لسګونه پاکستاني محصلان د تورخم له لارې خپل هېواد ته ستانه شول

د اسنادو څېړنه ښيي چې له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو پراخ بېرته راستنېدل د نفوسو د دې ناڅاپي زیاتوالي اصلي لامل دی او اوس دا اټکل د مرستندویه بنسټونو د پروګرامونو اساس ګرځېدلی دی.

د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، د ۲۰۲۳ کال له وروستیو راهیسې تر اوسه له ۵ میلیونو زیات افغانان له ایران او پاکستان څخه په جبري او داوطلبانه توګه هېواد ته ستانه شوي دي، چې دې چارې د افغانستان د نفوسو جوړښت او بشري اړتیاوې بدلې کړې دي. د نفوسو دا ارقام په بېلابېلو بنسټونو کې توپیر لري؛ د ملګرو ملتونو د نفوسو د برخې سټنډرډ وړاندوینه په ۲۰۲۶ کال کې د افغانستان نفوس شاوخوا ۴۵ میلیونه ښيي، په داسې حال کې چې د طالبانو د احصایې او معلوماتو ملي ادارې تر دې وړاندې د هېواد نفوس ۳۷،۲ میلیونه اټکل کړی و، چې ۵۱ سلنه یې نارینه او ۴۹ سلنه یې ښځې دي.

کارپوهان وايي دا توپیر د محاسبې په کړنلارو او د ارقامو په کارولو کې دی؛ اوچا د مرستو لپاره د هېواد دننه شته نفوس او راستانه شوي کسان حسابوي، خو د ملګرو ملتونو عمومي اټکلونه پر اوږدمهاله ډیموګرافیکي جریانونو (زېږون، مړینې او کډوالۍ) ولاړ دي. بلخوا په افغانستان کې د وګړو د ثبت د جامع سېسټم نشتوالی او د پولو په اوږدو کې تګ‌راتګ کورني ارقام هم له ننګونو سره مخ کړي دي.

اوچا خبرداری ورکړی چې د کډوالو پراخ راستنېدل د وچکالۍ، بېوزلۍ، بېکارۍ او اقتصادي بحران ترڅنګ پر شته محدودو سرچینو فشار زیات کړی دی. د «افغانستان د بشري اړتیاوو او غبرګون د ۲۰۲۶ کال پلان» پر بنسټ، له دغه ۴۸،۶ میلیونه وګړو څخه ۲۱و۹ میلیونه کسان نږدې ۴۵ سلنه بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا لري. اوچا دغه راز ویلي چې په ۲۰۲۶ کال کې به ۱۷،۵ میلیونه کسان د بشري مرستو په ترلاسه کولو کې په لومړیتوب کې وي.
د ارقامو تحلیل ښيي چې دا توپیرونه د تناقض له امله نه، بلکې د بنسټونو د تګلارو پایله ده. د بشري کړکېچ په برخه کې د اوچا ارقام د هغو خلکو پراخ انځور وړاندې کوي چې اوس په هېواد کې دننه دي او ملاتړ ته اړتیا لري؛ هغه هېواد چې نږدې نیمایي وګړي یې د لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره پر بشري مرستو تکیه دی. د یادولو وړ ده چې په افغانستان کې له نږدې نیمې پېړۍ راهیسې هېڅ رسمي او علمي سرشمېرنه نه ده شوې، ځکه نو اوسني ټول ارقام یوازې اټکلونه دي.

د بدخشان والي د شنبې په ورځ، د چنګاښ ۲۰مه د ځینو سیمه ییزو قومندانانو د سرغړونې په غبرګون کې حریت راډیو ته وویل: «د جمعه‌خان فاتح نفوذ او حیثیت په هغه کچه نه دی چې د نظام پر وړاندې ګواښ وګڼل شي.» غزنوي،فاتح یو عادي کس او پخوانی ولسوال یاد کړ او ټینګار یې وکړ چې طالبانو په بدخشان کې د دغه ولایت د ۲۸ ولسوالیو لپاره د هغه په څېر ۲۸ نور ولسوالان هم لرل. د هغه په وینا، نه دوی د فاتح پر وړاندې کوم نیت درلود او نه هم فاتح نظام ته ګواښ و.

که څه هم د طالبانو سیمه ییز چارواکي هڅه کوي دا کړکېچ یو کم‌ارزښته اداري سوءتفاهم وښيي، خو سیمه ییزې سرچینې وايي چې د اختلافاتو کچه خورا لویه وه، ځکه خو یې له امله د کابل جګپوړي پوځي چارواکي بدخشان ته سفر کولو ته اړ کړل. په دغه پلاوي کې د طالبانو د دفاع وزیر ملا محمد یعقوب مجاهد، د پوځ لوی درستیز قاري فصیح‌الدین فطرت او د هلمند والي قاري امان‌الدین منصور شامل وو، چې د وسله والې نښتې د مخنیوي او جنجال د هواري لپاره فیض‌اباد ته تللي وو. د دغو څېرو شتون ښيي چې د طالبانو رهبري په شمال کې د ځانګړو بومي قومندانانو او له مرکز څخه د ورغلو چارواکو ترمنځ د اختلافاتو د پراخېدو له امله اندېښمنه ده.

د بدخشان والي مرکز فیض‌اباد ته د جمعه‌خان فاتح لېږدول یو عادي اداري بهیر وباله او ویې ویل چې هغه د همدې نظام سړی دی، حکم ورته وشو او راغی. خو باوري سرچینې راپور ورکوي چې مرکز ته د فاتح لېږدول د کابل د پلاوي له منځګړیتوب او هغې ته د امنیتي تضمینونو له ورکولو وروسته شوي دي، او نوموړی د همدې تضمینونو پر بنسټ بېرته درواز سیمې ته ستون شوی دی. بدخشان د خپلو ۲۸ ولسوالیو په لرلو سره، د جغرافیې او د نفوسو د جوړښت له مخې د طالبانو تر کنټرول لاندې یو له پېچلو ولایتونو څخه دی چې دا وروستي جنجالونه په شمال کې د دغې ډلې کورنۍ ننګونې رابرسېره کوي.

په ننګرهار کې د ځینو صنعتي او یخ جوړولو کارخونو مسولینو نن شنبه، د جنګاښ پر ۲۰مه افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو د ننګرهار د برېښنا شرکت ریاست په خپل سر پر فابریکو برېښنا پرې کوي.

دوی نیوکه کوي، چې د طالبانو د ننګرهار برېښنا ریاست رییس او نور مسوولین هغه صنعتي او یخ فابریکو ته برېښنا ور کوي، چې دوی ته یې بډې ور کړي.

د کارخونو مسولین وايي چې څو ځله یې دا موضوع د طالبانو اړوندو ادارو سره شریکه کړې ده خو تروسه یې کومه پایله نه درلوده.

په جلال اباد ښار کې د یخ جوړولو د ځینو کارخونو مالکان وايي، چې د طالبانو د مشر مولوي هبت الله شفاهي حکم باندې د ننګرهار د برېښنا شرکت ریاست عمل نه کوي او د خپلو شخصي ګټو لپاره پر فابریکو برېښنا قطع کوي او دوی بډو ورکولو ته اړ باسي.

د یخ جوړولو فابریکو مسولین زیاتوي چې په روانو ورځو کې ګرمي مخ په زیاتېدو ده او خلک زیات یخ ته اړتیا لري خو د ننګرهار برېښنا شرکت په ساعتونو ساعتونو برېښنا پرې کوي چې د دوی فابریکې یې له سقوط سره مخ کړي دي.

دوی ګواښ وکړ، که د ننګرهار د برېښنا شرکت د هبت الله شفاهي حکم عملي نه کړي نو خپلې فابریکې به د احتجاج په ډول وتړي.

تروسه پورې د طالبانو برېښنا شرکت د فابریکو مالکانو ددې ستونزو په اړه څه نه دي ویلي.

100%

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت یو مکتوب چې افغانستان انټرنشنل ته راسېدلی چې د ننګرهار صنعت او سوداګرۍ ریاست ته یې راجع کړی دی.

په دې مکتوب کې راغلی، چې مولوي هبت الله په شفاهي حکم کې هدایت کړی چې « هیڅ څوک نشي کولی چې په خپل سر تاسیسات، فابریکې او د مارکیټونه وتړي او یایې برېښنا پرې کړي که کومه اداره شکایت لري موضوع دې اقتصادي کمیسیون ته راجع کړي.»

د طالبانو د بیاځلي واک ته رسېدو سره په تېرو پنځو کالونو کې اداري فساد په تړاو اندېښنې زیاتې شوي دي او افغانان نیوکه کوي چې د طالبانو تر واک لاندې ادارو فساد اوج ته رسېدلی دی.

د طالبانو د مشر د حکمونو او فرامینو د تطبیق لپاره ځانته یوه اداره هم جوړه کړې خو د طالبانو ځیني مشران د خپل مشر ملاهبت الله په فارمانونو عمل نه کوي.

دغه غونډه د هند د PHD سوداګرۍ او صنایعو خونې له لوري، د هند د بهرنیو چارو وزارت په همکارۍ، د نوي ډیلي په ښار کې جوړه شوې وه.

د طالبانو د کرنې وزارت د معلوماتو له مخې، عمري په خپله وینا کې د افغانستان او هند ترمنځ د سوداګریزو او اقتصادي همکاریو پر پراختیا، په ځانګړي ډول د کرنې په برخه کې، ټینګار کړی او دا ډول غونډې یې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا لپاره مهمې بللي.

په همدې سفر کې د کرنې وزارت پلاوي د هند د کرنیزو څېړنو شورا او د هند د کرنیزو څېړنو له انسټېټیوټ څخه هم لیدنه کړې.

وزارت زیاتوي چې، د دواړو لورو ترمنځ په دغو لیدنو کې د کرنې په برخه کې د علمي، روزنیزو او څېړنیزو همکاریو د پراختیا، د تجربو د تبادلې، د مسلکي ظرفیتونو د لوړولو او د ګډو څېړنیزو پروګرامونو د پیاوړتیا په اړه هم خبرې شوې دي.

د بدخشان والي مولوي محمداسماعیل غزنوي ته ویلي، جمعه‌خان فاتح «د طالبانو حکومت ته ژمن او وفادار شخص دی او د نظام ترڅنګ به ولاړ وي.»

هغه د طالبانو د حکومت او جمعه‌خان فاتح ترمنځ د اختلافونو راپورونه هم رد کړي او ویلي یې دي: «د اسلامي امارت او جمعه‌خان فاتح ترمنځ هېڅ ډول اختلاف نشته.»

د والي په وینا، جمعه‌خان فاتح د بدخشان ولایت په مرکز کې له طالبانو سره د وفادارۍ تر تازه کولو وروسته د هوایي ځواک په چورلکه کې درواز ولسوالۍ ته ولېږدول شو.

ددغه طالب چارواکي په اړه ورستيو خپارشیو معلومات له مخې، نوموړی د ملا هبت الله له لوري له دندې د بې طرفه کېدو له امله ناراضه شوي وو.