په سړکونو کې هم بڼه ښکاري.
په کابل کې د وروستۍ پېښې ویډیوګانو ډېر خلک وځورول؛ یو موټر د سړک پر غاړه روانې نجونې وهي او خپله لار نیسي. خالد ځدراڼ د موټرچلوونکي د نیولو خبره کړې. دلته، د پېښې تر حقوقي اړخ ورهاخوا، یوه بله پوښتنه هم راولاړېږي: ولې د نجونو عادي تګ، زده کړه، کار او حضور لا هم د ځینو لپاره د زغملو نه دی؟

ستونزه د هغو نجونو په تګ، جامو، غږ یا حضور کې نه ده؛ ستونزه د هغه فکر ده چې د ښځې عادي ژوند هم ځان ته ګواښ ګڼي. د ځینو لپاره ښځه په عام ژوند کې لکه اغزی په سترګو کې ښکاري.

دا د نجونو خطا نه ده؛ دا د فکر ستونزه ده. ویکتور فرانکل د انسان په ژوند کې د فکر، انتخاب او غبرګون ارزښت ډېر مهم ګڼي. همدلته د هغه خبره معنا پیدا کوي: انسان تل د شرایطو بشپړ واک نه لري، خو د خپل غبرګون او دریځ مسوولیت ورسره پاتې کېږي. ټولنه چې له صمیمیت، نرمۍ او ښه والي سره عادت نه وي، خشونت، ضرر رسول او غیبت ورته عادي ښکاري، خو د انسان د مهربانۍ او کمینۍ پر وړاندې بدګومانه کېږي. هغه فکر چې د ښځې له موجودیت سره سوله نه لري، د ټولنې له عادي او انساني ژوند سره هم سوله نه لري.

همدا ډول فکر هر ځای خال خال شته؛ حتا په لوستې، پوهې او جهان‌دیده طبقې کې هم د تبصرو په بڼه ژوندی وي.
رښتیا، کیسه پاتې نه شي.

همکاره یوه ورځ شعبې ته په بل ډول راننوتله. په څېره کې یې هغه پخوانۍ موسکا نه وه، بلکې یو ډول جديت ورسره و. هر چا چې غوښتل یې د هغې ارزښت کم کړي، مزاحمت ورته جوړ کړي، یا په کنایه پرې تېر شي، دا ځل یې په موسکا نه، بلکې په جدي ځواب ورسره مقابله کوله.

کله به ترې هېر شول او بېرته به خپل اصلي نرم کرکټر ته ورګرځېده؛ خو کله به یې بیا پر ځان فشار راوړ او هغه جوړ کړی سخت کرکټر به یې نندارې ته وړاندې کړ.

خو دقیقاً هماغو کسانو چې مخکې یې د هغې نرمي چاپلوسي، کمزوري او لودګي ګڼله، بې له ځنډه یې د هغې جديت هم په بل نوم تعبیر کړ. دا ځل تبصرې بدلې شوې؛ چا ویل ښايي شخصي ستونزه ولري، او چا به ویل چې اعصاب یې له بل ځایه خراب دي او اوس په موږ مشري کوي. یعنې بیا هم د ناسمو برداشتونو او ترخو ژبو هدف وه.

100%

خو په دفتر کې یو معنوي او فرهنګي شخصیت دا هر څه څارل او غمجن شو. هېڅ یې ونه ویل؛ یوازې یې د کتابچې پر پاڼه ورته ولیکل:

مهرباني سخت می‌خواند به چشمانت صنم
تازگی‌ها دارد این گل به گریبانت صنم!

ښايي راویښه یې کړه.
سبا بېرته له خپل اصلي شخصیت سره راغله؛ هماغه ادب، هماغه حوصله، هماغه نرمي، کمیني او هماغه مسلکي چلند یې له ځان سره راوړ. هغه ثابت قدمه پاتې شوه. هڅه یې کوله خپل نرم مزاج وساتي، خو دا ډول خبرې او ناسمې تبصرې د یوې ورځې نه وې؛ کلونه یې دوام وکړ. حتا ځینو ښځینه همکارانو به هم د هغې نرمي او احتیاط په ناسم ډول تعبیرول او داسې به یې ګڼله لکه هغه چې په قصدي ډول ځان ډېره معصومه ښيي.

خو وخت تېر شو، او هماغه نرمي چې یو وخت یې کمزوري بلله، ورو ورو د ځینو لپاره د زده کړې مثال شوه. ځینو مشرانو او همکارانو، چې عمرونه یې تر هغې ډېر وو، له همدې ځوانې ښځې څخه بخښنه، مننه، نرمي او کمیني زده کړه. هغوی ولیدل چې ادب د کمزورۍ نوم نه دی، بلکې د اړیکو، باور او بریا یوه لاره ده.

ورو ورو د هغې شخصیت د ځینو لپاره د بریا ستراتیژي شوه. هغه کسان چې یو وخت یې د هغې پر کرکټر تبصرې کولې، وروسته یې د هغې په ګام ګام کېښود. د هغې له نرم چلند، حوصلې او ادب څخه یې تقلید وکړ، او ډېرو د همدې کرکټر له لارې پرمختګ وکړ.

100%

دا هر څه استاد لیدل. یوه ورځ یې ورته بیا ولیکل:
از محبت خارها گل می‌شود!

د ویکتور فرانکل خبره دلته بیا ښه معنا پیدا کوي: له انسانه هر څه اخیستل کېدای شي، خو د خپل دریځ او غبرګون د انتخاب وروستۍ ازادي ترې نه شي اخیستل کېدای. لکه څنګه چې د خلکو دوامداره منفي برخورد پر انسان اغېز کوي، همداسې یوه ښه جمله هم انسان رغولای او ژغورلای شي. انسان په پای کې د خپل ښه والي او بدوالي د انتخاب مسوول دی؛ شرایط او د خلکو تبصرې یوازې اغېز کولای شي، پرېکړه نه شي کولای.

په دې غونډه کې چې د دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۵مه) په ټورنټو ښار کې ترسره شوه، ګډونوالو یې د ورته فرهنګي او علمي پروګرامونو د دوام غوښتنه وکړه او د پشه‌يي ژبې د ساتنې او ودې لپاره یې د ګډو هڅو پر اړتیا ټینګار وکړ.

د افغان ټولنیزو خدمتونو مرکز د فرهنګي چارو مسوول محمد ایوب په دې غونډه کې ژمنه وکړه، چې د پشه‌يي ژبې یو کتاب به په خپل شخصي لګښت چاپ او خپور کړي.

د الينا ټولنيزې شورا پخواني مشر او د پشه‌يي ژبې څېړونکي عبدالهادي لېوال د افغانستان انټرنشنل په سپړنې خپرونه کې وویل: «د هېواد په ۱۶یا هم ۱۷ ولایتونو کې پشه‌ييان مېشت دي، خو په دغو سیمو کې زموږ مورنۍ ژبه په ښوونځيو کې په رسمي توګه درج شوې نه‌ده، ځانګړی نصاب نه‌لرو او که موږ نصاب او ځانګړې لهجه ونه‌لرو، نو د دغې ژبې بقا له ګواښ سره مخ کېږي».

د پشه یې ژبې لیکوال او څېړونکي احمد جان ماڼو هم د سپړنې په دې ځانګړې خپرونه کې څرګنده کړه: «د پشه‌يي ژبې تاریخ لا تر اوسه په کره توګه نه‌دی مشخص شوی، خو باوري یم، چې د دې ژبې تاریخ له هغه پېره پېلېږي چې سپين نژاد خلک په یوه ټاټوبي کې سره اوسېدل. هیله‌من یم، چې پوهان او پشه‌ییان په خپلو څېړنو کې د پشه‌ییانو او پشه‌يي ژبې کره تاریخ ومومي».

د پشه‌يي ژبې او فرهنګ بل څېړونکي تیمورشاه سلام‌زي هم په یاده خپرونه کې په ډاګه وویل: «سره له دې چې پشه‌ييان د افغان خاورې یو له اصلي بچیانو څخه دي، خو د تاریخ په اوږدو کې د افغانستان حکومتونو دوی او د دوی ژبې ته کار نه‌دی کړی».

د غبرګولي ۲۴ د پشه‌يي ژبې د ملي ورځې په نوم نومول شوې او د پشه‌يي ژبې د څېړونکو په وینا، پشه‌يي د افغانستان د یوې ژبې او قوم نوم دی، چې کتابونو کې د بهاشه... او پشه‌يي په بڼو کې راغلی دی. د دغې ژبې ویونکي د کابل له څنډو تر کاپیسا، د لغمان، ننګرهار او ان کونړ په ګډون د هېواد په بېلابېلو سیمو کې مېشت دي.

ویسا وویل: «زموږ هدف په هغو ځایونو کې د ښوونځیو جوړول وو چېرته چې ښوونځي نه‌وو. موږ خلک وهڅول چې سولې او یووالي ته کار وکړي». نوموړي. په جرمني او نورو هېوادونو کې له افغانانو وغوښتل، چې پر خپلو لوڼو زده‌کړې وکړي، څو په راتلونکي کې د افغانستان په بېلابېلو سکټورونو کې خدمتونه وکړي.

مطیع‌الله ویسا د نجونو د زده‌کړو د ملاتړ له امله د فرانسې د يوې مهمې جايزې ګټونکی شو | افغانستان انټرنشنل پښتو

مطیع‌الله ویسا په افغانستان کې نجونې هڅولې، څو زده کړې وکړي، چې د طالبانو په واکمنۍ کې له همدې امله څو میاشتې زنداني هم وو. هغه تېره اونۍ په فرانسه کې هم د زده‌کړو د ملاتړ او په دې برخه کې د کړو خدمتونو له امله یوه نړیواله جایزه وګټله.

ویسا: د ازادۍ جایزه زموږ پر اوږو د بې‌برخې ماشومانو پر وړاندې مسولیت نور هم زیاتوي | افغانستان انټرنشنل پښتو

د زده‌کړو دغه افغان فعال تر دې مخکې هم په یو شمېر هېوادونو کې جایزې اخیستې دي.

له زندان څخه تر نړۍوالې جایزې؛ مطیع‌الله ویسا د قطر له امیر څخه نړۍواله جایزه ترلاسه کړه | افغانستان انټرنشنل پښتو

مطیع الله ویسا د قلم لار په نوم یو بنسټ لري، چې د فعالیت ډېر تمرکز یې په کندهار او شاوخوا ولایتونو کې د هلکانو او نجونو پر زده کړو دی.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان کې نجونې له نږدې پنځو کلونو راهیسې له شپږم ټولګي پورته د هېڅ ډول زده‌کړو د دوام اجازه نه‌لري او په دې برخو کې پر طالبانو د نړۍوالو فشارونو هم تر اوسه څه ګټه نه‌ده کړې.

د نوموړي په خبره، د غونډې په لومړۍ برخه کې یې د افغانستان د ۱۳۴۳ کال د اساسي قانون اړوند پر یوه کتاب کره کتنه کړې او په بله برخه کې یې د مشاعرې تر څنګ د موسیقۍ تابیا شوې ده. د هغه په وینا، دغه غونډه د جرمني په کولن ښار کې جوړه شوې او د اروپا له بېلابېلو هېوادونو څخه افغان فرهنګیان ورغلي دي.

د دغې غونډې یو ګډونوال د ننګرهار پوهنتون پخوانی استاد ډاکټر داوود وفا وايي، چې په دغې غونډه کې افغان لیکوالان، شاعران او فرهنګیان برخه لري. فرهنګي شخصیت ډاکټر اسدالله ښالېز دغه غونډه د جلا وطنه افغانانو لپاره د یووالي او د خپلو ارزښتونو د پاللو یو مهم فرصت ګڼي.

هغه افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل: «دغسې مناسبتونه چې تجلیل کېږي ترمنځ فاصلې را لنډېږي او موږ سره د خپل فرهنګ د بډاینې او د مشاهیرو پېژندو کې هم ډېرې ضروري دي. هیله لرم چې د اروپا په هر کونج کې ترسره شي».

تر دې دمخه هم یو شمېر افغان فرهنګیانو په هالنډ کې په لومړي ځل جلا وطنۍ کې د نارنج ګل دودیزه ولسي مشاعره کړې وه.